Το SkalaTimes τιμά με αφιέρωμα την αγαπημένη του ποιήτρια….
Μόνο γιατί μ’ ἀγάπησες
Δέν τραγουδῶ, παρά γιατί μ’ ἀγάπησες
στά περασμένα χρόνια.
Καί σέ ἥλιο, σέ καλοκαιριοῦ προμάντεμα
καί σέ βροχή, σέ χιόνια,
δέν τραγουδῶ παρά γιατί μ’ ἀγάπησες.
Μόνο γιατί μέ κράτησες στά χέρια σου
μιά νύχτα καί μέ φίλησες στό στόμα,
μόνο γι’ αὐτό εἶμαι ὡραία σάν κρίνο ὁλάνοιχτο
κι ἔχω ἕνα ρῖγος στήν ψυχή μου ἀκόμα,
μόνο γιατί μέ κράτησες στά χέρια σου.
Μόνο γιατί τά μάτια σου μέ κύτταξαν
μέ τήν ψυχή στό βλέμμα,
περήφανα στολίστηκα τό ὑπέρτατο
τῆς ὕπαρξής μου στέμμα,
μόνο γιατί τά μάτια σου μέ κύτταξαν.
Μόνο γιατί μ’ ἀγάπησες γεννήθηκα
γι’ αὐτό ἡ ζωή μου ἐδόθη
στήν ἄχαρη ζωή τήν ἀνεκπλήρωτη
μένα ἡ ζωή πληρώθη.
Μόνο γιατί μ’ ἀγάπησες γεννήθηκα.
Μονάχα γιατί τόσο ὡραῖα μ’ ἀγάπησες
ἔζησα, νά πληθαίνω
τά ὀνείρατά σου, ὡραῖε, πού βασίλεψες
κι ἔτσι γλυκά πεθαίνω
μονάχα γιατί τόσο ὡραῖα μ’ ἀγάπησες.
(Οἱ τρίλιες πού σβήνουν, 1928)
Υπάρχουν ποιήτριες που γράφουν για τον έρωτα. Και υπάρχουν εκείνες που γίνονται ο ίδιος ο έρωτας. Η Μαρία Πολυδούρη ανήκει αδιαμφισβήτητα στις δύο κατηγορίες. Μια ύπαρξη που έζησε γρήγορα, έντονα, σχεδόν προκλητικά για την εποχή της, και άφησε πίσω της ένα έργο που μοιάζει περισσότερο με εξομολόγηση ψυχής παρά με λογοτεχνική κατασκευή.
Γεννημένη στην Καλαμάτα την 1η Απριλίου 1902, κόρη του φιλολόγου Ευγένιου Πολυδούρη και της Κυριακής Μαρκάτου —μιας γυναίκας με πρώιμες φεμινιστικές αντιλήψεις— μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που της καλλιέργησε τόσο τη σκέψη όσο και την ανάγκη για ελευθερία. Από νωρίς φάνηκε πως δεν θα χωρούσε εύκολα στα στενά κοινωνικά πλαίσια της εποχής της.
Η Πολυδούρη ανήκει στη λεγόμενη «γενιά του 1920», μια γενιά σημαδεμένη από το αίσθημα της διάψευσης, της παρακμής και του ανεκπλήρωτου. Στην ποίησή της, δύο είναι οι κυρίαρχοι άξονες: ο έρωτας και ο θάνατος. Όχι ως αφηρημένες έννοιες, αλλά ως βιώματα που διαπερνούν κάθε στίχο της. Η γραφή της είναι άμεση, σχεδόν ημερολογιακή. Όπως σημείωσε και ο Κώστας Στεργιόπουλος, για την Πολυδούρη η ποίηση ήταν «κατ’ ευθείαν μεταγραφή των γεγονότων του εσωτερικού της κόσμου».
Και πράγματι, διαβάζοντας την, νιώθεις πως δεν υπάρχει φίλτρο. Ο λυρισμός της ξεσπά πηγαία, συχνά φτάνοντας στα όρια του σπαραγμού. Οι τεχνικές αδυναμίες που κάποιοι της προσάπτουν, μοιάζουν σχεδόν ασήμαντες μπροστά στην αυθεντικότητα της φωνής της.
Το 1928 εκδίδει την πρώτη της συλλογή, Οι τρίλιες που σβήνουν, και έναν χρόνο αργότερα το Ηχώ στο Χάος. Δύο έργα που αποτυπώνουν με ενάργεια τον εσωτερικό της κόσμο: μια ψυχή που διψά για απόλυτο έρωτα και ταυτόχρονα προαισθάνεται την απώλεια.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να μιλήσει κανείς για την Πολυδούρη χωρίς να αναφερθεί στον μεγάλο έρωτα της ζωής της: τον Κώστα Καρυωτάκη. Γνωρίστηκαν το 1921 στη Νομαρχία Αθηνών, όπου εργάζονταν ως δημόσιοι υπάλληλοι. Εκεί γεννήθηκε μια σχέση έντονη, σχεδόν μοιραία. Ο Καρυωτάκης, εσωστρεφής και μελαγχολικός, γεμάτος ανασφάλειες. Η Πολυδούρη, εξωστρεφής, χειραφετημένη, με τόλμη που ξεπερνούσε τα όρια της εποχής της. Εκείνη κυκλοφορούσε ελεύθερα, συναναστρεφόταν άντρες, συμμετείχε ισότιμα σε συζητήσεις, μια στάση που προκαλούσε. Εκείνος, γοητευμένος από την ομορφιά και την ένταση της προσωπικότητάς της.
Ο έρωτάς τους υπήρξε βαθύς, αλλά και καταδικασμένος. Δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Έμεινε μετέωρος, όπως τόσα πράγματα στη ζωή τους. Ίσως γι’ αυτό και έγινε αιώνιος. Γιατί ό,τι δεν ζήθηκε μέχρι τέλους, δεν φθείρεται.
Η επιρροή του Καρυωτάκη στη γραφή της Πολυδούρη είναι εμφανής, όχι μόνο θεματικά αλλά και υπαρξιακά. Ωστόσο, η δική της φωνή παραμένει ξεχωριστή, πιο εξομολογητική, πιο σωματική, πιο «γυμνή».
Η ζωή της υπήρξε σύντομη. Πέθανε στην Αθήνα στις 29 Απριλίου 1930, μόλις στα 28 της χρόνια. Όπως και ο Καρυωτάκης, που έφυγε επίσης νέος, με τραγικό τρόπο. Δύο ζωές που κάηκαν γρήγορα, αφήνοντας πίσω τους μια ποίηση που συνεχίζει να συγκινεί.
Η Μαρία Πολυδούρη δεν έγραψε απλώς για τον έρωτα. Τον έζησε ως απόλυτη εμπειρία, ως λόγο ύπαρξης. «Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα», γράφει. Και μέσα σε αυτή τη φράση, συνοψίζεται όλη της η κοσμοθεωρία. Και ίσως η πραγματική έννοια και νόημα της ζωής….Για όσους ξέρουν από αγάπη και ποίηση.
