Τραγωδία «Ήλιος», 21 χρόνια μετά: Ανοιχτές πληγές και αναπάντητα ερωτήματα

Text follows in English

Τραγωδία «Ήλιος», 21 χρόνια μετά: Ανοιχτές πληγές και αναπάντητα ερωτήματα – Συγκλονίζουν οι μαρτυρίες συγγενών – «Όσα χρόνια και να περάσουν, στο μυαλό μας είναι ότι πήγαν ένα μακρινό ταξίδι»

Είκοσι ένα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την αεροπορική τραγωδία της «Ήλιος», όταν η πτήση HCY 522, που είχε αναχωρήσει από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα, συνετρίβη στο Γραμματικό Αττικής, στοιχίζοντας τη ζωή σε 121 ανθρώπους. Συγγενείς θυμάτων μιλούν για τις πρώτες ώρες αγωνίας, την απώλεια, την απόδοση ευθυνών και όσα παραμένουν ζωντανά στη μνήμη τους.

Η Χριστιάνα Τσιοπανή έχασε πέντε μέλη της οικογένειάς της, τον θείο της, αδελφό της μητέρας της, Κυριάκο (Κολοκάση) Κυπριανού, 48 ετών, τη θεία της Αναστασία, 43 ετών, και τα τρία παιδιά τους, Στέλλα 14 ετών, Χρίστια 12 και Χριστόδουλο 6 ετών. Η πενταμελής οικογένεια από το Δάλι ταξίδευε για διακοπές στο Πόρτο Χέλι μέσω Αθήνας.

Ο θείος, η θεία και τα τρία ξαδέλφια της έμεναν δίπλα από το σπίτι της οικογένειάς της. «Μεγαλώσαμε μαζί, ήταν σαν δεύτεροι γονείς μας και τα παιδιά σαν αδέλφια μας», αναφέρει.

Η Ραφαέλλα Σάββα, η οποία τότε ήταν περίπου 12 ετών, έχασε τον παππού και τη γιαγιά της, Κλεόπα Νικολάου, 66 ετών, και Γιαννούλα Νεοφύτου, 55 ετών, από την Κοκκινοτριμιθιά. Οι δύο ταξίδευαν με τελικό προορισμό την Πράγα για τις καλοκαιρινές τους διακοπές.

«Μέσα σε μια στιγμή χάσαμε δύο ανθρώπους που ήταν μέρος της ζωής μας», λέει.

Στο Boeing 737 επέβαιναν 115 επιβάτες και εξαμελές πλήρωμα. Η κ. Τσιοπανή θυμάται έντονα τη στιγμή που είδαν στην τηλεόραση την είδηση ότι υπήρχε «ακυβέρνητο αεροπλάνο» της «Ήλιος».

«Αμέσως μας έπιασε η ανησυχία και αρχίσαμε να παίρνουμε τηλέφωνο στα κινητά τους. Χτυπούσαν αλλά δεν απαντούσαν».

Την ίδια αγωνία θυμάται και η Ραφαέλλα Σάββα. «Στην αρχή υπήρχε κυρίως η αγωνία και η αναμονή για να μάθουμε αν πράγματι ήταν αυτή η πτήση στην οποία βρίσκονταν ο παππούς και η γιαγιά μου», αναφέρει. Η οικογένειά της είχε συγκεντρωθεί στο σπίτι και παρακολουθούσε συνεχώς τις ειδήσεις, περιμένοντας να δημοσιοποιηθούν τα ονόματα των επιβατών.

Στις 10:15, το αεροσκάφος εισήλθε στο FIR Αθηνών χωρίς επικοινωνία με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. Στις 11:05 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίαλο δύο μαχητικά F-16, τα οποία απέκτησαν οπτική επαφή με το Boeing στις 11:18. Διαπιστώθηκε ότι ο συγκυβερνήτης βρισκόταν αναίσθητος, ο κυβερνήτης δεν ήταν στη θέση του, ενώ στην καμπίνα είχαν ενεργοποιηθεί οι μάσκες οξυγόνου.

Το αεροσκάφος συνέχιζε την πορεία του με τον αυτόματο πιλότο. Ο αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου, ο οποίος διατήρησε τις αισθήσεις του περισσότερο, επιχείρησε αργότερα να πάρει τον έλεγχο του αεροσκάφους.

Καθώς το αεροσκάφος συνέχιζε την πορεία του, στην Κύπρο οι οικογένειες περίμεναν απαντήσεις.

Μετά την εξάντληση των καυσίμων, οι κινητήρες έπαψαν να λειτουργούν και στις 12:04 το αεροσκάφος συνετρίβη στην περιοχή του Γραμματικού Αττικής, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους και οι 121 επιβαίνοντες.

Όταν έγινε γνωστή η συντριβή, η κ. Τσιοπανή και ο αδελφός της έσπευσαν στο αεροδρόμιο αναζητώντας ενημέρωση για τους συγγενείς τους.

«Εκεί έφθασαν και οι άλλοι συγγενείς, ζητώντας να μάθουν τι απέγιναν οι αγαπημένοι τους. Ήταν τραγική η κατάσταση, με πολλούς γονείς να ζητούν ενημέρωση και να φωνάζουν για τα παιδιά τους», λέει.

Για την οικογένεια της κ. Σάββα, η επιβεβαίωση ήρθε επίσης μέσα από την αναμονή των πρώτων ωρών. «Όταν τελικά επιβεβαιώθηκε ότι ήταν μέσα στην πτήση, ήταν ένα τεράστιο σοκ για όλη την οικογένεια και τους συγγενείς μας», αναφέρει.

Ακολούθησε και για τις δύο οικογένειες η δύσκολη διαδικασία της αναγνώρισης και της ταυτοποίησης.

Η μητέρα της κ. Τσιοπανή, ο αδελφός της και άλλος θείος της μετέβησαν στην Ελλάδα. «Εκεί αντίκρισαν τις πιο σκληρές εικόνες», λέει, σημειώνοντας ότι οι σοροί βρίσκονταν σε μη αναγνωρίσιμη κατάσταση και ότι ακολούθησε η διαδικασία ταυτοποίησης μέσω DNA. Η ταυτοποίηση του θείου της καθυστέρησε και, όπως θυμάται, η οικογένεια ανέμενε ώστε να μπορέσει να πραγματοποιηθεί η κηδεία.

Η κ. Σάββα θυμάται επίσης έντονα εκείνη την περίοδο. «Εγώ τότε ήμουν περίπου 12 ετών και, παρόλο που δεν μπορούσα να καταλάβω πλήρως όλα όσα συνέβαιναν, θυμάμαι πολύ έντονα την αγωνία, τη στεναχώρια και το σοκ που υπήρχε μέσα στην οικογένεια», αναφέρει. Η ξαφνική απώλεια είναι εκείνο που έχει μείνει πιο έντονα στη μνήμη της από εκείνη την περίοδο.

«Άλλαξε η ζωή μας. Μας άφησε μια πληγή που δεν κλείνει», λέει η κ. Τσιοπανή.

Στη μνήμη της παραμένουν έντονα οι εικόνες των πρώτων ημερών και οι κηδείες. «Ο πόνος ήταν τόσο βαρύς που ράγιζαν και οι πέτρες», λέει. Αναφέρεται ιδιαίτερα στη γιαγιά τους, η οποία, παρά την απώλεια του γιου της και της οικογένειάς του, «είχε βαθιά πίστη στον Θεό και μας στήριξε και μας κράτησε να αντέξουμε».

Η ελληνική Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων δημοσίευσε το πόρισμά της τον Οκτώβριο του 2006, καταγράφοντας, μεταξύ άλλων, ότι ο επιλογέας του συστήματος συμπίεσης είχε παραμείνει στη χειροκίνητη θέση και ότι το πλήρωμα δεν αναγνώρισε εγκαίρως τις σχετικές προειδοποιήσεις. Ο Ακριβός Τσολάκης, ο οποίος ως Πρόεδρος της Επιτροπής ηγήθηκε της διερεύνησης, είχε δηλώσει το 2022 ότι η αλυσίδα των γεγονότων οδήγησε σε υποξία και ανικανότητα του πληρώματος και, τελικά, στην εξάντληση των καυσίμων.

Η κ. Τσιοπανή θεωρεί ότι το δυστύχημα «δεν ήταν τυχαίο γεγονός», αλλά αποτέλεσμα «μιας σειράς παραλείψεων», τις οποίες συνδέει με ευθύνες της Πολιτείας και ανεπάρκειες της εταιρείας.

Εκφράζει παράπονο για τον τρόπο με τον οποίο, κατά την άποψή της, η κυπριακή κατηγορούσα αρχή χειρίστηκε και παρουσίασε τη δικαστική υπόθεση. Υποστηρίζει ότι οι κατηγορίες είχαν διατυπωθεί λανθασμένα, ότι η υπόθεση επικεντρώθηκε κυρίως στο κατά πόσο η Helios είχε προσλάβει ακατάλληλους πιλότους και ότι δεν καλύφθηκαν όλα τα ζητήματα που είχαν αναδειχθεί από την έρευνα.

Κατά την ίδια, δεν αξιοποιήθηκε σωστά το πόρισμα Καλλή, το οποίο, όπως αναφέρει, έκανε λόγο για σοβαρότερες παραλείψεις της Helios και προβλήματα στην Πολιτική Αεροπορία της Κύπρου.

Υποστηρίζει επίσης ότι η υπόθεση παρουσιάστηκε «τόσο αδύναμη» από την Πολιτεία, ώστε ήταν πολύ δύσκολο να υπάρξουν καταδίκες, και ότι «δεν αποδόθηκε ευθύνη σε κανέναν για τον θάνατο των 121 ανθρώπων».

Η κ. Τσιοπανή αναφέρει ακόμη ότι υπήρχαν άνθρωποι που γνώριζαν προβλήματα στην εταιρεία αλλά, όπως υποστηρίζει, δεν μίλησαν από φόβο για επαγγελματικές συνέπειες. Σημειώνει επίσης ότι υπήρχαν προβλήματα λειτουργίας και εποπτείας στην εταιρεία τα οποία, κατά την άποψή της, παραβλέφθηκαν και ότι «δεν ήταν μόνο λάθη του πληρώματος».

Η ίδια αναφέρεται επίσης σε πληροφορίες που, όπως λέει, υπήρχαν τότε για διευκολύνσεις στη διαδικασία αδειοδότησης του αεροσκάφους.

Εκφράζει παράλληλα την ελπίδα να έχει αλλάξει, όπως λέει, η κουλτούρα που υπήρχε τότε στην Κύπρο σε σχέση με τον χειρισμό και την απόδοση ευθυνών, ιδιαίτερα σε ζητήματα ασφάλειας που μπορεί να στοιχίσουν ανθρώπινες ζωές.

Στην Κύπρο πέντε στελέχη της εταιρείας παραπέμφθηκαν σε δίκη. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με απαλλαγή των κατηγορουμένων και ακολούθως η Γενική Εισαγγελία ανέστειλε τη δίωξη. Στην Ελλάδα τέσσερα στελέχη της εταιρείας καταδικάστηκαν.

Η κ. Σάββα θεωρεί ότι έχουν δοθεί απαντήσεις για το τι συνέβη, όχι όμως και η δικαιοσύνη που ανέμεναν οι οικογένειες.

«Μετά από 21 χρόνια, εξακολουθώ να πιστεύω ότι κάποια πράγματα θα μπορούσαν να είχαν γίνει διαφορετικά», λέει.

Εκφράζει επίσης την άποψη ότι οι οικογένειες θα έπρεπε να είχαν τύχει μεγαλύτερης στήριξης και πληρέστερης ενημέρωσης και, κυρίως, να είχε αποδοθεί πραγματική δικαιοσύνη.

Για την ίδια, παραμένουν ακόμη συναισθήματα, αλλά και ερωτήματα που δεν έχουν κλείσει ποτέ εντελώς. «Ο χρόνος βοηθά, αλλά δεν διαγράφει μια τέτοια απώλεια», αναφέρει.

Θέλει, πάντως, να πιστεύει ότι αντλήθηκαν τα απαραίτητα διδάγματα. «Το σημαντικό είναι τέτοιες τραγωδίες να οδηγούν σε αλλαγές και σε μεγαλύτερη ασφάλεια, ώστε να μην επαναληφθούν λάθη που μπορούν να στοιχίσουν ανθρώπινες ζωές», σημειώνει.

Για την κ. Τσιοπανή, από τις πιο τραγικές συνέπειες του δυστυχήματος ήταν ότι μικρά παιδιά έχασαν τους γονείς τους και γονείς τα παιδιά και τα εγγόνια τους.

Είκοσι ένα χρόνια μετά, εκείνο που παραμένει και για τις δύο οικογένειες είναι η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν.

«Για εμάς, οι δικοί μας άνθρωποι συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα στις αναμνήσεις μας», λέει η Ραφαέλλα Σάββα, προσθέτοντας ότι το μήνυμα που θα ήθελε να μείνει είναι «ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής και η ασφάλεια πρέπει να αποτελούν πάντοτε προτεραιότητα».

Για τη Χριστιάνα Τσιοπανή, οι μνήμες επιστρέφουν στις σημαντικές οικογενειακές στιγμές. «Η πληγή αυτή έμεινε χαραγμένη στη ζωή μας. Ο χρόνος δεν σβήνει τις πληγές. Η απουσία τους είναι πάντα εκεί, ακόμα και σε κάθε χαμόγελο και σε κάθε χαρά», αναφέρει.

Από την τελευταία ημέρα πριν από το δυστύχημα, η κ. Τσιοπανή θυμάται ακόμη έντονα τα τρία ξαδέλφια της που χάθηκαν μαζί με τους γονείς τους: «τις φωνές τους, τα γέλια τους, τις τελευταίες αγκαλιές».

«Όσα χρόνια και να περάσουν, στο μυαλό μας είναι ότι πήγαν ένα μακρινό ταξίδι και ελπίζουμε ο Θεός να μας αξιώσει να ξανασυναντηθούμε», καταλήγει.

ΚΥΠΕ

Ο μαύρος κατάλογος των θυμάτων της «Ήλιος»

1. Παρασκευάς Δημητρίου, 30 ετών
2. Μαρία Ρίκκου, 27 ετών
3. Αδάμος Ευριπίδου, 61 ετών
4. Νίκη Ευριπίδου, 52 ετών
5.Ανδρούλλα Καρκανιά, 46 ετών
6. Παναγιώτης Καρκανιά, 48 ετών
7. Γεώργιος Ιακώβου, 54 ετών
8. Μαργαρίτα Ιακώβου, 46 ετών
9. Αναστάσιος Αγαθαγγέλου, 32 ετών
10. Κυριάκος Αλιούρης, 31 ετών
11. Ανδρέας Χριστοδούλου (Μαυρης), 44 ετών
12. Καλυψώ Χριστοδούλου, 42 ετών
13. Ελένη Κωνσταντίνου, 39 ετών
14. Θεοφάνης Κωνσταντίνου, 42 ετών
15. Δένα Καρακώστα, 43 ετών
16. Νίκος Καρακώστα, 53 ετών
17. Νίκος Νικολάου, 27 ετών.
18. Θέτη Νικολάου, 4 ετών
19. Νόνη Νεοκλέους, 30 ετών
20. Κώστας Χριστοδουλόπουλος, 45 ετών,
21. Φωτεινή Χριστοδουλόπουλου, 18 ετών
22. Αναστάσιος Αναστασίου, 36 ετών
23. Στέφανη Χάσουλα, 18 ετών
24. Μαρία Καρακώστα, 43 ετών
25. Ανδρέας Καρακώστας, 46 ετών
26.Πάμπος Καζαμίας, 59 ετών
27. Πανίκος Κιτρομηλίδης, 43 ετών
28. Φάνη Καπετάνιου Κιτρομηλίδου, 42 ετών
29. Μαρίνα Νικολάου Χριστοδουλόπουλου, 43 ετών
30. Ελένη Ονησιφόρου, 27 ετών
31. Γιαννούλα Νεοφύτου, 55 ετών
32. Μιχάλης Νεοφύτου, 28 ετών
33. Ελενα Μιχαήλ, 29 ετών
34. Αντρη Κυπριανού, 28 ετών
35. Ευγενία Κέντα, 32 ετών
36. Σωτήρης Κατσέξου, 60 ετών
37. Μαρία Κατσέξου, 54 ετών
38. Οδυσέας Κουτσόφτα, 28 ετών
39. Χρυσούλα Κουτσόφτα, 5 ετών
40. Ξένια Κουτσόφτα Βρακά, 27 ετών
41. Γεώργιος Θεοφάνης
42. Μαρία Θεοφάνη
43. Αρτέμης Θεοφάνη
44. Μαρία Παπαγιάννη
45. Ιωάννης Αλεξανδρής, 37 ετών
46. Αρης Αδελίδης
47. Ιωάννης Παπαϊωάννου
48. Ευσταθία Μούσα
49. Θεόδωρος Δούνας, 38 ετών
50. Μιχαήλης Δούνα, 10 ετών
51. Βασιλική Δούνα, 8 ετών
52. Τάσος Δούνας, 5 ετών
53. Χριστίνα Τσοπανή , 34 ετών
54. Χρίστος Πυρίλης, 40 ετών
55. Αντωνία Μανώλη Πυρίλη, 36 ετών
56. Εύα Πυρίλλη, 12 ετών
57. Ξένιος Πυρίλλη, 10 ετών
58. Μάρκος Πυρίλλη, 6 ετών
59. Αντώνης Αντωνίου, 39 ετών
60. Μαρία Αντωνίου, 35 ετών
61. Χρίστος Αντωνίου, 9 ετών
62. Χριστίνα Αντωνίου, 6 ετών
63. Μιχάλης Γιωργαλλή, 51 ετών
64. Ανθούλλα Γιωργαλλή, 47 ετών
65. Αγάθη Ευριπίδου, 41 ετών
66. Ευριπίδης Ευριπίδου, 47 ετών
67. Πολίνα Ευριπίδου, 12 ετών
68. Στέφανη Ευριπίδου, 17 ετών
69. Κυριάκος Κυπριανού, 48 ετών
70. Αναστασία Κυπριανού, 44 ετών
71.Στέλλα Κυπριανού, 16 ετών
72. Χρίστα Κυπριανού, 14 ετών
73. Χριστόδουλος Κυπριανού, 5 ετών
74. Τουτουντζιάν Αρα 16 ετών
75. Τουτουντζιάν Μπαριέτ 12 ετών
76.Tουτουντζιάν Χίλντα, 45 ετών
77. Tουτουντζιάν Χαγκοπ, 51 ετών
78. Σωτήρης Κωνσταντίνου 10 ετών
79. Ειρήνη Κωνσταντίνου, 36 ετών,
80. Μιχάλης Κωνσταντίνου, 39 ετών
81. Πέτρος Κωνσταντίνου, 13 ετών
82. Πολυξένη Σοφοκλέους, 30 ετών
83. Χριστόδουλος Προκοπίου, 34 ετών
84. Μαρία Πογιατζή, 23 ετών
85. Ιωάννης Παπαχριστοδούλου, 31 ετών
86. Μαίρη Γεωργίου, 42 ετών
87. Μιχάλης Κωνσταντίνου, 54 ετών
88. Καλλιόπη Κωνσταντίνου, 49 ετών
89. Χριστιάνα Λαππά, 25 ετών
90. Καραπάμπας Κ
91. Αναστάσιος Κιρλακίτσης
92. Λιμπιτσούνη Ε.
93. Μιχαηλίδης Κ.
94. Γαβριηλίδου Ε. , 29 ετών
95. Κλεόπας Νικολάου, 66 ετών
96. Δημήτριος ‘Ομπασιης, 26 ετών
97. Γεώργιος Γεωργίου. ,25 ετών
98. Νίκος Νικολάου, 30 ετών
99. Γεώργιος Γεωργίου, 31 ετών
100. Ντίνα Κωνσταντινίδη
101. Αντριάνα Χρυσάνθου, 63 ετών
102. Σωτήρης Χρυσάνθου, 65 ετών
103. Νίκος Χαραλάμπους, 34 ετών
104. Κούλα Χαραλάμπους, 59 ετών
105. Κωνσταντίνα Χαραλάμπους, 6 ετών
106. Πανίκος Αναστασίου, 38 ετών
107. Μαρία Ελένη Γιασουμή, 9 ετών
108. Σύλβια Γιασουμή, 46 ετών
109. Ιάσονας Γιασουμή, 47 ετών.
110. Δήμος Ξιούρουππας, 39 ετών
111. Μαργαρίτα Ξιούρουππα, 34 ετών
112. Σοφία Ξιούρουππα, 10 ετών
113. Ιωάννα Ξιούρουππα, 9 ετών
114. Βασίλης Ρέγκο, 31 ετών
115. Περικλής Ψαρούδης, 34 ετών

Τα ονόματα των μελών του πληρώματος:
Marten Hans Jurgen, 50 ετών, κυβερνήτης
Πάμπος Χαραλάμπους, 40 ετών, συγκυβερνήτης
Λουΐζα Βουτέρη, αεροσυνοδός
Μερόπη Σοφοκλέους, αεροσυνοδός
Ανδρέας Προδρόμου, αεροσυνοδός
Χάρις Χαραλάμπους, αεροσυνοδός

Twenty-one years have passed today since the Helios air disaster, when flight HCY 522, which had departed from Larnaca bound for Prague, with a stopover in Athens, crashed near Grammatiko in Attica, claiming the lives of 121 people. Relatives of the victims speak about the first hours of anguish, the loss, the attribution of responsibility and the memories that remain vivid to this day.

Christiana Tsiopani lost five members of her family: her uncle, her mother’s brother, Kyriakos (Kolokasis) Kyprianou, 48; her aunt Anastasia, 43; and their three children, Stella, 14, Christia, 12, and Christodoulos, 6. The family of five from Dali were travelling to Porto Heli via Athens for a holiday.

Her uncle, aunt and three cousins lived next door to her family home. “We grew up together; they were like second parents to us and the children were like our siblings,” she says.

Rafaella Savva, who was around 12 years old at the time, lost her grandfather and grandmother, Kleopa Nicolaou, 66, and Giannoula Neophytou, 55, from Kokkinotrimithia. The two were travelling to Prague for their summer holidays.

“In a single moment, we lost two people who were part of our lives,” she says.

There were 115 passengers and a six-member crew on board the Boeing 737. Ms Tsiopani vividly remembers the moment they saw on television reports that there was an “uncontrolled aircraft” belonging to Helios.

“Immediately, we became worried and started calling their mobile phones. They were ringing, but no one was answering.”

Rafaella Savva also remembers the same anguish. “At first, there was mainly anxiety and waiting to find out whether this was indeed the flight on which my grandfather and grandmother were travelling,” she says. Her family had gathered at home and was constantly watching the news, waiting for the names of the passengers to be released.

At 10:15 a.m., the aircraft entered the Athens FIR without establishing communication with air traffic control. At 11:05 a.m., two F-16 fighter jets took off from Nea Anchialos and established visual contact with the Boeing at 11:18 a.m. It was determined that the co-pilot was unconscious, the captain was not in his seat, and the oxygen masks had been deployed in the cabin.

The aircraft continued flying on autopilot. Flight attendant Andreas Prodromou, who remained conscious for longer, later attempted to take control of the aircraft.

As the aircraft continued on its course, families in Cyprus waited for answers.

After the fuel was exhausted, the engines stopped operating, and at 12:04 p.m. the aircraft crashed in the area of Grammatiko, Attica, killing all 121 people on board.

When news of the crash became known, Ms Tsiopani and her brother rushed to the airport seeking information about their relatives.

“The other relatives also arrived there, asking to find out what had happened to their loved ones. The situation was tragic, with many parents demanding information and crying out for their children,” she says.

For Ms Savva’s family, confirmation also came after hours of waiting. “When it was finally confirmed that they were on the flight, it was an enormous shock for our entire family and our relatives,” she says.

For both families, the difficult process of identification and DNA testing followed.

Ms Tsiopani’s mother, her brother and another uncle travelled to Greece. “There they witnessed the most horrific images,” she says, noting that the bodies were in an unrecognisable condition and that the identification process was carried out through DNA testing. The identification of her uncle was delayed and, as she recalls, the family had to wait before his funeral could take place.

Ms Savva also vividly remembers that period. “I was around 12 at the time and, although I could not fully understand everything that was happening, I remember very clearly the anguish, sadness and shock within the family,” she says. The sudden loss is what remains most vivid in her memory from that period.

“Our lives changed. It left us with a wound that never heals,” Ms Tsiopani says.

The images from the first days and the funerals remain particularly vivid in her memory. “The pain was so overwhelming that even the stones would crack,” she says. She makes particular reference to their grandmother, who, despite losing her son and his entire family, “had deep faith in God and supported us and helped us endure.”

The Greek Air Accident Investigation and Aviation Safety Board published its findings in October 2006, noting, among other things, that the pressurisation system selector had remained in the manual position and that the crew had failed to recognise the relevant warnings in time. Akis Tsolakis, who led the investigation as Chairman of the Board, said in 2022 that the chain of events led to hypoxia and incapacitation of the crew and, ultimately, to the exhaustion of the aircraft’s fuel.

Ms Tsiopani believes that the crash “was not an accident” but the result of “a series of omissions”, which she links to responsibility on the part of the State and inadequacies within the company.

She expresses her dissatisfaction with the way in which, in her view, the Cypriot prosecution handled and presented the court case. She argues that the charges were incorrectly formulated, that the case focused primarily on whether Helios had hired unsuitable pilots, and that not all the issues identified by the investigation were addressed.

In her view, the Kallis report was not properly utilised. As she notes, it referred to more serious omissions by Helios and problems within Cyprus’s Civil Aviation Department.

She also argues that the case was presented by the State as “so weak” that convictions were extremely difficult to secure, and that “no one was held responsible for the deaths of the 121 people.”

Ms Tsiopani further says that there were people who knew about problems within the company but, she claims, did not speak out for fear of professional repercussions. She also notes that there were operational and supervisory problems within the company which, in her view, were overlooked, stressing that “it was not just the crew’s mistakes.”

She also refers to information which, she says, existed at the time concerning facilitation in the aircraft licensing process.

At the same time, she expresses hope that, as she puts it, the culture that existed in Cyprus at the time regarding the handling of cases and the attribution of responsibility has changed, particularly in relation to safety issues that can cost human lives.

In Cyprus, five company executives were referred for trial. The proceedings ended with the acquittal of the defendants, following which the Attorney General’s Office discontinued the prosecution. In Greece, four company executives were convicted.

Ms Savva believes that answers have been provided regarding what happened, but not the justice the families had expected.

“After 21 years, I still believe that some things could have been done differently,” she says.

She also believes that the families should have received greater support and more comprehensive information and, above all, that genuine justice should have been served.

For her, emotions remain, as do questions that have never been completely resolved. “Time helps, but it does not erase such a loss,” she says.

Nevertheless, she wants to believe that the necessary lessons were learned. “The important thing is for such tragedies to lead to changes and greater safety, so that mistakes that can cost human lives are not repeated,” she says.

For Ms Tsiopani, one of the most tragic consequences of the disaster was that young children lost their parents, while parents lost their children and grandchildren.

Twenty-one years later, what remains for both families is the memory of those who were lost.

“For us, our loved ones continue to live on in our memories,” Rafaella Savva says, adding that the message she would like to remain is “that the protection of human life and safety must always be a priority.”

For Christiana Tsiopani, memories return during important family moments. “This wound has remained etched into our lives. Time does not erase wounds. Their absence is always there, even in every smile and every moment of happiness,” she says.

She still vividly remembers her three cousins, who were lost along with their parents, from the last day before the disaster: “their voices, their laughter, their final hugs.”

“No matter how many years pass, in our minds it is as though they went on a long journey, and we hope that God will deem us worthy to meet again,” she concludes.

CYPRUS NEWS AGENCY (CNA)