Της Γιώτας Δημητρίου
Πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες η τελετή απονομής του 10ου Βραβείου Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου», ενός βραβείου που τιμά τις γυναίκες που αγωνίστηκαν και συνεχίζουν να αγωνίζονται για την ισότητα, την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των γυναικών, μέσα από μια συλλογική διαδρομή αγώνων, διεκδικήσεων και προσφοράς.
Το φετινό βραβείο απονεμήθηκε στη Σκεύη Κουκουμά.
Και αν γνωρίζει κανείς, έστω και τα βασικά, από την πορεία της Σκεύης Κουκουμά, αντιλαμβάνεται πως η συγκεκριμένη βράβευση δεν αφορά απλώς μια ακόμη διάκριση. Αφορά μια ολόκληρη ζωή αφιερωμένη στον αγώνα.
Μια γυναίκα που αφιερώθηκε, πάνω απ’ όλα, στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, των εργαζομένων και, βεβαίως, στον αγώνα για την επανένωση της πατρίδας μας. Μια γυναίκα που σε κάθε σταθμό της διαδρομής της επέλεξε να είναι παρούσα εκεί όπου υπήρχε ανάγκη, αδικία, αποκλεισμός και ένας άνθρωπος που χρειαζόταν στήριγμα.
Είμαι βέβαιη πως εκατοντάδες άνθρωποι έχουν τη δική τους ιστορία να διηγηθούν για τη Σκεύη. Για τις φορές που στάθηκε αγέρωχη απέναντι στις δυσκολίες, για τους αγώνες στους οποίους μπήκε με όλο της το είναι, για τον τρόπο με τον οποίο διεκδίκησε, φώναξε, επέμεινε και δεν έκανε πίσω.
Με ένα ανάστημα που έχουν οι πραγματικές ηρωίδες. Και όχι, δεν είναι υπερβολή.
Θυμάμαι μια περίπτωση (από τις πολλές) που την πήρα τηλέφωνο για μια γυναίκα που ζούσε στη Λάρνακα χωρίς τα στοιχειώδη και η γραφειοκρατία έκανε την ήδη δύσκολη ζωή της ακόμη δυσκολότερη. Κανονίσαμε να συναντηθούμε σε μια καφετέρια στη Φανερωμένη, ώστε η Σκεύη να ακούσει την ιστορία της και να δει πώς θα μπορούσε να τη βοηθήσει.
Η γυναίκα, μόλις κάθισε απέναντί της, της είπε: «Εν είμαι του κόμματός σου».
Η Σκεύη, με εκείνο το χαρακτηριστικό, πλατύ της χαμόγελο, της απάντησε: «Δαμέ εν έσσει κόμματα. Ήρθα ως μια γυναίκα που μπορώ να βοηθήσω, λόγω της θέσης μου, μια άλλη γυναίκα».
Ίσως σε αυτή τη φράση να κρύβεται ολόκληρη η Σκεύη Κουκουμά.
Γιατί για εκείνη ο άνθρωπος προηγείται.
Η ανάγκη προηγείται.
Η αδικία δεν έχει κομματική ταυτότητα και ο αγώνας για την αξιοπρέπεια δεν χωρά σε παρατάξεις και διαχωριστικές γραμμές.
Αυτή ήταν και είναι η Σκεύη Κουκουμά.
Μια δύναμη.
Μια γυναίκα της προσφοράς.
Μια γυναίκα της δράσης.
Μια γυναίκα που δεν περιορίστηκε ποτέ στο να μιλά για την ισότητα, αλλά επέλεξε να την υπηρετεί στην πράξη. Και μέσα από αυτή τη διαδρομή έγραψε τη δική της ιστορία. Μια ιστορία αγώνων, διεκδίκησης, αλληλεγγύης και επιμονής. Μια ιστορία που, για όσους είχαν την τύχη να τη γνωρίσουν από κοντά, δεν γράφτηκε με εύκολες λέξεις, αλλά με πράξεις.
Για την προσφορά της, η Σκεύη Κουκουμά αξίζει πολλές διακρίσεις και πολλά βραβεία. Αν και είμαι σχεδόν βέβαιη πως, για την ίδια, καμία βράβευση δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη τη μοναδική στιγμή κατά την οποία ένας άνθρωπος που βρέθηκε σε ανάγκη θα της πει απλώς: «Ευχαριστώ».
Γιατί οι άνθρωποι που πραγματικά προσφέρουν συνήθως δεν μετρούν τη διαδρομή τους με βραβεία. Τη μετρούν με ανθρώπους.
Για εμένα ως δημοσιογράφο, αλλά και ως γυναίκα, η Σκεύη ήταν και παραμένει ένα από τα λίγα πρότυπα γυναικών που έχω τοποθετήσει πολύ ψηλά. Από εκείνες τις γυναίκες που, όταν τις κοιτάζεις, δεν σκέφτεσαι πόσο δύσκολο είναι να τους μοιάσεις, σκέφτεσαι πόσο τυχερή είσαι που κάποτε διασταυρώθηκαν οι δρόμοι σας.
Κι αν κατάφερνα να της μοιάσω έστω και στο ελάχιστο, θα ήμουν πραγματικά ευτυχής.
Γιατί η Σκεύη δεν δίδαξε μόνο με τα λόγια της. Δίδαξε με τη στάση της. Με τους αγώνες της. Με την αλληλεγγύη της. Με το θάρρος της να βρίσκεται εκεί όπου κάποιοι άλλοι προτιμούν να απουσιάζουν.
Και ίσως γι’ αυτό, όσο σκέφτομαι τη βράβευσή της, μου έρχονται στο μυαλό οι στίχοι του Τάσου Λειβαδίτη:
«Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δε θα πάψεις ουδένα αγώνα για το δίκιο και για τ’ όνειρό σου.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις,
η φωνή σου θα ’ναι ο αντίλαλος της φωνής των άλλων
κι όποιος πέφτει, να ’σαι εσύ το στήριγμά του.»
Και κάπου ανάμεσα σε αυτούς τους στίχους βρίσκεται η Σκεύη Κουκουμά. Μια γυναίκα που επέλεξε να μη μείνει θεατής. Που επέλεξε τον δρόμο του αγώνα, ακόμη κι όταν ο δρόμος αυτός ήταν δύσκολος. Που στάθηκε δίπλα στις γυναίκες, στους εργαζομένους, στους ανθρώπους που χρειάστηκαν μια φωνή, ένα χέρι, μια πόρτα να ανοίξει. Μια γυναίκα που απέδειξε πως η πραγματική προσφορά δεν χρειάζεται θόρυβο. Χρειάζεται παρουσία. Και η Σκεύη ήταν, και παραμένει, παρούσα.
Ακολουθούν οι ομιλίες από την τελετή βράβευσης.
Doğuş Derya
Πρόεδρος της Γυναικείας Οργάνωσης του CTP
Αγαπητές συντρόφισσες, αγαπητές αδελφές,
Εκ μέρους της Γυναικείας Οργάνωσης του CTP, σας απευθύνω θερμό χαιρετισμό, με τα βαθύτερα αισθήματα αλληλεγγύης.
Όπως γνωρίζετε, ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός και το πατριαρχικό σύστημα που συμπορεύεται μαζί του εκδηλώνονται στην Κύπρο —όπως και σε ολόκληρο τον κόσμο— με τη μορφή της βίας κατά των γυναικών, των διακρίσεων εις βάρος των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και των ανισοτήτων σε πολλούς τομείς της καθημερινής ζωής. Το σύστημα αυτό καθιστά αόρατη την εργασία των γυναικών, ενώ μετατρέπει τη ζωή των εργαζομένων, των φτωχών και των μεταναστών σε μια ζωντανή κόλαση.
Τα τελευταία χρόνια, αυταρχικά καθεστώτα, τα οποία χρηματοδοτούνται από εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, έχουν δημιουργήσει μια σπείρα βίας που εκτείνεται από την Ουκρανία έως τη Γάζα, διαλύοντας τον παγκόσμιο χάρτη. Σε αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων, που χαρακτηρίζεται από την άνοδο του τεχνοφεουδαρχισμού, διαμορφώνεται μια νέα σχέση υποδούλωσης ανάμεσα σε εκείνους που παράγουν τα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης και σε εκείνους που μετατρέπονται σε πελάτες τους. Για ακόμη μία φορά, οι εργαζόμενοι, τα παιδιά, οι γυναίκες και οι μετανάστες είναι αυτοί που επωμίζονται το βαρύτερο τίμημα αυτού του συστήματος υποδούλωσης.
Κάθε ζήτημα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα χάνεται μέσα στην πολιτική αρένα που διαμορφώνεται από το δόγμα της ασφάλειας. Οι φωνές των καταπιεσμένων και των ανθρώπων που δεν έχουν φωνή φιμώνονται ακόμη περισσότερο.
Ακριβώς σε μια τέτοια εποχή, χρειαζόμαστε την ειρήνη περισσότερο από ποτέ, τόσο στην περιοχή μας όσο και στην κοινή μας πατρίδα. Η ενίσχυση των φωνών εκείνων που αγωνίζονται για την ειρήνη έχει καταστεί ακόμη πιο κρίσιμη στον αγώνα μας ενάντια σε όσους τροφοδοτούν τη βία και την ανισότητα.
Γιατί ειρήνη δεν σημαίνει απλώς τη σιωπή των όπλων· σημαίνει την εδραίωση της δικαιοσύνης, της ισότητας και της ελευθερίας σε κάθε πτυχή της ζωής.
Υπό αυτή την έννοια, είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο αγώνας που η φίλη, συντρόφισσα και αδελφή μου, Σκεύη Κουκουμά, δίνει εδώ και χρόνια για την ειρήνη, τα εργασιακά δικαιώματα και την ισότητα των φύλων να αποτελέσει παράδειγμα για τις νεότερες γενιές και να συνεχιστεί μέσα από αυτές.
Συγχαίρω την αγαπημένη μου Σκεύη για τον αγώνα που έχει δώσει μέχρι σήμερα και της απευθύνω τον πιο θερμό μου χαιρετισμό, με τα βαθύτερα αισθήματα αγάπης και αλληλεγγύης. Ως γυναίκες της Κύπρου, δηλώνω ότι θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε μαζί, μέχρι να ενώσουμε τη χώρα μας και να οικοδομήσουμε ένα μέλλον στο οποίο θα μπορούμε να ζούμε ειρηνικά.
Με αγάπη και σεβασμό προς όλες και όλους σας,
Doğuş Derya
Πρόεδρος της Γυναικείας Οργάνωσης του CTP
Χαιρετισμός Επιτρόπου Ισότητας των φύλων στην 10η τελετή απονομής του Βραβείου Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου»
Αγαπητές φίλες,
Αγαπητοί φίλοι,
Είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, στην εκδήλωση για την απονομή του 10ου ετήσιου Βραβείου Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου». Συγχαίρω το Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ για την πρωτοβουλία που πλέον έχει γίνει θεσμός, καθώς και τους χορηγούς επικοινωνίας – ΡΙΚ και Διάλογο – για τη συμβολή τους στη μετάδοση των σημαντικών μηνυμάτων της εκδήλωσης.
Από το 2017, το Βραβείο Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου», φωτίζει τις διαδρομές Κυπρίων γυναικών που με τη δράση τους άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στην κοινωνία μας. Γυναίκες που εργάστηκαν πολλές φορές αθόρυβα, χωρίς αναγνώριση, αλλά συνέβαλαν ουσιαστικά ώστε η κυπριακή κοινωνία να γίνει πιο δίκαιη, και πιο ισότιμη.
Φέτος το βραβείο απονέμεται στην Σκεύη Κουκουμά. Μια γυναίκα που συνέδεσε τη ζωή και την πολιτική της διαδρομή με τους αγώνες για την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η Σκεύη Κουκουμά υπήρξε βουλεύτρια Αμμοχώστου για δεκατρία χρόνια. Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής της διαδρομής διετέλεσε, μεταξύ άλλων, Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων, Εγκλωβισμένων, Αγνοουμένων και Παθόντων και της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ίσων Ευκαιριών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών.
Οι θέσεις αυτές αντικατοπτρίζουν τις θεματικές στις οποίες επέλεξε να αφιερώσει μεγάλο μέρος της πολιτικής και κοινωνικής της δράσης: τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προσφυγιά, την οικογένεια, και, βεβαίως, την ισότητα των φύλων.
Η δράση της δεν περιορίστηκε στην Κύπρο. Εκπροσώπησε τη χώρα μας σε ευρωπαϊκά και διεθνή κοινοβουλευτικά φόρα, μεταξύ άλλων στον ΟΑΣΕ και στη Διακοινοβουλευτική Ένωση, συμμετέχοντας σε διεθνείς δομές που αφορούν τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη συμμετοχή των γυναικών.
Και παράλληλα, εδώ και δεκαετίες, αποτελεί ενεργό μέρος του γυναικείου κινήματος. Ως Γενική Γραμματέας της ΠΟΓΟ για 15 χρόνια, συνέβαλε στη διαμόρφωση και την προώθηση της ατζέντας για τα δικαιώματα των γυναικών στον τόπο μας.
Θέλω, όμως, να σταθώ ιδιαίτερα σε μια πτυχή της δράσης της που αφορά μια από τις πιο οδυνηρές και για πολλά χρόνια αποσιωπημένες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας μας.
Τις γυναίκες που υπέστησαν σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής του 1974.
Για δεκαετίες, αυτές οι γυναίκες έμειναν στη σκιά. Ο πόνος τους έμεινε αθέατος. Η κοινωνία δυσκολεύτηκε να ακούσει. Και πολλές αναγκάστηκαν να κουβαλούν μόνες τους το τραύμα, τον φόβο και το στίγμα.
Το 2015, η Σκεύη Κουκουμά έφερε το ζήτημα στη Βουλή σε μια προσπάθεια να ανοίξει ο δρόμος ώστε οι γυναίκες αυτές να αναγνωριστούν και να λάβουν στήριξη από το κράτος. Η προσπάθεια αυτή συνδέθηκε με τη συνεργασία της τότε Υπουργού Εργασίας Ζέτας Αιμιλιανίδου, και οδήγησε στην παραχώρηση επιδόματος στις γυναίκες που αναγνωρίστηκαν ως παθούσες της εισβολής.
Με την ανέγερση του μνημείου αφιερωμένου στις γυναίκες που υπέστησαν βία κατά τη διάρκεια των τραγικών γεγονότων του 1974, την οποία αποφάσισε πρόσφατα το Υπουργικό Συμβούλιο, η Πολιτεία έρχεται να κάνει ένα ακόμη βήμα σε αυτή την πορεία για αναγνώριση των γυναικών αυτών. Μια πορεία, στην οποία η Σκεύη Κουκουμά υπήρξε πρωτοπόρος, όταν επέλεξε να σπάσει τη σιωπή, να αναδείξει τον πόνο αυτών των γυναικών και να διεκδικήσει για αυτές αναγνώριση και αξιοπρέπεια. Αυτό, πιστεύω, αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της παρακαταθήκης της.
Ως Επίτροπος Ισότητας των Φύλων και Πρόεδρος του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας θέλω επίσης να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τη Σκεύη Κουκουμά για τη συνεργασία μας στο πλαίσιο του Μηχανισμού, ενός φορέα που συμβάλλει σημαντικά στη διαμόρφωση στοχευμένων πολιτικών για την ισότητα των φύλων.
Φίλες και φίλοι,
Σήμερα δεν τιμούμε μόνο μια προσωπική διαδρομή. Τιμούμε μια στάση ζωής. Τη στάση της γυναίκας που δεν συμβιβάζεται με τη σιωπή, της γυναίκας που ανοίγει δρόμους ώστε οι επόμενες γυναίκες να μπορούν να περπατούν με περισσότερη ελευθερία, αξιοπρέπεια και ασφάλεια.
Αγαπητή Σκεύη,
η σημερινή βράβευση είναι μια αναγνώριση της μακράς και πολυεπίπεδης προσφοράς σου, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια υπενθύμιση ότι οι αγώνες για την ισότητα συνεχίζονται.
Ως Πολιτεία, ως γυναικείο κίνημα, ως κοινωνία, έχουμε ευθύνη να συνεχίσουμε αυτή την πορεία. Να κάνουμε ορατό το αόρατο. Να αμφισβητούμε τα στερεότυπα. Να στεκόμαστε απέναντι στη βία και τις διακρίσεις.
Θερμά συγχαρητήρια.
Σας ευχαριστώ.
Ομιλία Γενικής Γραμματέα ΠΟΓΟ
Ελένης Ευαγόρου
Φίλες και φίλοι,
συναγωνίστριες και συναγωνιστές,
Αγαπητή μας Σκεύη,
Το Βραβείο Γυναικείας Προσφοράς καθιερώθηκε από την ΠΟΓΟ το 2017, για να αναδεικνύει τους αγώνες και τα επιτεύγματα των γυναικών της Κύπρου. Να φωτίζει την ορατή, αλλά και την αθέατη προσφορά τους, να προβάλλει γυναικεία πρότυπα και να αμφισβητεί τα στερεότυπα που για χρόνια κρατούσαν τις γυναίκες στο περιθώριο της ιστορίας.
Το Βραβείο φέρει τα ονόματα δύο πρωτοπόρων αγωνιστριών: της Κλειώς Χριστοδουλίδου και της Κατίνας Νικολάου. Δύο γυναικών που, σε εποχές πολύ πιο δύσκολες, αμφισβήτησαν όσα θεωρούνταν δεδομένα για τη θέση των γυναικών, των εργαζομένων και των ανθρώπων του μόχθου. Με την ένταξη και τη δράση τους στις γραμμές του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου, εκατό χρόνια πριν, άνοιξαν δρόμους για τη συμμετοχή και τη χειραφέτηση των γυναικών και απέδειξαν ότι η κοινωνική πρόοδος κατακτιέται μέσα από τον ταξικό, οργανωμένο και συλλογικό αγώνα.
Στις δέκα απονομές του θεσμού τιμήθηκαν γυναίκες με διαφορετικές αφετηρίες και ξεχωριστές διαδρομές, αλλά με ένα κοινό μήνυμα: ότι το φύλο δεν μπορεί να καθορίζει τα όνειρα, τις δυνατότητες ή τη θέση καμιάς γυναίκας στην κοινωνία. Τιμώντας την προσφορά τους, δυναμώνουμε και τη δική μας δέσμευση στον αγώνα για ισότητα, αξιοπρέπεια και κοινωνική δικαιοσύνη.
Σε αυτή τη δέκατη απονομή, η ΠΟΓΟ τιμά μια γυναίκα που βάδισε και συνεχίζει να βαδίζει στον ίδιο δρόμο. Μια γυναίκα που συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη της Οργάνωσής μας και στους αγώνες για τα δικαιώματα των γυναικών στην Κύπρο, εντός και εκτός Βουλής. Που δεν έλειψε στιγμή από τους αγώνες για κοινωνική πρόοδο, που βρίσκεται μπροστά για την επανένωση της πατρίδας μας και την ειρήνη στον κόσμο. Ένα παράδειγμα συνέπειας, προσήλωσης και πολιτικού ήθους.
Τη Σκεύη Κουκουμά.
Επιλέξαμε η σημερινή τελετή να γίνει εδώ, σε έναν χώρο ανοικτό και προσβάσιμο γιατί σκεφτήκαμε πως μια εκδήλωση αφιερωμένη στη Σκεύη δεν θα μπορούσε να περιοριστεί σε μια κλειστή αίθουσα. Όπως δεν περιορίστηκε ποτέ και η ίδια.
Η Σκεύη βρισκόταν πάντοτε μέσα στην κοινωνία. Ανάμεσα στους ανθρώπους. Δίπλα σε όσες και όσους είχαν ανάγκη να ακουστούν, να στηριχθούν, να βρουν το δίκιο τους.
Τα πρώτα της βήματα στη συλλογική δράση τα έκανε μέσα από τον χορό, όταν, σε πολύ νεαρή ηλικία, οργάνωνε το χορευτικό συγκρότημα των Λαϊκών Οργανώσεων Αυγόρου. Εκεί ήταν η πρώτη στον χορό και, σιγά σιγά, έγινε η οργανωτική ψυχή, η καθοδηγήτρια, αυτή που ενέπνεε και κινητοποιούσε και τους άλλους.
Με τον ίδιο τρόπο συνέχισε σε ολόκληρη τη ζωή της: με βήματα σταθερά, αποφασιστικά και επίμονα. Βήματα που δεν έγιναν ποτέ μοναχικά. Γιατί η Σκεύη ήθελε πάντα να ανοίγει τον κύκλο, να φέρνει κοντά της όλο και περισσότερες και περισσότερους, να μετατρέπει κάθε στόχο σε συλλογική υπόθεση και κάθε κατάκτηση σε όφελος για τους πολλούς.
Άλλωστε, αυτή υπήρξε πάντοτε η βαθιά της πεποίθηση την οποία διατύπωσε κατά τη βράβευσή της με το Βραβείο Δημοκρατίας από το Ίδρυμα Πολιτεία: «καμία κατάκτηση δεν χαρίζεται και καμία αλλαγή δεν έρχεται, αν δεν γίνει στόχος και κτήμα των πολλών.»
Από τις Λαϊκές Οργανώσεις Αυγόρου στην ΠΕΟΜ και την ΕΔΟΝ. Από την Κεντρική Επιτροπή και το Πολιτικό Γραφείο του ΑΚΕΛ στα έδρανα της Βουλής.
Εκεί, προήδρευσε της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων και της Επιτροπής για το Δημογραφικό, ενώ συμμετείχε στις Επιτροπές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Εργασίας. Ηγήθηκε της κυπριακής αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΟΑΣΕ και διετέλεσε Αντιπρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Συμμετείχε, επίσης, στο Παγκόσμιο Φόρουμ Γυναικών Βουλευτών.
Και, βεβαίως, για δεκαπέντε γεμάτα χρόνια, υπηρέτησε από τη θέση της Γενικής Γραμματέα της ΠΟΓΟ.
Αν επιχειρούσαμε απόψε να αναφέρουμε όλες τις ιδιότητες, τις ευθύνες και τα πόστα από τα οποία πέρασε —ή στα οποία εξακολουθεί να βρίσκεται— μάλλον θα χρειαζόμασταν και δεύτερη τελετή.
Γιατί η Σκεύη δεν έβαλε ποτέ φρένο στη δράση. Σήμερα είναι Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών, Μέλος της ΠΣΕΠΕΠ, Πρόεδρος του Συμβουλευτικού Κέντρου Στήριξης της Οικογένειας και του Νηπιαγωγείου «Παιδομάνα», ενεργό μέλος του Δικοινοτικού Συνασπισμού Γυναικών και είμαι βέβαιη πως υπάρχουν και κάποια που δεν γνωρίζω.
Η ουσία, όμως, δεν βρίσκεται στους τίτλους. Βρίσκεται στο περιεχόμενο που έδωσε η ίδια σε κάθε ευθύνη που ανέλαβε.
Η Σκεύη όρθωσε το ανάστημά της σε έναν χώρο όπου οι γυναίκες χρειάστηκε, και χρειάζεται ακόμη, να αγωνίζονται διπλά για να ακουστούν και να κερδίσουν τον σεβασμό που δικαιούνται. Βρέθηκε και εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την ειρήνη και την επανένωση της πατρίδας μας. Τον ίδιο αγώνα υπηρετεί και διεθνώς, από τη θέση της Αντιπροέδρου της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών.
Μέσα από τη δράση της στην ΠΟΓΟ και την παρουσία της στη Βουλή ως μέλος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΑΚΕΛ, η Σκεύη άνοιξε δρόμους σε ζητήματα που για δεκαετίες παρέμεναν ταμπού. Πρωτοστάτησε, μαζί με άλλες βουλεύτριες, στον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τις αμβλώσεις, ώστε να κατοχυρωθούν τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών. Αγωνίστηκε για τη στήριξη της μητρότητας, την προστασία του μητρικού θηλασμού και την ποινικοποίηση του σεξισμού. Έδωσε μάχες για τη στήριξη των μονογονεϊκών οικογενειών, για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων στην εργασία και για την ουσιαστική εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ταυτόχρονα, στάθηκε δίπλα στον προσφυγικό κόσμο και στους ανθρώπους της εργασίας, μεταφέροντας τα προβλήματα και τις διεκδικήσεις τους μέσα στη Βουλή.
Γιατί οι προτάσεις της δεν γεννιούνταν μέσα σε ένα γραφείο. Πίσω από καθεμιά βρισκόταν ένας άνθρωπος που αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα, μια αδικία. Η γυναίκα που φοβόταν να μιλήσει. Η μητέρα που αναμετριόταν καθημερινά με τη φτώχεια. Η εργαζόμενη που κινδύνευε να χάσει τη δουλειά της εξαιτίας των πολλαπλών της ρόλων. Η γυναίκα που κουβαλούσε για χρόνια ένα τραύμα, χωρίς να βρίσκει τη δύναμη να το καταθέσει.
Η Σκεύη μας έδειξε στην πράξη πώς είναι να σε σέβονται στα μεγάλα σαλόνια της πολιτικής, στην Κύπρο και στο εξωτερικό, και την ίδια στιγμή να νοιάζεσαι πραγματικά για τους απλούς ανθρώπους. Να μιλάς μαζί τους συνεχώς, να απαντάς δεκάδες τηλεφωνήματα τη μέρα, να μπαίνεις στα σπίτια τους, να ακούς τις δυσκολίες τους και να επιμένεις μέχρι να βρεθεί λύση. Να είσαι εκεί ακόμη και όταν το ίδιο το κράτος απουσιάζει.
Όσα λέω δεν είναι σχήμα λόγου. Είναι η καθημερινότητα που ζήσαμε μαζί της τα τελευταία χρόνια. Μια καθημερινότητα που —το λέω χαριτολογώντας— ήταν μια συνεχής πρόκληση.
Γιατί η Σκεύη ήθελε πάντα να αναδείξουμε άλλο ένα θέμα, να διευθετήσουμε άλλη μία συνάντηση, να κάνουμε άλλη μία παρέμβαση. Ακόμα κι όταν έτρεχαν παράλληλα χίλια άλλα πράγματα. Ήθελε να είμαστε παντού όπου υπήρχε αδικία και δίπλα σε κάθε γυναίκα που χρειαζόταν στήριξη. Ίσως αυτό να είναι ένα από τα μειονεκτήματα της Σκεύης. Ότι θέλει διαρκώς να κάνει πράγματα, χωρίς να υπολογίζει τον χρόνο, τον κόπο. Απλώς να προσφέρει.
Να κάνουμε κινητοποιήσεις στη Βουλή, στην Αρχιεπισκοπή, στη Νομική Υπηρεσία, στο Προεδρικό. Να οργανώσουμε μέχρι και τουρνουά ποδοσφαίρου για τις έμφυλες ανισότητες στον αθλητισμό — παρόλο που η ίδια δεν έχει ιδέα από ποδόσφαιρο. Να διαδηλώσουμε για τη σεξιστική συμπεριφορά Βουλευτή εναντίον εργαζόμενης μέσα στην καταρρακτώδη βροχή, γιατί ο σεξισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται …ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών.
Να είμαστε σχεδόν ταυτόχρονα στην Πορεία Ειρήνης στο Ακρωτήρι και σε μια κηδεία στη Δερύνεια. Ναι, με τη Σκεύη μάθαμε ότι γίνεται. Γιατί θεωρούσε χρέος της να είναι παρούσα. Να ταξιδεύουμε από την Κούβα στην Κύπρο και μετά πάλι πίσω στη Γαλλία, όλα αυτά σε διάστημα μερικών ημερών. Γιατί η κούραση δεν μετρά αν είναι να ενώσουμε τη φωνή μας με γυναίκες από όλο τον κόσμο ενάντια στον πόλεμο και την αδικία.
Ίσως, όμως, η πιο σημαντική απόδειξη για το ποια είναι η Σκεύη να βρίσκεται στην εμπιστοσύνη που της έδειξαν γυναίκες οι οποίες για δεκαετίες δεν μπορούσαν να μιλήσουν. Γυναίκες που βίωσαν τη φρίκη του βιασμού το 1974 και βρήκαν σε εκείνη έναν άνθρωπο που μπορούσε να τις ακούσει, να τις πιστέψει και να σταθεί πραγματικά δίπλα τους. Μια γυναίκα που ανέλαβε, όπως και η φίλη Ντογούς Ντεριά, το προσωπικό και πολιτικό κόστος να μιλήσει για ένα ζήτημα που για χρόνια αποσιωπούσε μία ολόκληρη κοινωνία.
Αυτή δεν ήταν η μόνη φορά που πήρε δημόσια θέση, γνωρίζοντας πως θα είχε κόστος. Στις υποθέσεις της Αγίας Νάπας και του Κιτίου στάθηκε δίπλα στις γυναίκες που κατήγγειλαν βιασμό και σεξουαλική παρενόχληση, ακόμη κι όταν άνθρωποι με ισχύ προτιμούσαν να μη διαταραχθούν τα νερά ή της έστελναν το μήνυμα να «σιωπήσει». Ήταν εκεί, μαζί με τις καταγγέλλουσες, μέσα και έξω από τα δικαστήρια.
Αυτή είναι η Σκεύη.
Η παρακαταθήκη της δεν είναι μόνο ένα σύνολο κατακτήσεων και νομοθετικών διεκδικήσεων. Είναι και το παράδειγμα μιας πολιτικής στάσης καθαρής, αφοσιωμένης και ανιδιοτελούς. Μιας στάσης που δεν μετρούσε ποτέ τους ανθρώπους με βάση τη θέση ή το αξίωμά τους. Για τη Σκεύη, κάθε άποψη και κάθε φωνή είχε και έχει αξία: από τα στελέχη της βάσης της ΠΟΓΟ και τις συναγωνίστριες στα πιο απομακρυσμένα χωριά, μέχρι τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάστηκε στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Ίσως γι’ αυτό και η ίδια χαίρει τόσο μεγάλης εκτίμησης: από τις γυναίκες της Αριστεράς που αγωνίστηκαν στο πλευρό της και μιλούν για εκείνη με περηφάνια, αλλά και από ανθρώπους πέρα από τον δικό μας πολιτικό χώρο, που αναγνωρίζουν τη συνέπεια, την προσφορά και το ήθος της.
Σήμερα, λοιπόν, η ΠΟΓΟ τιμά τη Σκεύη Κουκουμά. Όχι γιατί κλείνει ένας κύκλος προσφοράς. Ξέρουμε καλά ότι θα συνεχίσει να βρίσκεται σε κάθε δράση, σε κάθε νέα διεκδίκηση, σε κάθε μικρή ή μεγάλη μάχη.
Αγαπητή μας Σκεύη,
Με βαθύ σεβασμό και ευγνωμοσύνη, το Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ σου απονέμει το 10ο Βραβείο Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου».
Σε τιμούμε όχι μόνο για την αφοσίωση και την επιμονή με τις οποίες υπηρέτησες την Οργάνωσή μας, αλλά γιατί η συνολική διαδρομή και η προσφορά σου αποτελούν παράδειγμα για τις γυναίκες της Κύπρου και σημαντική παρακαταθήκη για ολόκληρη την κοινωνία. Όταν μιλάμε για γυναικεία πρότυπα στην πολιτική, έχουμε κάθε λόγο να αναφέρουμε με περηφάνια τη Σκεύη Κουκουμά: μια γυναίκα που αναδείχθηκε μέσα από τις γραμμές της ΠΟΓΟ και του ΑΚΕΛ, που έρχεται από την καρδιά του Λαϊκού μας Κινήματος και συνεχίζει να το υπηρετεί με όλες της τις δυνάμεις.
Τα ονόματα που φέρει αυτό το Βραβείο συνδέουν τη σημερινή στιγμή με τον δρόμο που βάδισες και συνεχίζεις να βαδίζεις: τον δρόμο του αγώνα για τους πολλούς, για τους ανθρώπους του μόχθου, για τους μη προνομιούχους. Τον δρόμο του συλλογικού αγώνα, με τη βαθιά πεποίθηση ότι γυναίκες και άντρες μπορούν να απαλλαγούν από τα δεσμά της ανισότητας και της εκμετάλλευσης μόνο όταν αγωνιστούν μαζί, για να οικοδομήσουν μια άλλη κοινωνία.
Μια κοινωνία δικαιότερη.
Σε ευχαριστούμε.
Χαιρετισμός Γενικού Γραμματέα ΑΚΕΛ, Στέφανου Στεφάνου στην εκδήλωση για την απονομή του Βραβείου Προσφοράς της ΠΟΓΟ
Σήμερα τιμάται με το Βραβείο Προσφοράς η Σκεύη Κουκουμά, μια συντρόφισσα, μια συναγωνίστρια που με τη δράση της συνέδεσε τ’ όνομά της με τη σύγχρονη γυναίκα, με την έμπρακτη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της, με την αδιάκοπη δουλειά για το γυναικείο κίνημα και όχι μόνο. Απολύτως δίκαιη η τιμή που αποδίδεται απόψε στη συντρόφισσα Σκεύη. Η τιμή δικαιώνεται από το μέγεθος και την ουσία της προσφοράς της.
Η Σκεύη Κουκουμά είναι μια συντρόφισσα που επέλεξε συνειδητά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, στη δράση μαζί με τους ανθρώπους, μαζί με τους εργαζόμενους, μαζί με τις γυναίκες, μαζί με κάθε άνθρωπο που αγωνίζεται και διεκδικεί δικαιώματα, ζωή, αξιοπρέπεια.
Η πορεία της Σκεύης είναι άρρηκτα δεμένη με την ΠΟΓΟ και με το ΑΚΕΛ.
Μια πορεία που αποδεικνύει ότι η πολιτική, όταν υπηρετεί αξίες και αρχές, δεν είναι υπόθεση αξιωμάτων. Είναι υπόθεση προσφοράς.
Και η Σκεύη πρόσφερε.
Πρόσφερε με συνέπεια, επιμονή, αφοσίωση και μαχητικότητα.
Ως βουλεύτρια του ΑΚΕΛ, Γενική Γραμματέας της ΠΟΓΟ, Μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΑΚΕΛ, Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών, Αντιπρόεδρος της Παγκύπριας Συντονιστικής Επιτροπής Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού.
Ιδιαίτερα στο πεδίο των δικαιωμάτων των γυναικών, η συμβολή της είναι σημαντική. Γιατί γνωρίζει, όπως γνωρίζει κάθε άνθρωπος που έχει υπηρετήσει πραγματικά το γυναικείο κίνημα, ότι η ισότητα δεν κατακτάται με διακηρύξεις.
Κατακτάται με αγώνα.
Με διεκδίκηση.
Με συλλογικότητα.
Με αλλαγές στους νόμους και στους θεσμούς, αλλά και με αλλαγές στην ίδια την κοινωνία ανατρέποντας στερεότυπα και ταμπού.
Η Σκεύη υπηρέτησε αυτή την αντίληψη με συνέπεια.
Και τόλμησε ν’ αγγίξει θέματα τα οποία κανένας προηγουμένως δεν τολμούσε να συζητήσει. Όπως το πολύ επώδυνο κεφάλαιο των βιασθεισών γυναικών του 1974. Και το έπραξε με τη σοβαρότητα που έπρεπε, με την ενσυναίσθηση που επιβάλλεται και με το σθένος που συνεπάγεται, σηκώνοντας το βάρος των μαρτυριών και του μαρτυρίου που υπέστησαν πολλές γυναίκες το 1974.
Η Σκεύη Κουκουμά υπηρέτησε τη συλλογική προσπάθεια να έχουν οι γυναίκες πραγματική και όχι μόνο τυπική ισότητα. Να έχουν ίσες ευκαιρίες. Να προστατεύονται από τη βία και τις διακρίσεις. Να μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή.
Και το έκανε με πυξίδα το αξίωμα ότι, ο αγώνας για τα δικαιώματα των γυναικών δεν είναι ένας ξεχωριστός αγώνας από τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά πάνε μαζί. Συμπληρώνει ο ένας τον άλλο.
Ότι οι κατακτήσεις δεν χαρίζονται.
Ότι κάθε δικαίωμα που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο κατακτήθηκε επειδή πολλοί και πολλές αγωνίστηκαν πριν από εμάς.
Και ότι κάθε φορά που υποχωρούμε ή σιωπούμε απέναντι στις διακρίσεις, στην εκμετάλλευση, στον κοινωνικό αποκλεισμό, στην απαξίωση της γυναίκας, στην αδικία, στην πραγματικότητα κάνουμε ως κοινωνία ένα βήμα πίσω από όσα κατακτήθηκαν με κόπο.
Η Σκεύη Κουκουμά ανήκει σε εκείνη τη γενιά αγωνιστριών των οποίων η αξία και η προσφορά δεν αποτιμώνται μόνο με βάση τις προσωπικές τους πράξεις ή τη διαδρομή, αλλά κυρίως με βάση όσα πέτυχε συλλογικά το Λαϊκό Κίνημα μέσα από τους αγώνες του.
Με τους ανθρώπους που βοηθήθηκαν.
Με τις γυναίκες που βρήκαν φωνή.
Με τις προοδευτικές αλλαγές που επιτεύχθηκαν στο κράτος, την κοινωνία, στους εργαζόμενους, γενικά στη χώρα μας.
Και αυτό είναι κάτι που οφείλουμε ν’ αναγνωρίσουμε.
Η Σκεύη υπηρέτησε αυτή ακριβώς τη συλλογική δράση, αυτό τον κοινό σκοπό με συνέπεια και σθένος.
Με την πεποίθηση ότι η πολιτική δεν είναι όχημα προσωπικής ανέλιξης, αλλά συμμετοχή για τις αλλαγές που θέλουμε να δούμε, για την κοινωνική πρόοδο του τόπου και του λαού μας.
Αγαπητή Σκεύη,
Η σημερινή εκδήλωση είναι ένα σεμνό «ευχαριστώ», για τη συμβολή σου στους αγώνες της ΠΟΓΟ, του γυναικείου κινήματος και του ΑΚΕΛ.
Ένα «ευχαριστώ» για όσα πέτυχε το γυναικείο κίνημα, για όσα πέτυχες εσύ μαζί με πολλές άλλες συναγωνίστριές σου, για όσα εξακολουθείς να προσφέρεις.
Μαζί σου Σκεύη, απόψε τιμώνται όλες εκείνες που αγωνίστηκαν πριν από εμάς, όλες εκείνες που αγωνίζονται σήμερα και όλες εκείνες που θα συνεχίσουν τον δρόμο αύριο.
Γιατί ο αγώνας για ισοτιμία, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια συνεχίζεται.
Να είσαι πάντα καλά, υγιής και ακμαία να χαίρεσαι όσους αγαπάς και να σε χαίρονται όσοι σε αγαπούν. Και σ’ αγαπούν πολλοί!!!
