Το αντίο της Αιγιαλούσας στον Βάσο: Λάτρης της Ελλάδας – Καλό συναπάντημα..
Έφυγε απ’ τη ζωή σε ηλικία 76 ετών ο εκδότης, ο συγγραφέας Βάσος Φτωχόπουλος. Ο Φτωχόπουλος γεννήθηκε το 1950 στην κατεχόμενη Αιγιαλούσα και είχε σημαντική παρουσία στη δημόσια ζωή και τον πολιτισμό της Κύπρου.
Σε ανάρτησή του το Κοινοτικό Συμβούλιο της γενέτειρας του αναφέρει,
«Καλό ταξίδι στο φως Βάσο μου. Ο Βάσος Πτωχόπουλος γεννήθηκε στην Κωμοπολη της Αιγιαλούσας. Ιδρύσε τον εκδοτικό οίκο Αιγαίο,το βιβλιοπωλείο Γιαλούσα και το πασίγνωστο εστιατόριο Αιγαίο που πάντα κυμάτιζε στην εξώπορτα του η Ελληνική σημαία.
Εκδότης για χρόνια της εφημερίδας Ένωσης όπου καυτηριάζει με τον δικό του τρόπο το σαθρό κατεστημένο και εχθρους της Κύπρου. Λάτρης της Ελλάδας, ανυποτακτος Ενωτικός. Έγραψε βιβλία και κείμενα στον τύπο για την γενέτειρα του Γιαλούσα, που πόθος του ήταν να την δει ελεύθερη. Αιωνία σου η μνήμη Βάσο. Καλό συναπάντημα στην Γιαλούσα».
Στη διαδρομή, την προσωπικότητα και την πνευματική παρακαταθήκη του Βάσου Φτωχόπουλου αναφέρθηκαν οι Πρόδρομος Προδρόμου και η Ελένη Θεοχάρους στην εκπομπή Μεσημέρι και Κάτι, σκιαγραφώντας έναν ανυπότακτο εκδότη, με έντονο σαρκασμό και βαθιά σχέση με το ελληνικό τραγούδι, ο οποίος δεν δίσταζε να συγκρουστεί, αλλά ταυτόχρονα άνοιγε την πόρτα του σε ανθρώπους του περιθωρίου, μειονότητες και κατατρεγμένους.
Μία από τις προσωπικές μαρτυρίες της Ελένης Θεοχάρους για τον Βάσο Φτωχόπουλο παρέπεμψε στις σχεδόν καθημερινές συναντήσεις τους στη Θεσσαλονίκη το 1981, στο «Υποβρύχιο», έναν χώρο όπου σύχναζαν και τραγουδούσαν παλιοί ρεμπέτες.
«Αγαπούσε το περιθώριο», ήταν η χαρακτηριστική αναφορά, με την ίδια μαρτυρία να περιγράφει μια σχέση γεμάτη έντονες συζητήσεις και διαφωνίες: «Πάντα μαλώναμε, πάντα σκοτωνόμασταν. Δεν θυμάμαι να είχαμε κάποια συνάντηση που να μην διαφωνήσουμε».
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη σχέση του με την ιδέα της Ένωσης. Όπως ειπώθηκε, ο Φτωχόπουλος «αποενοχοποίησε τη λέξη Ένωση», σε μια εποχή κατά την οποία όποιος τολμούσε να την επικαλεστεί μπορούσε να βρεθεί «καταραμένος», «διωκόμενος» ή «στιγματισμένος».
Στο πλαίσιο αυτό έγινε αναφορά και στο ποίημα «Ας μου επιτραπεί η υπερβολή, ψυχαναλυτική συνεδρία για μια ελληνική λέξη», το οποίο είχε αφιερωθεί στον ίδιο.
Η εικόνα του παιδιού που έφυγε από τη Γιαλούσα
Ανάμεσα στις πιο δυνατές εικόνες που ανασύρθηκαν ήταν εκείνη του Βάσου Φτωχόπουλου σε ηλικία περίπου δέκα ετών, όταν έφευγε από τη Γιαλούσα για την ξενιτιά.
Η εικόνα ενός μικρού παιδιού στο πίσω κάθισμα ενός παλιού αυτοκινήτου, να απομακρύνεται και να κοιτάζει πίσω τον σκύλο του, τον Σπούκι, περιγράφηκε ως μία από τις πλέον χαρακτηριστικές της ζωής του.
Η συγκεκριμένη ανάμνηση δεν προερχόταν από προσωπική παρουσία στο περιστατικό, αλλά από όσα είχε καταγράψει ο ίδιος στα βιβλία του. Όπως ειπώθηκε, η αφήγηση ήταν τόσο έντονη ώστε έμενε η εικόνα ενός παιδιού «που έφευγε για την ξενιτιά και δεν ξαναγύρισε ποτέ στη Γιαλούσα».
Μία άλλη πλευρά του χαρακτήρα του που αναδείχθηκε ήταν η μοναξιά του. Φίλοι του θυμήθηκαν τον ίδιο να κάθεται στον υπολογιστή και να ακούει λαϊκά τραγούδια, πολλά από τα οποία τους έμαθε και τους έκανε να εκτιμήσουν.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούσαν και τα θεατρικά του έργα. «Μας κορόιδευε όλους, χλεύαζε όλους, τους πολιτικούς, οποιουσδήποτε», ειπώθηκε χαρακτηριστικά, με την επισήμανση ότι «δεν ξέφυγε κανένας από τη γραφίδα και από τις εικόνες του».
Ακόμη και οι στενοί φίλοι του βρίσκονταν στο στόχαστρο της κριτικής και του σαρκασμού του, με την Ελένη Θεοχάρους να σχολιάζει χαρακτηριστικά: «Εγώ να δείτε πώς έχω ακούσει».
Το ελληνικό τραγούδι ως «οικοσκευή»
Στη συζήτηση έγινε αναφορά και στα βιβλία του, μεταξύ των οποίων το «Like a Rolling Stone», καθώς και το «Στη Μάνα Μου θα πάω», το οποίο παρουσιάστηκε ως έργο που κατά κάποιον τρόπο «προεξοφλούσε το μοιραίο». Αναφορά έγινε επίσης στο «Τραγούδια που σημάδεψα εγώ».
Η μουσική αποτελούσε κεντρικό κομμάτι της ζωής του. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε από τον Πρόδρομο Προδρόμου, «είχε μαζί του μια οικοσκευή που ήταν βασικά το ελληνικό τραγούδι», όχι αποκλειστικά, αλλά κυρίως αυτό.
Παράλληλα, του αποδόθηκε ένα «αριστοφανικό φωτοστέφανο», το οποίο αποτυπωνόταν στα θεατρικά του, στις εκδόσεις και στην εφημερίδα του.
Είχε, όπως ανέφερε, «εκείνο το σπάνιο ύφος, το σκωπτικό ύφος της κοινοτικής ζωής του χωριού», αλλά και μια αθυροστομία που, σύμφωνα με τη μαρτυρία, δεν έκρυβε «ούτε κακά αισθήματα, ούτε κακεντρέχεια, ούτε εχθρότητα».
Αυτή τη στάση, ωστόσο, την πλήρωσε κάποιες φορές, καθώς, όπως αναφέρθηκε, είχε φτάσει ακόμη και στα δικαστήρια εξαιτίας των εκδόσεών του και της εφημερίδας «Ένωσις».
«Ένας μεγάλος Έλληνας εκδότης»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην εκδοτική δραστηριότητά του. Χαρακτηρίστηκε «πρώτα απ’ όλα ένας μεγάλος Έλληνας εκδότης», με εκατοντάδες βιβλία και περιοδικά στο ενεργητικό του.
Στη διαδρομή του περιλαμβάνονταν το «Αιγαίο», ο «Ορυμαγδός», η «Αυτοδιάθεση», το «TV69», η εφημερίδα «Ένωσις», εκατοντάδες βιβλία, αλλά και τηλεοπτική εκπομπή.
Το σύνολο αυτής της δραστηριότητας χαρακτηρίστηκε «μια κάματη πνευματική αντίσταση απέναντι στην ισοπέδωση».
Η ανυπότακτη φύση του Φτωχόπουλου φάνηκε και από τη συνεργασία του με εφημερίδες. Όπως σχολιάστηκε στη συζήτηση, όσες εφημερίδες τολμούσαν να τον φιλοξενήσουν «το μετάνιωναν», επειδή «αυτός δεν μαζευόταν με τίποτα, ήταν ανυπότακτος».
Αναφέρθηκε ότι είχε γράψει κατά καιρούς στην «Αλήθεια», ενώ είχε «συνεργαστεί και με τον «Πολίτη» για μέρα, από τα πρώτα φύλλα της εφημερίδας, σημείωσε η Ελένη Θεοχάρους.
Το «Αιγαίο» από μια μικρή τρύπα σε πνευματικό κέντρο
Ξεχωριστό κεφάλαιο στη ζωή του αποτέλεσε το «Αιγαίο». Τα πρώτα του βήματα έγιναν σε ένα ημιυπόγειο σε πάροδο της λεωφόρου Στασίνου, στον χώρο όπου προηγουμένως λειτουργούσε το Blackstone, ανέφερε ο Πρόδρομος Προδρόμου.
Ακολούθως μεταφέρθηκε στην παλιά Λευκωσία, στον Ταχτακαλά, σε έναν μικρό χώρο που περιγράφηκε ως «ένα κρησφύγετο φωτός και οξυγόνου».
Στην είσοδο υπήρχε ελληνική σημαία, την οποία, σύμφωνα με τη μαρτυρία, είχε φέρει ο Λάζαρος Μαύρος. Από τις πρώτες νύχτες του χώρου έμεινε στη μνήμη η παρέα γύρω από ένα μαγκάλι, μαζί με τον Σάββα Παύλου και τον Ζανέτο, αλλά και η ιστορία με αστυνομικούς που, έχοντας τελειώσει τη βάρδιά τους, βρήκαν το «Αιγαίο» ανοιχτό αργά τη νύχτα, το πέρασαν για ξενυχτάδικο και ζήτησαν σούπα.
Από αυτό το αυτοσχέδιο ξεκίνημα, το «Αιγαίο» εξελίχθηκε σε χώρο από τον οποίο πέρασε μεγάλο μέρος του ελληνικού καλλιτεχνικού και πνευματικού κόσμου.
«Εκεί ξενύχτισε το ελληνικό τραγούδι», ειπώθηκε χαρακτηριστικά, με αναφορές, μεταξύ άλλων, στον Διονύση Σαββόπουλο και την Ελευθερία Αρβανιτάκη, αλλά και σε λογοτέχνες, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, πανεπιστημιακούς και αργότερα πολιτικούς και επισήμους.
Ακόμη και η βασίλισσα Σοφία, όπως αναφέρθηκε, είχε κατέβει τα σκαλιά του «Αιγαίου».
«Δεν μπορούσες να έρθεις στη Λευκωσία και να μην πας στο Αιγαίο», ήταν η χαρακτηριστική περιγραφή. «Δεν ήταν η ελληνική ταβέρνα της Λευκωσίας, ήταν κάτι σαν πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο. Άτακτο κέντρο, αλλά κέντρο και πάλι».
Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του χώρου σε οργανωμένο εστιατόριο είχε ο αδελφός του, Γιώργος, ο οποίος επέστρεψε από την Αγγλία, εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Κύπρο και ανέλαβε την οργάνωση της κουζίνας. Στην προσπάθεια συνέδραμε και η αδελφή τους, Κλέρη.
Άνοιγε την πόρτα στο περιθώριο
Μία από τις πτυχές της προσωπικότητάς του που αναδείχθηκαν ιδιαίτερα ήταν η σχέση του με ανθρώπους που βρίσκονταν στο κοινωνικό περιθώριο.
Όπως αναφέρθηκε , ο Βάσος Φτωχόπουλος «όχι μόνο υποστήριξε, αλλά και φιλοξένησε το περιθώριο», προσφέροντας χώρο σε ομοφυλόφιλους που τότε δυσκολεύονταν να βρουν τόπο έκφρασης, σε μειονότητες, ξένους, ανθρώπους που βρίσκονταν αντιμέτωποι με την Αστυνομία, αλλά και σε ενωτικούς.
Ο κ. Προδρόμου ανέφερε ότι, «ο Βάσος Φτωχόπουλος άνοιξε την πόρτα και τους αγκάλιασε», ειπώθηκε χαρακτηριστικά, με την επισήμανση ότι αυτό συνέβαινε σε μια εποχή κατά την οποία μια τέτοια στάση «δεν ήταν της μόδας».
Στο «Αιγαίο» είχε λειτουργήσει επίσης ένα από τα πρώτα μπαρ της εποχής, το οποίο ο Τοχόπουλος ονόμαζε «Daisy Blue» και όπου συγκεντρωνόταν αυτός ο κόσμος.
Η συγκεκριμένη πτυχή της ζωής του προβλήθηκε και ως απάντηση σε χαρακτηρισμούς που του είχαν κατά καιρούς αποδοθεί. «Αυτό που λέτε είναι και η απάντηση στο θέμα αν ο Βάσος Τοχόπουλος ήταν ακροδεξιός», αναφέρθηκε στη συζήτηση.
«Ο Βάσος ήταν κάθε άλλο, οτιδήποτε άλλο, εκτός από ακροδεξιός», προστέθηκε από την Ελένη Θεοχάρους.
Τα βιβλία και η ιστορία με τον Πετράκη Γιάλλουρο
Στη συζήτηση κατατέθηκαν και προσωπικές μαρτυρίες από την Ελένη Θεοχάρους για την εκδοτική γενναιοδωρία του Φτωχόπουλου. Όπως αναφέρθηκε, είχε εκδώσει πολλά βιβλία φίλων του, ενώ ένα από αυτά τον είχε συγκινήσει τόσο πολύ ώστε αποφάσισε να το εκδώσει και να το διανείμει δωρεάν σε μαθητές Λυκείου, σε χιλιάδες αντίτυπα.
Επρόκειτο, σύμφωνα με τη μαρτυρία, για τον επιμνημόσυνο λόγο για τον Πετράκη Γιάλλουρο, που είχε εκφωνηθεί στις 10 Φεβρουαρίου 2010.
Αναφορά έγινε ακόμη σε περιστατικό με ευρωβουλευτές και την εισηγήτρια για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, έπειτα από παρεμβάσεις είχε καταστεί δυνατό να αφαιρεθεί ο όρος «διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία» από ψήφισμα. Ωστόσο, όπως εξηγήθηκε, στη συνέχεια υποβλήθηκε προφορική τροπολογία από Κύπριο συνάδελφο και ο όρος επανήλθε. «Και έτσι χάσαμε», ήταν η χαρακτηριστική αναφορά.
Η σχέση με το «Έρμα»
Στη συζήτηση έγινε αναφορά και στο «Έρμα», το καφέ-αναγνωστήριο και βιβλιοπωλείο που συνεχίζει ως χώρος ζύμωσης και ιδεών.
Όπως αναφέρθηκε, ο Βάσος Φτωχόπουλος, παρότι ο χώρος δεν ήταν δικός του, ήταν «πολύ ενθουσιασμένος και περήφανος» γι’ αυτόν και ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για την πορεία του.
«Μία από τις ρίζες αυτού του δέντρου ήταν ο Βάσος Φτωχόπουλος», ειπώθηκε χαρακτηριστικά.
Το τελευταίο αντίο
Η κηδεία του πρόκειται να τελεστεί την Παρακσκευή στις 11/9 στις 10 το πρωί στον Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας στο Καϊμακλί, με την οικογένεια να δέχεται συλλυπητήρια από τις 9:30 έως τις 10:00.
