Η πέμπτη ατομική έκθεση της Βασίλειας Αναξαγόρου, με τίτλο Notes on Staying, δεν είναι απλώς μια εικαστική παρουσίαση, είναι μια σιωπηλή εξομολόγηση, μια διαδρομή εσωτερικής αναζήτησης που ξεδιπλώνεται μέσα από εικόνες, λέξεις και υπαινιγμούς. Ένα έργο βαθιά προσωπικό, φορτισμένο με πολλαπλά νοήματα, που ωστόσο καταλήγει να αφήνει πίσω του ένα διακριτικό, αλλά επίμονο αίσθημα αισιοδοξίας, όπως άλλωστε σημειώνει και η ίδια η καλλιτέχνις. Η έκθεση εγκαινιάστηκε στις 28 Απριλίου και θα παραμείνει έως τις 19 Μαΐου στη Stand in Line Art Gallery, στη Λευκωσία, προσκαλώντας το κοινό σε έναν διάλογο με το μέσα και το έξω, το φεύγω και το μένω.
Η Βασίλεια, «η δημιουργός της χρονιάς», επιστρέφει με μια δουλειά πιο ώριμη, πιο κατασταλαγμένη, πιο θαρραλέα από ποτέ. Πιστή στην καλλιτεχνική της φωνή και σε όσα η ίδια πρεσβεύει, δεν περιορίζεται μόνο στη ζωγραφική της, αφού για πρώτη φορά, ανοίγει δημόσια και το κεφάλαιο της γραφής, αποκαλύπτοντας μια ακόμη πτυχή της δημιουργικής της ταυτότητας.
Συναντηθήκαμε ένα απόγευμα δίπλα στη θάλασσα, σε μια καφετέρια της Λάρνακας, και μιλήσαμε για την έκθεση, για την ανάγκη (ή την αδυναμία) του να μένει κανείς όταν όλα μέσα του φωνάζουν να φύγει. Για εκείνο το αιώνιο, σχεδόν υπαρξιακό δίλημμα που διαπερνά τον άνθρωπο: «να φύγω ή να μείνω;».
Περισσότερα για το Notes on Staying και όσα κρύβονται πίσω από αυτό, στην κουβέντα που ακολουθεί με τη Βασίλεια Αναξαγόρου.
Της Γιώτας Δημητρίου
Βασίλεια, καινούργια έκθεση στη Λευκωσία. Σίγουρα ένας καλλιτέχνης, για να κάνει μια έκθεση, έχει ένα background πίσω από αυτήν, που είναι η σύλληψη της ιδέας, η γέννηση, η διαδικασία της δημιουργίας κτλ. Πώς ξεκίνησε λοιπόν η ιδέα για την έκθεση Notes on Staying;
Αυτή τη δουλειά την ξεκίνησα το 2024, πριν δύο χρόνια. Όταν ξεκίνησα, επειδή δουλεύω συστηματικά, δεν είχα στο μυαλό μου ότι θα καταλήξει σε μια ολοκληρωμένη δουλειά που θα είναι αυτές οι σημειώσεις (που δεν είναι σημειώσεις, είναι αλληγορικό το «σημειώσεις») επειδή ακριβώς είναι κομμάτια από τα τελευταία δύο χρόνια. Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια έγιναν πολλά: επέστρεψα πάλι πίσω στην Κύπρο, ξεκίνησα μια νέα δουλειά σε σχολείο, γνώρισα νέα άτομα, μπήκα σε άλλες καταστάσεις, φαντάστηκα τη ζωή μου διαφορετικά, κατέληξε στο σήμερα διαφορετικά. Επομένως, όλη αυτή η δουλειά που μαζεύτηκε τα τελευταία δύο χρόνια είχε έναν κοινό παρονομαστή…
Ποιος ήταν;
Πόσες φορές έμεινα σε πράγματα τα οποία δεν ήθελα ή δεν διάλεξα, και πόσες φορές έφυγα ή προσπαθώ μέχρι σήμερα να φύγω. Επομένως, ξεκίνησα δουλεύοντας σε χαρτί, το οποίο χαρτί ως υλικό έχει ιδιαίτερη σημασία, έχει μια γρηγοράδα αλλά και μια οικειότητα, και δούλευα με τη νερομπογιά.
Ο κόσμος με έμαθε να δουλεύω με το λάδι, γιατί πάντα έλεγα και στον εαυτό μου ότι εγώ είμαι άτομο που ζωγραφίζει με το λάδι. Τώρα ξαφνικά βρέθηκε το νερό, το οποίο έχει μια ρευστότητα, είναι μεταβαλλόμενο, αλλάζει συνεχώς, δεν ελέγχεται, να αποτυπώνει όλες αυτές τις σημειώσεις μου.
Είναι μια πολύ προσωπική δουλειά που ξεκίνησε το 2024. Νομίζω ολοκληρώθηκε η ιδέα του Notes on Staying πολύ πρόσφατα, τον Φλεβάρη, δύο μήνες πριν την προγραμματισμένη έκθεση, και έτσι κινήθηκα προς εκείνη την κατεύθυνση.
Άρα, όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ, ήταν τα προσωπικά σου βιώματα, μια έντονη συναισθηματική διεργασία που είχε ανάγκη να εκφραστεί και εκφράστηκε με τον τρόπο που ξέρεις εσύ, που είναι η ζωγραφική;
Και το γράψιμο.
Θα έχουμε γράψιμο στην έκθεση;
Κάποια πράγματα ναι. Όχι όλα, γιατί είναι πολλά, αλλά ναι, κάποια πράγματα θα τα μοιραστώ για πρώτη φορά.
Άρα, για πρώτη φορά μοιράζεσαι με το κοινό κάποια πράγματα που έγραψες.
Ναι.
Πώς νιώθεις γι’ αυτό;
Γυμνή! Αλλά γενικά αυτή η έκθεση είναι πολύ διαφορετική από τις προηγούμενές μου, είναι πολύ πιο προσωπική, πολύ πιο άμεση. Ένιωθα και νιώθω ότι ήταν αναγκαίο και έπρεπε να το κάνω. Και είναι και πολύ στοχευμένα. Νομίζω η έκθεση μου αυτή δίνει μια καλύτερη επεξήγηση της κοσμοθεωρίας μου για την εποχή εκείνη, όταν δημιουργούσα. Νιώθω ότι ίσως να καθοδηγώ τον θεατή προς εκείνη την κατεύθυνση, προς τις σκέψεις μου εκείνες.
Το κείμενο που θα παρουσιαστεί στην έκθεση θα βρίσκεται στον κατάλογο. Πρόκειται για σημειώσεις που έγραφα από το 2024 μέχρι σήμερα και αποφάσισα να μοιραστώ με το κοινό κάποιες από εκείνες τις σημειώσεις.
Τι ελπίζεις να κερδίσει ο θεατής μέσα από την έκθεση;
Θα ήθελα ο κόσμος να καταλάβει τον κύκλο. Ότι αυτή δεν είναι μια λυπημένη ιστορία, ότι είναι μια ελπιδοφόρα κατάσταση..
Θες να πάρει κάτι θετικό ο θεατής…
Ναι, το αίσθημα της απελευθέρωσης, της ελπίδας. Και πρέπει να σου πω ότι έχει και πολλά χιουμοριστικά η έκθεση -πραγματικά, πολλές στιγμές κατά τη διάρκεια που ζωγράφιζα, γελούσα. Αλλά νομίζω αυτό είναι ο κύκλος: όταν θρηνείς κάτι, πέρα από το κλάμα, τον θυμό, τη σύγχυση, υπάρχει και το κωμικό, κάπου γελάς. Άρα έχει όλα αυτά τα στάδια και νιώθω ότι με το τέλος αυτής της έκθεσης έρχεται η κάθαρση, η απελευθέρωση.
Η απελευθέρωση από τι;
Από όλες τις φορές που έπρεπε να μικράνω ως άνθρωπος για να μείνω κάπου που δεν έπρεπε να μείνω. Και η ελπίδα ότι δεν θα το ξανακάνω. Νομίζω αυτό είναι το πιο μεγάλο.
Πάντα όταν δημιουργώ, μου έρχεται μια αντίδραση και ήθελα να φανεί αυτή η αντίδραση, ότι είμαι εδώ, υπάρχω, αλλά μπορώ να υπάρχω και αλλιώς.
Μου ακούγεται σαν μια πολύ προσωπική, εσωτερική δουλειά αυτή η νέα σου έκθεση και ανυπομονούμε να τη δούμε. Γιατί Λευκωσία;
Συνεργάζομαι από το 2022 με τη συγκεκριμένη γκαλερί και η απάντηση στο γιατί Λευκωσία είναι πολύ απλή: όταν είσαι ευχαριστημένος από μια συνεργασία, δεν φεύγεις. Άλλωστε, Λευκωσία–Λάρνακα είναι πολύ κοντινές αποστάσεις. Οι γκαλερίστες είναι πολύ υποστηρικτικοί, ποτέ δεν με λογοκρίναν, αντιθέτως, υπάρχει μια μεγάλη εμπιστοσύνη στο ποια είμαι και τι κάνω. Επομένως, εξακολουθώ να συνεργάζομαι μαζί τους και θέλω να πιστεύω πως θα συνεργάζομαι για πολύ καιρό ακόμη.
Το ότι διδάσκεις, είσαι εκπαιδευτικός, πώς λειτουργεί αυτό στο κομμάτι της δημιουργίας αλλά και στο ότι είσαι εν ενεργεία καλλιτέχνης; Π.χ. ξέρεις πως στην έκθεσή σου ίσως έρθουν και μαθητές σου…
Θα έρθουν. Κοίτα, ο καλλιτέχνης είναι ελεύθερος, δεν μπορεί να μπει σε καλούπια για τον α ή β λόγο. Όταν δημιουργώ είμαι η καλλιτέχνις, όταν διδάσκω είμαι η εκπαιδευτικός. Και νομίζω είναι πολύ ξεκάθαρο και στους μαθητές μου πως η καθηγήτριά τους είναι μια εν ενεργεία καλλιτέχνης.
Μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας αυτής της έκθεσης, με τα όσα μας έχεις πει, πιστεύεις πως η δημιουργία μπορεί να λειτουργήσει ως healing για τον καλλιτέχνη; Και αν ναι, το ίδιο μπορεί να ισχύει και για τον θεατή;
Δεν ξέρω για healing, αλλά πολλές φορές γυρίζουμε στην τέχνη όταν πονάμε, είτε για να δημιουργήσουμε, είτε για να διαβάσουμε ή να δούμε κάτι. Αυτό που συνέβαινε συνήθως ήταν ότι πίστευα πως αν δεν είμαι καλά, δεν μπορώ να δημιουργήσω, να κάνω σοβαρή δουλειά. Αλλά αυτή τη φορά ανατράπηκε αυτό, συνέβηκε το αντίθετο. Το χάος που επικρατούσε στο μυαλό μου, αυτό όλο που βίωνα, βγήκε σε δημιουργία. Και έμαθα κάτι μέσα από αυτό, έμαθα πως όσο κι αν πονά κάτι, καταφέρνει να μας μεταμορφώσει, και αυτό συνήθως είναι προς το καλύτερο.,
Ισχύει ίσως το «ουδέν κακόν αμιγές καλού», διότι αν δεν βίωνες όσα βίωσες δεν θα έβγαινε αυτή η τόσο εσωτερική δουλειά της έκθεσής σου…
Ναι, ίσως. Κοίταξε, νομίζω όλοι το βιώνουμε αυτό, το «να φύγω ή να μείνω», είτε είναι σε σχέση, είτε σε φιλία, είτε σε δουλειά κτλ. Το «να φύγω ή να μείνω» είναι κάτι που διαπραγματευόμαστε συχνά, είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση…
Ειδικά σε καταστάσεις που σε κρατάνε για λάθος λόγους, χωρίς να το αξίζεις…
Ναι, και πόσες φορές κάποιος θέλει να φύγει από μια δουλειά αλλά δεν μπορεί για πολλούς λόγους; Επομένως, αυτή η έκθεση είναι λίγο και σαν female condition, διότι οι γυναίκες πολλές φορές είναι αυτές που μένουν ενώ θέλουν να φύγουν. Ενώ για έναν άντρα είναι πιο εύκολο.
Θέλω να σε ρωτήσω και για τη βράβευση του 2023, στα βραβεία Madame Figaro, που πήρες τον τίτλο «Δημιουργός της Χρονιάς». Πώς λειτουργεί εκείνος ο τίτλος σε σένα σήμερα, τρία χρόνια μετά;
Πάλι θα με ρωτήσεις για αυτό; (γέλια)
Πάλι! Και μετά από τρία χρόνια θα σε ξαναρωτήσω (γέλια).
Ναι, κοίταξε, μια βράβευση δεν λειτουργεί από μόνη της ως κάτι θετικό. Μόνο η ώρα που δημιουργείς μπορεί να κρίνει τι κάνεις και πού πας. Άρα, δεν μπορώ να σου πω πώς λειτουργεί εκείνη η βράβευση. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι κάθε φορά να είμαι καλύτερη από ό,τι ήμουν χθες ή από μια προηγούμενη δουλειά μου. Έτσι κι αλλιώς, όταν μπαίνεις μέσα στο εργαστήρι για να δημιουργήσεις, κουβαλάς όλους τους ανθρώπους, όλες τις στιγμές και όλα τα βιώματά σου. Το σημαντικό είναι να μένουμε πιστοί στην τέχνη μας, όπως μου είπε και μια φίλη «έχουμε και άλλη δουλειά για να ζήσουμε, ευτυχώς δεν θα χρειαστεί να ξεπουλήσουμε την τέχνη μας». Ναι, το πιο σημαντικό για ένα καλλιτέχνη είναι να μένει πιστός στην τέχνη του και στον εαυτό του.
Διάρκεια έκθεσης: έως 19/05
Χώρος: Stand in Line Art Gallery, Oδός Μετοχίου 6A, 1101 Λευκωσία, Κύπρος
Για περισσότερες πληροφορίες: 99 412000
- Η Βασίλεια Αναξαγόρου είναι εικαστικός καλλιτέχνης και ερευνήτρια από την Λάρνακα. Είναι υποψήφια διδάκτορας στο Πρόγραμμα Σπουδών Φύλου του Πανεπιστήμιο Κύπρου, όπου η έρευνά της επικεντρώνεται στην performance art και τις φεμινιστικές πρακτικές στο πλαίσιο της «seascape of trauma». Κατέχει MFA in Fine Arts από το University of Oxford, BFA in Fine Arts από το School of Visual Arts, MA από το Goldsmiths, University of London και BA στην Πολιτική από το University of Nottingham. Έχει παρουσιάσει τέσσερις ατομικές εκθέσεις στην Κύπρο και έχει συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις διεθνώς. Το έργο της έχει παρουσιαστεί σε συνέδρια και δημοσιευθεί σε ακαδημαϊκά περιοδικά, ενώ παράλληλα διδάσκει σύγχρονη τέχνη και θεωρία σε πανεπιστημιακά και σχολικά περιβάλλοντα.
