Article follows in English

Της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes

Μια ιστορία αγάπης που μοιάζει βγαλμένη από κινηματογραφικό σενάριο. Εικόνες μιας άλλης εποχής, πάθος, τέχνη, ιδανικά και γεγονότα που άφησαν το αποτύπωμά τους στην πολιτιστική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδας. Όλα αυτά συνθέτουν τη συναρπαστική ζωή της Σοφίας Λασκαρίδου.
Και αν πιστεύετε πως η πιο συγκλονιστική ιστορία αγάπης των ελληνικών γραμμάτων είναι εκείνη της Μαρίας Πολυδούρη και του Κώστα Καρυωτάκη, τότε ίσως δεν έχετε γνωρίσει ακόμη τον θυελλώδη έρωτα της Σοφίας Λασκαρίδου και του Περικλή Γιαννόπουλου.

Η Σοφία Λασκαρίδου, η πρώτη γυναίκα που φοίτησε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, και ο ελληνολάτρης διανοητής, συγγραφέας και οραματιστής Περικλής Γιαννόπουλος έζησαν έναν από τους πιο θρυλικούς και τραγικούς έρωτες της νεότερης Ελλάδας. Ο δεσμός τους σφραγίστηκε από ένα τραγικό τέλος.
Εκείνη ήταν ζωγράφος. Εκείνος συγγραφέας και στοχαστής. Συναντήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα και ο έρωτας γεννήθηκε σχεδόν ακαριαία. Περιπλανιόνταν στην αττική γη, μοιράζονταν όνειρα, ιδέες και καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Εκείνος έγραφε, διάβαζε και φιλοσοφούσε, εκείνη ζωγράφιζε το φως και τα χρώματα του ελληνικού τοπίου.
Όμως η μοίρα είχε άλλα σχέδια.
Η Σοφία αποφάσισε να φύγει για σπουδές στη Γερμανία, αναζητώντας νέους ορίζοντες στην τέχνη της. Ο αποχωρισμός υπήρξε οδυνηρός. Εκείνη βρέθηκε στο παγωμένο Μόναχο, ενώ εκείνος έμεινε πίσω στην αγαπημένη τους Αθήνα. Αντάλλασσαν αμέτρητες επιστολές γεμάτες έρωτα, νοσταλγία και προσμονή. Περίμεναν τη στιγμή που θα ξανασμίξουν.
Η στιγμή αυτή, όμως, δεν ήρθε ποτέ.
Η ψυχική δοκιμασία του αποχωρισμού και οι προσωπικές του συγκρούσεις οδήγησαν τον Περικλή Γιαννόπουλο σε μια τραγική απόφαση. Λίγο πριν βάλει τέλος στη ζωή του, στις 8 Απριλίου 1910, έστειλε στη Σοφία ένα τελευταίο τηλεγράφημα: «Σοφία μου, ένα ύστατο χαίρε από την Αττική γη που αφήνω για πάντα. Με άπειρα γλυκύτατα φιλιά. Χαίρε, Σοφία μου. Ο Περικλής σου».
Η Σοφία κατάλαβε πως θα έβαζε τέλος στη ζωή, ετοιμάστηκε αμέσως να επιστρέψει στην Αθήνα, όταν επέστρεψε ο Περικλής είχε ήδη δώσει τέλος στη ζωη του.
Η γνωριμία τους είχε ξεκινήσει το 1906, όταν η Λασκαρίδου διάβασε ένα κείμενο του Γιαννόπουλου στην εφημερίδα Ακρόπολις. Εκείνος έγινε μέντοράς της, προτρέποντάς την να ανακαλύψει το μοναδικό ελληνικό φως και να το μεταφέρει στον καμβά της. Η σχέση τους εξελίχθηκε σε έναν βαθύ και παθιασμένο έρωτα, παρά τον συχνά αντιφατικό και εκρηκτικό χαρακτήρα του.

Ο θάνατος του Γιαννόπουλου σημάδεψε ανεξίτηλα τη ζωή της Σοφίας Λασκαρίδου. Δεν παντρεύτηκε ποτέ και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη ζωγραφική. Για δεκαετίες κράτησε ζωντανή τη μνήμη του μέσα από τις αναμνήσεις και τα ημερολόγιά της, τα οποία αργότερα κατέγραψε στο βιβλίο της «Από το Ημερολόγιό μου».
Η ιστορία τους εξακολουθεί να συγκινεί μέχρι σήμερα, αποτελώντας αντικείμενο μελετών, διαλέξεων και αφιερωμάτων. Πρόκειται για έναν έρωτα που ξεπέρασε τα όρια του χρόνου και πέρασε στη σφαίρα του θρύλου.

Και πού συνδέεται η Λάρνακα με αυτή την ιστορία;

Ίσως σε μια από τις πιο απρόσμενες γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Προσωπικά αντικείμενα της Σοφίας Λασκαρίδου βρίσκονται σήμερα στη Λάρνακα. Συλλέκτρια και γνωστή συνδημότισσά μας απέκτησε (αγόρασε) αντικείμενα από την προσωπική συλλογή της Λασκαρίδου και τα διατηρεί με ιδιαίτερη φροντίδα σε ασφαλή χώρο, συμβάλλοντας στη διάσωση πολύτιμων τεκμηρίων που συνδέονται με τη ζωή και το έργο της σπουδαίας ζωγράφου.
Η ίδια η συνδημότισσα μας διηγήθηκε στο SkalaTimes την ιστορία αγοράς των αντικειμένων καθώς και τον θαυμασμό της για το έργο αλλά και τον “θρύλο” γύρω από την ζωή της Σοφίας Λασκαρίδου.
Πιο κάτω παρουσιάζονται ορισμένα από αυτά τα αντικείμενα, καθώς και επιπλέον αυτοβιογραφικά και ιστορικά στοιχεία για τη ζωή της γυναίκας που άνοιξε τον δρόμο στις Ελληνίδες καλλιτέχνιδες και έζησε έναν από τους πιο συγκλονιστικούς έρωτες της νεοελληνικής ιστορίας.

Σοφία Λασκαρίδου: Η γυναίκα που άνοιξε τον δρόμο στις Ελληνίδες καλλιτέχνιδες και έζησε έναν θρυλικό έρωτα

Γεννημένη στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 1876, η Σοφία Λασκαρίδου έμελλε να γίνει μια από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής ζωγραφικής και ταυτόχρονα μία από τις πιο ξεχωριστές γυναικείες παρουσίες της εποχής της. Σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες είχαν περιορισμένες ευκαιρίες στην εκπαίδευση και την επαγγελματική καταξίωση, η ίδια τόλμησε να αμφισβητήσει τα δεδομένα και να διεκδικήσει τη θέση της στον χώρο της τέχνης.

Κόρη του Λάσκαρη Λασκαρίδη και της πρωτοπόρου παιδαγωγού Αικατερίνης Χρηστομάνου, μεγάλωσε σε ένα μορφωμένο και εύπορο περιβάλλον που ενθάρρυνε τις καλλιτεχνικές της ανησυχίες. Η οικογένεια διατηρούσε στενές σχέσεις με κύκλους της υψηλής κοινωνίας της Αθήνας και, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, οι γονείς της συγκαταλέγονταν στους φίλους του βασιλικού περιβάλλοντος.

Η νεαρή Σοφία, ωστόσο, δεν αρκέστηκε στα προνόμια της κοινωνικής της θέσης. Από πολύ νωρίς ονειρευόταν να σπουδάσει ζωγραφική σε ανώτερο επίπεδο, σε μια εποχή που οι πόρτες των καλλιτεχνικών σχολών παρέμεναν ουσιαστικά κλειστές για τις γυναίκες. Λέγεται μάλιστα ότι η ίδια είχε απευθυνθεί στον βασιλιά ζητώντας να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο, ώστε να μπορούν και οι γυναίκες να φοιτούν στη Σχολή Καλών Τεχνών.

Το όνειρό της έγινε πραγματικότητα. Η Λασκαρίδου υπήρξε η πρώτη γυναίκα που φοίτησε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, ανοίγοντας έναν δρόμο που μέχρι τότε θεωρούνταν αποκλειστικά ανδρικός. Οι σπουδές της, ωστόσο, δεν περιορίστηκαν στην Ελλάδα. Ταξίδεψε στο Παρίσι και φοίτησε στην περίφημη Académie Julian, κοντά σε διακεκριμένους δασκάλους της εποχής, ενώ αργότερα συνέχισε την καλλιτεχνική της εκπαίδευση στο Μόναχο, το Βερολίνο και ξανά στο Παρίσι, στις φημισμένες Académie de la Grande Chaumière και Colarossi.

Η τέχνη της διαμορφώθηκε μέσα από τις επιρροές του ευρωπαϊκού ιμπρεσιονισμού, αλλά και από τη βαθιά αγάπη της για το ελληνικό τοπίο. Στους πίνακές της κυριαρχεί το φως, η φύση, οι ήρεμες στιγμές της καθημερινότητας και οι γυναικείες μορφές. Οι θαλασσινοί ορίζοντες, τα ελληνικά τοπία και οι λυρικές αποχρώσεις των έργων της αποκαλύπτουν μια δημιουργό που αναζητούσε διαρκώς την ομορφιά και τη συγκίνηση.

Η ζωή της, όμως, δεν σημαδεύτηκε μόνο από την τέχνη. Το όνομά της συνδέθηκε με έναν από τους πιο θρυλικούς και τραγικούς έρωτες της νεοελληνικής ιστορίας: τη σχέση της με τον συγγραφέα και διανοητή Περικλή Γιαννόπουλο. Ο παθιασμένος δεσμός τους, αλλά και η τραγική αυτοκτονία του Γιαννόπουλου το 1910, άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ψυχή της. Η Λασκαρίδου δεν παντρεύτηκε ποτέ και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη ζωγραφική και τη διδασκαλία.

Το 1916, μετά τον θάνατο της μητέρας της, επέστρεψε στην Ελλάδα και ανέλαβε τη διεύθυνση του εκπαιδευτικού ιδρύματος που εκείνη είχε δημιουργήσει. Παράλληλα δίδαξε σχέδιο και ζωγραφική επί τρεις δεκαετίες, μεταδίδοντας τις γνώσεις και το πάθος της σε νεότερες γενιές καλλιτεχνών.

Ακόμα λίγα λόγια και πληροφορίες για την Σοφία Λασκαρίδου:
-Η Σοφία Λασκαρίδου ήταν η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Αθηνών το 1903, ύστερα από βασιλικό διάταγμα. Η μητέρα της, Αικατερίνη Λασκαρίδου-Χρηστομάνου το ίδρυσε το 1864 στην Καλλιθέα το ελληνικό παρθεναγωγείο, στο οποίο έλαβαν την πρώτη τους μόρφωση χιλιάδες Ελληνίδες. Το 1897 ιδρύει νηπιαγωγείο, με πρότυπο παιδικό κήπο, απ’ όπου αποφοιτούν χιλιάδες γυναίκες νηπιαγωγοί και στη συνέχεια διδάσκουν. Η αδερφή της Ειρήνη Λασκαρίδου το 1907 ίδρυσε την πρώτη σχολή στην Ελλάδα του Οίκου Τυφλών -που βρίσκεται στην Καλλιθέα- και εισήγαγε στην Ελλάδα τη μέθοδο ανάγνωσης Braille.
-To ατελιέ της στο Παρίσι επισκέφτηκαν μεγάλες προσωπικότητες της εποχής. Ανάμεσά τους ο Δ. Γαλάνης, ο Ν. Επισκοπόπουλος, ο Ζ. Παπαντωνίου, ο Μ. Μαλακάσης, ο Κ. Ουράνης, κ. α. Επίσης, την επισκέφθηκαν ο Πρίγκηπας Γεώργιος Α με τη σύζυγό του Μ. Βοναπάρτη καθώς και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο Τσαρούχης έχει πει: “Ευτύχησα να δω μία έκθεση της Λασκαρίδου στη Καλλιθέα”. Μεγάλος αριθμός έργων της βρίσκεται σε ιδιωτικές συλλογές, χωρίς να έχουμε περισσότερες πληροφορίες. Ωστόσο, η Εθνική Πινακοθήκη έχει ορισμένα από τα σημαντικά της κομμάτια.
-H Σοφία Λασκαρίδου έβγαινε από το ατελιέ της για να ζωγραφίσει στην ύπαιθρο, έχοντας πάντα μαζί της ένα ρεβόλβερ (είδος πιστολιού) για προστασία. Εκείνη την εποχή οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να κυκλοφορούν ασυνόδευτες.
-Η Σοφία Λασκαρίδου διατηρούσε στενή φιλία με την συνάδελφό της Θάλεια Φλωρά και μάλιστα, τις είχαν χαρακτηρίσει ως “η Κοτοπούλη και η Κυβέλη της ελληνικής ζωγραφικής”.
– Η Σοφία Λασκαρίδου γράφει στο βιβλίο της ότι έφτασε τρείς φορές κοντά στο θάνατο (“…το γραφτό μου ήταν να ζήσω, για μια ακόμη φορά δεν θέλησε να με πάρει ο Χάροντας”) κατά τη διάρκεια του πολυετού βίου της. Η πρώτη ήταν η απόπειρα αυτοκτονίας που έκανε, λίγες μέρες μετά την είδηση του θανάτου του Περικλή Γιαννόπουλου. Η δεύτερη ήταν κάποια χρόνια μετά, όταν γλίτωσε από βέβαιο πνιγμό, ζωγραφίζοντας την παλίρροια της θάλασσας της Βρετάνης. Κι η τρίτη, ήταν σε μεγάλη πια ηλικία, στο σπίτι της στη Καλλιθέα, όταν η υπηρέτριά της αποπειράθηκε να τη δηλητηριάσει, ρίχνοντας τρινάλ στο πρόγευμά της.
-Το πατρικό σπίτι της Σοφίας Λασκαρίδου είναι έργο του Τσίλερ και το δεύτερο καταγεγραμμένο που ανεγέρθη στην κοινότητα Καλλιθέας. Σήμερα στεγάζει την Δημοτική Πινακοθήκη Καλλιθέας. Αστικός μύθος θέλει το σπίτι της Σοφίας Λασκαρίδου να συγκαταλέγεται στα στοιχειωμένα σπίτια της Αθήνας. Το άδοξο τέλος της σχέσης τους, θέλει τη Σοφία να περιπλανιέται ακόμη στα δωμάτια του σπιτιού, αναζητώντας τον Περικλή της. Το σπίτι, προτού το αναλάβει ο Δήμος Καλλιθέας και το αναπαλαιώσει, είχε μείνει κλειστό καθώς δεν είχε καθαρό ιδιοκτησιακό καθεστώς. Έτσι, μετά το θάνατο της Λασκαρίδου πέρασε περίοδο απόλυτης παρακμής ενώ εκλάπησαν και πολλά κειμήλια δικά της και της οικογένειάς της όπως και έργα της. Η τελευταία συνέντευξη που έδωσε η Σοφία Λασκαρίδου στον Φρέντυ Γερμανό, πραγματοποιήθηκε στο σπίτι της αυτό, απ’ όπου υπάρχει και φωτογραφικό υλικό.

What Does the Extraordinary Story of Sophia Laskaridou Have to Do with Larnaca?

By the SkalaTimes Editorial Team

A love story that reads like the script of a classic film. Images from another era, passion, art, ideals, and events that left their mark on Greece’s cultural and social history. All these elements come together in the fascinating life of Sophia Laskaridou.

And if you believe that the most moving love story in modern Greek literature is that of Maria Polydouri and Kostas Karyotakis, then perhaps you have not yet encountered the turbulent romance of Sophia Laskaridou and Periklis Giannopoulos.

Sophia Laskaridou, the first woman admitted to the Athens School of Fine Arts, and Periklis Giannopoulos, the visionary writer, intellectual, and passionate advocate of Hellenic ideals, shared one of the most legendary and tragic love affairs in modern Greek history. Their relationship was ultimately sealed by tragedy.

She was a painter. He was a writer and philosopher. They met in the early years of the twentieth century, and love blossomed almost instantly. Together they wandered across the Attic landscape, sharing dreams, ideas, and artistic aspirations. He wrote, read, and reflected on the future of Greece, while she captured the country’s unique light and colours on canvas.

Yet fate had other plans.

Sophia decided to continue her studies in Germany, seeking new artistic horizons. Their separation proved painful. She found herself in the cold streets of Munich while he remained in their beloved Athens. They exchanged countless letters filled with love, longing, and anticipation, waiting for the day they would be reunited.

That day never came.

Tormented by personal struggles and the anguish of separation, Giannopoulos made a tragic decision. Shortly before taking his own life on 8 April 1910, he sent Sophia a final telegram:

“My Sophia, a final farewell from the Attic land I am leaving forever. With endless sweet kisses. Farewell, my Sophia. Your Periklis.”

Sophia immediately understood the gravity of his words and prepared to return to Athens. By the time she arrived, however, Periklis Giannopoulos had already ended his life.

Their acquaintance had begun in 1906 when Laskaridou read an article by Giannopoulos in the newspaper Akropolis. He soon became her mentor, encouraging her to discover the essence of the Greek landscape and translate its distinctive light onto her canvases. Their connection evolved into a profound and passionate romance, despite his often contradictory and intense temperament.

Giannopoulos’s death left an indelible mark on Sophia’s life. She never married and devoted herself entirely to painting. For decades she kept his memory alive through personal recollections and diaries, later published in her memoir From My Diary.

More than a century later, their story continues to captivate scholars, historians, and lovers of Greek culture. It remains the subject of lectures, studies, and tributes—a romance that transcended time and entered the realm of legend.

And What Is Larnaca’s Connection to This Story?

Perhaps through one of the most unexpected bridges between the past and the present.

Today, personal belongings once owned by Sophia Laskaridou can be found in Larnaca. A local collector and well-known resident of the city has acquired several items from the artist’s personal collection and preserves them with great care in a secure location, helping safeguard valuable artefacts connected to the life and legacy of this remarkable painter.
Our fellow municipal resident shared with SkalaTimes the story of how she acquired the items, as well as her admiration for the work and the “legend” surrounding the life of Sophia Laskaridou.

Below, we present some of these objects, along with additional biographical and historical information about the woman who paved the way for generations of Greek female artists and experienced one of the most extraordinary love stories in modern Greek history.

Sophia Laskaridou: The Woman Who Opened the Way for Greek Women Artists and Lived a Legendary Love Story

Born in Athens in February 1876, Sophia Laskaridou would become one of the most important figures in Greek painting and one of the most remarkable women of her generation. At a time when women faced significant barriers to education and professional recognition, she dared to challenge convention and claim her place in the world of art.

The daughter of Laskaris Laskaridis and the pioneering educator Katerina Christomanou, Sophia grew up in an affluent and intellectually vibrant environment that nurtured her artistic ambitions. Her family maintained close ties with Athens’ social elite and, according to contemporary accounts, enjoyed friendships within royal circles.

Yet Sophia was never content to rely solely on the privileges of her upbringing. From an early age, she dreamed of pursuing advanced artistic studies at a time when the doors of higher education in the arts remained largely closed to women. According to historical accounts, she personally appealed to the King, urging changes that would allow women to attend the School of Fine Arts.

Her dream became reality.

In 1903, following a royal decree, Sophia Laskaridou became the first woman admitted to the Athens School of Fine Arts, breaking barriers that had long excluded women from formal artistic education. Her studies soon took her beyond Greece. She attended the prestigious Académie Julian in Paris before continuing her artistic training in Munich, Berlin, and later once again in Paris at the renowned Académie de la Grande Chaumière and Académie Colarossi.

Her artistic style was shaped by European Impressionism as well as by her deep love for the Greek landscape. Light, nature, everyday life, and female figures dominate her paintings. Her seascapes, landscapes, and lyrical colour palettes reveal an artist in constant pursuit of beauty, emotion, and atmosphere.

Yet her life was defined by more than art alone. Her name became forever linked to one of the most famous and tragic romances in Greek history through her relationship with writer and intellectual Periklis Giannopoulos. His tragic death in 1910 profoundly affected her, and she remained unmarried for the rest of her life, dedicating herself to painting and teaching.

Following the death of her mother in 1916, she returned to Greece and assumed responsibility for the educational institution her mother had founded. At the same time, she taught drawing and painting for more than three decades, passing on her knowledge and passion to future generations.

A Few More Remarkable Facts About Sophia Laskaridou

• Sophia Laskaridou was the first woman admitted to the Athens School of Fine Arts in 1903. Her mother, Katerina Laskaridou-Christomanou, was a pioneering educator who established a girls’ school in Kallithea in 1864, providing education to thousands of Greek women. Later, in 1897, she founded a model kindergarten that trained generations of female educators.
• Sophia’s sister, Irene Laskaridou, founded Greece’s first School for the Blind in 1907 and introduced the Braille reading system to the country.
• During her years in Paris, Sophia’s studio was visited by prominent intellectuals, artists, and political figures, including painter Demetrios Galanis, writer Zacharias Papantoniou, poet Miltiadis Malakasis, author Kostas Ouranis, Prince George of Greece and his wife Princess Marie Bonaparte, as well as statesman Eleftherios Venizelos.
• The celebrated Greek painter Yannis Tsarouchis once recalled: “I was fortunate enough to see an exhibition by Laskaridou in Kallithea.”
• Sophia often ventured into the countryside to paint directly from nature, carrying a revolver for protection. At the time, it was considered highly unusual—and often unsafe—for women to travel unaccompanied.
• She maintained a close friendship with fellow painter Thaleia Flora. The two women became so well known that contemporaries nicknamed them “the Kotopouli and Kyveli of Greek painting,” comparing them to the legendary actresses who dominated the Greek stage.
• In her memoirs, Sophia recounts how she came close to death on three separate occasions. The first was a suicide attempt shortly after learning of Giannopoulos’s death. The second occurred years later when she narrowly escaped drowning while painting the dramatic tides of Brittany. The third happened in old age, when a domestic servant allegedly attempted to poison her.
• Her family home in Kallithea, designed by renowned architect Ernst Ziller, was among the earliest residences built in the area and today houses the Municipal Art Gallery of Kallithea. An enduring urban legend claims that the house is haunted, with Sophia’s spirit said to wander its rooms in search of her lost Periklis. Before its restoration by the Municipality of Kallithea, the mansion had fallen into severe decline, and many family heirlooms and artworks were stolen. The house was also the setting for the final interview Sophia gave to the celebrated journalist Freddy Germanos, shortly before the end of her life.