Της Γιώτας Δημητρίου
Το ότι το νησί μας έχει πολλά προβλήματα είναι χιλιοαναλυμένο γεγονός.
Το ότι οι πολιτικοί, εν όψει προεκλογικής περιόδου, έχουν πατήσει γκάζι και κάποιοι έχουν εκτροχιαστεί σε ένα χάος τοξικότητας και ανελέητων παραμυθιών και κατηγοριών, είναι επίσης ένα γεγονός.
Τώρα, σε μια πατρίδα με τόσα σοβαρά θέματα, με το κυριότερο πρόβλημα να παραμένει η κατοχή και το μοίρασμα του νησιού, πόσο μας παίρνει να έχουμε πολιτικούς που η έγνοια τους νυχθημερόν είναι να σώσουν ψήφους, το κόμμα τους, και να κατηγορούν, χωρίς κανέναν στοιχειώδη πολιτικό πολιτισμό, τους κομματικούς τους αντιπάλους; Αυτό είναι ένα αξιόλογο προς συζήτηση θέμα.
Η τοξικότητα, η πόλωση και η δηλητηρίαση του δημόσιου λόγου δεν είναι κάτι νέο, ούτε κάτι μεμονωμένο στην Κύπρο. Στην παγκόσμια πολιτική σκακιέρα ευδοκιμεί η τοξικότητα.
Η Lilliana Mason*, μία από τις πιο σημαντικές ερευνήτριες στο θέμα, στο βιβλίο της Uncivil Agreement εξηγεί ότι η σύγχρονη πολιτική δεν είναι απλώς διαφωνία ιδεών, αλλά ταύτιση ταυτότητας και μίσος προς τον «άλλο».
Υποστηρίζει ότι η «συναισθηματική πόλωση» (affective polarization) οδηγεί σε δαιμονοποίηση του αντιπάλου. Εμένα αυτό, π.χ., μου θυμίζει το ΕΛΑΜ, που όταν ακούει ΑΚΕΛ παθαίνει ότι και οι δαιμονισμένοι μπροστά στον σταυρό. (Sorry guys).
«Αυτοί που μας κατέστρεψαν» και διάφορα άλλα που αγγίζουν άνετα τη ρητορική μίσους (και επειδή θα μας διαβάσουν ενδεχομένως και ελαμίτες, φίλοι μου ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης ορίζει τη ρητορική μίσους ως:
«ο λόγος που εκφράζει, υποκινεί ή προωθεί μίσος, εχθρότητα ή βία
ο λόγος που στρέφεται εναντίον προσώπων ή ομάδων
ο λογος που βασίζεται σε χαρακτηριστικά όπως η φυλή, η θρησκεία, η εθνικότητα, η ιδεολογία.
Με απλά λόγια, είναι ο λόγος που δεν περιορίζεται στην κριτική, αλλά απαξιώνει, δαιμονοπποιεί, στοχοποιεί τον «άλλο»
(Άρα, ναι, ρητορική μίσους οι δικοί σας πολιτικοί -και όχι μόνο οι δικοί σας- στις δημόσιες τοποθετήσεις τους).
Ο Shanto Iyengar* έχει επίσης μελετήσει την «affective polarization» δηλαδή την αντιπάθεια μεταξύ πολιτικών στρατοπέδων και υποστηρίζει ότι οι πολίτες συχνά μισούν τον αντίπαλο περισσότερο απ’ όσο αγαπούν το κόμμα τους.
Από την άλλη, ο Yochai Benkler* , στο βιβλίο Network Propaganda, αναλύει πώς συχνά τα media και τα social media δημιουργούν πολωμένα και τοξικά οικοσυστήματα πληροφόρησης.
Σύγχρονες έρευνες για την τοξικότητα στην πολιτική δείχνουν ότι η πολιτική τοξικότητα συνδέεται με:
απανθρωποποίηση του αντιπάλου,
υπερβολικά αρνητικές αντιλήψεις για «τους άλλους»,
παρανοήσεις για το τι πιστεύει η άλλη πλευρά. (Στην Κύπρο παρανοήσεις; Άντε καλέ!)
Πρόσφατη διεθνής έρευνα (2024) έδειξε ότι:
οι πολιτικές συζητήσεις είναι πιο τοξικές όταν απευθύνονται σε «αντιπάλους»,
υπάρχει ένα μοτίβο «εμείς εναντίον αυτών» σε πολλές χώρες.
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι η τοξικότητα:
αυξάνεται με θέματα «πολιτισμικού πολέμου» (μετανάστευση, ταυτότητα κ.λπ.),
και τείνει να ενισχύεται από πολιτικούς και όχι μόνο από πολίτες.
Αν υποθέσουμε ότι όλοι σχεδόν αγαπάμε τη Δημοκρατία (ξέρω μερικούς που ονειρεύονται χούντα), τότε όσοι αγαπάμε τη Δημοκρατία θα συμφωνήσουμε ότι η διαφωνία χρειάζεται σε ένα δημοκρατικό, υγιές πολιτικό πλαίσιο.
Να υπενθυμίσω ότι όσοι έχουμε διαβάσει ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας ξέρουμε πολύ καλά πού οδήγησε τον τόπο μας η μισαλλοδοξία κάποιων. Σε πραξικόπημα, εισβολή, κατοχή, σε μία κόλαση που κρατά εδώ και μισό αιώνα, με ένα μοιρασμένο νησί.
Πολλή τοξικότητα λοιπόν σε αυτό το προεκλογικό τοπίο!
(Τα δε Social Media, καμένη γη!)
Ο τόπος χρειάζεται τη διαφωνία.
Αλλά περισσότερο αυτό που χρειαζόμαστε είναι δυνατές φωνές με πυγμή, ήρωες και μάχες, επανάσταση, αυτό που πραγματικά χρειάζεται ο τόπος είναι ενωμένοι να πολεμούμε τον ίδιο εχθρό (την αδιαλλαξία της Τουρκίας), αλλά όχι, δεν χρειάζεται η αδελφοκτονία!
Ούτε αυτή η ατέρμονη πολιτική τοξικότητα!
Κλείνω (για χιλιοστή φορά σε άρθρο μου) με αυτό:
«Μην ειπούν στο στοχασμό τους
τα ξένα έθνη αληθινά:
αν μισούνται αναμεσό τους,
δεν τους πρέπει ελευθεριά.»
-Διονύσιος Σολωμός, Ύμνος εις την Ελευθερίαν
***********************************************************************
Lilliana Mason
Η Lilliana Mason είναι Αμερικανίδα πολιτική επιστήμονας και καθηγήτρια στο Ινστιτούτο SNF Agora του Πανεπιστημίου Johns Hopkins. Η έρευνά της επικεντρώνεται στην πολιτική πόλωση, την κομματική ταυτότητα και την πολιτική βία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ευρέως αναγνωρισμένη για το έργο της, το οποίο εξηγεί πώς οι δυναμικές της κοινωνικής ταυτότητας έχουν αναδιαμορφώσει την αμερικανική κομματική πολιτική και τη δημοκρατία.
Shanto Iyengar
Ο Shanto Iyengar είναι Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και ερευνητής της επικοινωνίας, γνωστός για το πρωτοποριακό του έργο σχετικά με το πώς τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν τις πολιτικές στάσεις και συμπεριφορές. Είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Stanford, όπου διευθύνει το Εργαστήριο Πολιτικής Επικοινωνίας. Το έργο του έχει επηρεάσει βαθιά τη μελέτη των επιδράσεων των μέσων, της πολιτικής ψυχολογίας και της πόλωσης στις δημοκρατικές κοινωνίες.
Yochai Benkler
Ο Yochai Benkler (γεννημένος το 1964) είναι Ισραηλινο-Αμερικανός νομικός επιστήμονας και συγγραφέας, γνωστός για την πρωτοποριακή του έρευνα γύρω από τα κοινά της πληροφορίας και τη συνεργασία μέσω δικτύων. Είναι καθηγητής Νομικών Σπουδών στο Harvard Law School και συνδιευθυντής του Κέντρου Berkman Klein για το Διαδίκτυο και την Κοινωνία.
Το έργο του έχει αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πώς τα ψηφιακά δίκτυα επιτρέπουν τη συλλογική καινοτομία, τη διάχυση γνώσης και την κοινωνική παραγωγή πέρα από τα παραδοσιακά μοντέλα της αγοράς ή των ιεραρχιών.
