Της Γιώτας Δημητρίου
Υπάρχει μια άλλη Κύπρος στην Αγγλία από τη δεκαετία του ’40. Βεβαίως, ένα μεγάλο κύμα Κυπρίων μετανάστευσε στο Λονδίνο μετά το ’74.
Μιλάμε για Κυπρίους που έδωσαν αγώνες για τη μοιρασμένη μας Κύπρο από την ξένη χώρα που τους φιλοξενούσε. Κινητοποιήσεις, συζητήσεις στη Βουλή των Λόρδων, δράσεις, ενημερωτικές ημερίδες και πολλά άλλα. Μέσα από οργανωμένα σύνολα, οι Κύπριοι του Λονδίνου κράτησαν περήφανα άσβεστη τη φλόγα της αγάπης για την πατρίδα τους την Κύπρο.
Η αριστερή εφημερίδα «Το Βήμα» υπήρξε ο πρώτος συνδετικός κρίκος για τους Κύπριους μετανάστες του Λονδίνου. Διευθυντές της εφημερίδας «Το Βήμα» υπήρξαν:
- Ευάνθης Νικολαΐδης, 1940–1944
- Εύδωρος Ιωαννίδης, 1944–1952
- Γιώργος Πεύκος, 1952–1955
- Χαμπής Μιχαήλ, 1955–1956
- Κυριάκος Τσιούπρας, 1956–1959
- Τεύκρος Ανθίας, 1959–1964
- Γιώργος Πεύκος, 1964–1985
Ανάμεσα στους Διευθυντές και ο σπουδαίος Τεύκρος Ανθίας.
Ξόδεψα αρκετές βδομάδες, μέρες και ώρες στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, μελετώντας τα φύλλα της εφημερίδας «Το Βήμα», για την έρευνα βιβλίου που μου είχε αναθέσει η εφημερίδα «Παροικιακή».
Σε πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Το Βήμα», την 1η Ιανουαρίου 1940, έγραφε:
Η ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ
Δευτέρα 1 Ιανουαρίου 1940
Υπεύθυνος – Διευθυντής: Ευάνθης Νικολαΐδης
2 πένες
«Οι Κύπριοι ζητούν την ελευθερία των, ζητούν πλήρη αυτοδιοίκηση και ο μόνος όστις τους παρεμποδίζει από το να αποκτήσουν είναι η Αγγλική δύναμις και εν όσω αυτή παραμένει μία καταθλιπτική καταδυναστευτική, ιμπεριαλιστική δύναμις ο Κυπριακός λαός είναι αδύνατον να συνθηκολογήσει μαζί της».
Μέσα σε πλαίσιο, η εφημερίδα έγραφε και τις ευχές της για το νέο έτος, που δεν θα μπορούσαν να μην ήταν αγωνιστικές: «Το «Βήμα» με την ευκαιρία του καινούριου χρόνου 1940 εύχεται στους συνδρομητάς και αναγνώστας του Υγείαν, Δουλειά, Ψωμί και Λευτεριά».
Στο πρωτοσέλιδο θέμα, με τίτλο «Ενώ ο πόλεμος μαίνεται», η εφημερίδα έγραφε: «Ο δεύτερος Ιμπεριαλιστικός πόλεμος –πόλεμος προς κατάκτηση εδαφών, πρώτων υλών, αγορών και αποικιακών λαών, μαίνεται. Οι φλόγες έχουν τυλίξει ένα μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας και απειλούν μέρα με τη μέρα να ξαπλωθούν, να περιλάβουν όλη τη γη, πλοία εκατομμυρίων αξίας, πλούτη αμύθητα συσσωρευμένα με τους κόπους γενεών εργαζομένων μαζών, ανθρώπινες ζωές από την ηλικία του λίκνου μέχρι τη γεροντική, χάνονται. Οι ιμπεριαλιστές έχουν αποφασίσει να επιτύχουν το πρόγραμμα των – πρόγραμμα διατηρήσεως των προνομίων και πλούτου των καθώς και επιτεύξεις νέων κερδών – εις βάρος των εργαζομένων με κάθε θυσία και τρόπον.
Μακριά στη μικρή μας πατρίδα, στην Κύπρο, ο μεταλλωρύχος, ο εργάτης του εργοστασίου, ο κτίστης, ο εργάτης γενικά και μαζί του ο φτωχός εργαζόμενος αγρότης, αντιμετωπίζουν προβλήματα στη βάση και στις γενικές γραμμές τα ίδια που αντιμετωπίζει και ο σύντροφος εργάτης της Αγγλίας, όπως οι εργαζόμενοι Κύπριοι του Λονδίνου το ξέρουν. Οι ειδήσεις μας έρχονται καθημερινά από την Κύπρο. Ήδη η απελπιστική σπάνις των τροφίμων αρχίζει, για να ακολουθεί από την τέλεια έλλειψη των, η αισχροκέρδεια με την επίσημη ανοχή οργιάζει, η ανεργία πλήττει, μαραίνει και θανατώνει με το πιο φρικτό, τον από ασιτία θάνατον, χιλιάδες. Εν τω μεταξύ οι ώρες της δουλειάς αυξάνουν, κανένας περιορισμός ενάντια στην απάνθρωπη εκμετάλλευση καμμία προστασία για τον εργάτη, για τον άνεργο, για τον λιμώττοντα και ρακένδυτο γεωργό.
Τουναντίον, αλλά και όπως είναι φυσικό για μια καπιταλιστική ανεργατική Κυβέρνηση, κάθε μέτρο λαμβάνεται για την διαίρενση της μαύρης δυστυχίας των εργαζομένων, για την κατάπνιξη κάθε φωνής και κάθε αντίδρασης για την περιφρούρηση των κερδών και συμφερόντων της Αγγλικής Εμπορικής κεφαλαιοκρατίας και της ολιγαρχίας των μεγιστάνων των μεταλλείων, των διαβόητων Κυπριακών μονοπωλίων, των τοκιστών, των εμπόρων και κάθε εκμεταλλευτού της Κυπριακής γης. Τα παράπονα των εργατών, λέγει άλλη της εφημερίδας μας είδησις, απαντώνται με ειρωνία, ή μένουν απλάς αναπάντητα, χωρίς να δίδεται η ελάχιστη σημασία εκ μέρους των κρατούντων, για να ακολουθήσουν έπειτα νόμοι τους οποίους και ένα φασιστικό καθεστώς θα εζήλευε.
Από τον Ιστορικό Κυπριακό Οκτώβρη του 1931, επέπρωτο, ο κόσμος ναπαραστή θεατής ενός συστηματικού στραγγαλισμού παντός προνομίου, κάθε ελευθερίας και απαιτήσεως προς την ζωήν την οποίαν ένας άνθρωπος δικαιούται να έχη. Τα πολιτικά κόμματα διαλύθηκαν, ελευθερία λόγου, σκέψεως, συγκεντρώσεων αφαιρέθηκε, ο τύπος φιμώθηκε και μετεβλήθη σε όργανο Κυβερνητικής προπαγάνδας. Το εργατικό κίνημα καταπιέστηκε, οι φυλακές γέμισαν από εργάτες.
Και όμως, ο Ιμπεριαλισμός νοιώθει τον εαυτόν του ανίσχυρο, τρέμει όπως ο δολοφόνος που δαρμένος από τη συνείδηση του διαβλέπει παντού χωροφύλακες. Τρέμει ο καπιταλισμός διότι πράγματι τα θεμέλια του τρίζουν κάτω από το βάρος των δικών του αντιθέσεων και κάτω από την πίεση της εργατικής συνειδητοποίησεως. Και λαμβάνει τις προφυλάξεις του. Πυκνώνει τη φάλαγγα των χαφιέδων, εντείνει την τρομοκρατία, φτιάχνει νέους νόμους και διατάγματα, όπως π.χ. το τελευταίο διάταγμα προς παρεμπόδισιν ατόμων να ενεργούν κατά τρόπον επικίνδυνον εις την δημοσίαν ασφάλειαν. Το διάταγμα αυτό επιτρέπει στον κάθε αστυνομικό χωρίς καμμία διαδικασία να φυλακίζει, να περιορίζει, την ελευθερία κινήσεων και να στερεί τη δουλειά από τίμιους εργάτες γιατί είναι επικίνδυνοι, γιατί είναι επικίνδυνο, γιατί εξαιτίας των κινδυνεύει η Αγγλική Αυτοκρατορία.
Ούτε λοιπόν για την ελευθερία, ούτε για το ψωμί, ούτε για την υποστήριξη της οικογένειας των εργαζομένων γίνεται ο πόλεμος.
Αργά αλλά σταθερά οι Κυπριακές μάζες συνειδητοποιούν την σημαία της τραγικής αλήθειας. Αργά αλλά σταθερά βρίσκουν το δρόμο δίπλα στον εργάτη της Αγγλίας, της Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, δίπλα στον Ινδό, τον Παλαιστίνειο. Αργά αναταρράσσονται, αρχίζουν να ξυπνούν, να νοιώθουν. Να βρίσκουν το δρόμο των και να οργανώνονται για τον μεγάλο αγώνα. Και θαναι τότε η ημέρα εκείνη τρομερά για τους δημίους των».
Από εκείνη τη δεκαετία του ’40 μέχρι τις μέρες μας, οι Κύπριοι του Λονδίνου, αγέρωχα, περήφανα και τίμια, δίνουν τους δικούς τους αγώνες για την πατρίδα τους, την Κύπρο.
Σύνδεσμοι, οργανώσεις, κόμματα, (ΑΚΕΛ Βρετανίας, ΔΗΣΥ Βρεανίας και άλλα, η Εθνική Κυπριακή Ομοσπονδία, ο Σύνδεσμος Κυπρίων Γυναικών και πολλά άλλα οργανωμένα σύνολα), δίνουν μάχες σαν αφανείς ήρωες.
Πολλοί από αυτούς που έδωσαν μάχες έφυγαν.
Η Κύπρος δεν τους γνωρίζει ούτε ξέρει πόσα χρωστά σε αυτούς τους ανθρώπους, που η ζωή τους μοιάζει με σενάριο ταινίας. Είχα την τιμή από το 2011 μέχρι το 2016 να γνωρίσω αρκετούς από αυτούς και να τους πάρω συνεντεύξεις για το βιβλίο που μου είχε αναθέσει η “Παροικιακή”. Οι περισσότεροι από αυτούς, δυστυχώς, έχουν “φύγει”.
Θυμάμαι όταν ήταν Υπουργός Εξωτερικών ο κ. Χριστοδουλίδης, νυν ΠτΔ, είχα επικοινωνήσει μαζί του, για να του προτείνω μια ιδέα που θα έφερνε στο προσκήνιο τους Κύπριους της Αγγλίας. Ο κ. Χριστοδουλίδης γνωρίζει καλά την Κυπριακή Παροικία του Λονδίνου αφού έχει εργαστεί εκεί. Δυστυχώς η ιδέα, δεν εισακούστηκε.
Οι άγνωστοι ήρωες της Κυπριακής Παροικίας του Λονδίνου, είναι πολλοί και τους αξίζουν περισσότερες τιμές από κάποιους επώνυμους πολιτικούς.
Φεύγουν, λοιπόν, ένας ένας…
Μετά τον θάνατο του Νεόφυτου Νικολάου το 2021, ενός ανθρώπου που υπηρέτησε πιστά, με αγάπη και χαμόγελο, την Κυπριακή Παροικία του Λονδίνου, έφυγε χθες και η αγαπημένη του σύζυγος, Ευούλα. Επίσης δραστήριο μέλος της Κυπριακής Παροικίας, μέλος του Συνδέσμου Γυναικών κ.λπ.
Ο Νεόφυτος ήταν Οργανωτικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ Βρετανίας για χρόνια. Τον αγαπούσαν όλοι -δεξιοί, αριστεροί, απολιτίκ. Έχω πολλές ιστορίες να θυμάμαι για την αγάπη του κόσμου -και ιδιαίτερα του κόσμου εκτός ΑΚΕΛ- προς τον Νεόφυτο.
Θυμάμαι τις συζητήσεις για το Κυπριακό που διοργάνωνε ο Σύνδεσμος Αμμοχώστου Βρετανίας στη Βουλή των Λόρδων, καθώς και τις δεξιώσεις στη βουλή των Λόρδων, τις διαδηλώσεις έξω από την Τουρκική Πρεσβεία. Θυμάμαι την αγάπη, τον σεβασμό και την εκτίμηση του κόσμου προς τον Νεόφυτο.
Γιατί, όταν είσαι καλός άνθρωπος, έντιμος, και οι αγώνες σου είναι αγνοί, αυτό αναγνωρίζεται και από φίλους και από εχθρούς.
Η Ευούλα «έφυγε», λοιπόν, κουρασμένη, αφού πριν από λίγα χρόνια έχασε την κόρη της, Μαρία, και αργότερα τον Νεόφυτο.
Η Ευούλα μπορεί να μην ήταν «διάσημη» στην Κύπρο, αλλά ήταν μια Κύπρια που τίμησε την πατρίδα της στο εξωτερικό. Έδωσε αγώνες μέσα από τον Σύνδεσμο Γυναικών Αγγλίας, στάθηκε άξια σύζυγος ενός άντρα που πολιτευόταν και έδινε αγώνες για το κόμμα του και την πατρίδα του, ήταν μια υπέροχη μητέρα για τα τρία της παιδιά, μια αγαπημένη γιαγιά για τα εγγόνια της και μια ανοιχτή αγκαλιά για όλους εμάς που είχαμε την τύχη να φιλοξενηθούμε στο υπέροχο σπίτι τους στο Palmers Green.
Σούβλες στην όμορφη ολοπράσινη αυλή τους, χαμόγελα, όλα τα κυπριακά εδέσματα στο τραπέζι και μια ζεστή φιλοξενία και αγάπη.
Υπέροχοι άνθρωποι και ο Νεόφυτος και η Ευούλα.
Όμορφοι άνθρωποι.
Άνθρωποι που το πέρασμά τους από τη ζωή άξιζε και έκανε τον κόσμο λίγο καλύτερο.
Αιωνία τους η μνήμη.
Και μακάρι μια μέρα κάποια κυβέρνηση της Κύπρου, με κάποιον τρόπο, να τιμήσει τους Κυπρίους του Λονδίνου που έγραψαν τη δική τους ιστορία και έδωσαν αγώνες για την Κύπρο μας.
- Αρχεία από την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ:
