της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes
20 Νοεμβρίου – Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού. Μια ημέρα αφιερωμένη στα παιδιά, στα δικαιώματά τους, στην προστασία τους και στο μέλλον τους. Σε πέντε ημέρες θα γεμίσουν οι ανακοινώσεις με όμορφα μηνύματα, σχολικές εκδηλώσεις και αναφορές στην αξία της παιδικής ηλικίας. Όμως, πέρα από τις ευχές και τις συμβολικές εκδηλώσεις, οφείλουμε να κοιτάξουμε την πραγματικότητα κατάματα.
Γιατί στην Κύπρο έχουμε ακόμη πολλά να κάνουμε, πολλά να διορθώσουμε και πολλά να διεκδικήσουμε για τα παιδιά μας.
Η 20ή Νοεμβρίου δεν είναι απλώς μια επετειακή ημερομηνία. Είναι η ημέρα κατά την οποία υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, το 1989. Μια Σύμβαση που αναγνωρίζει κάθε παιδί ως αυτοτελή φορέα δικαιωμάτων και υποχρεώνει τα κράτη να διασφαλίζουν την προστασία, την ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την αξιοπρεπή διαβίωσή του.
Και εδώ αρχίζει ο προβληματισμός μας για την Κύπρο.
Γονική μέριμνα, γονική αποξένωση και διαζύγιο: Το παιδί δεν πρέπει να γίνεται μέρος της σύγκρουσης
Ένα από τα ζητήματα που απαιτούν σοβαρή συζήτηση είναι η προστασία των παιδιών όταν οι γονείς τους χωρίζουν.
Στην Κύπρο, ο περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος του 1990 (Ν. 216/1990) αποτελεί τη βασική νομοθετική βάση για τη γονική μέριμνα. Σύμφωνα με το άρθρο 5, η γονική μέριμνα αποτελεί καθήκον και δικαίωμα των γονέων και ασκείται από κοινού. Σε περίπτωση διαζυγίου, ωστόσο, το άρθρο 14 προβλέπει ότι η άσκησή της ρυθμίζεται από το Δικαστήριο. Μπορεί να ανατεθεί στον έναν γονέα ή, εφόσον υπάρχει συμφωνία των δύο γονέων και καθορίζεται ο τόπος διαμονής του παιδιού, να ασκείται από κοινού. Το νομοθετικό πλαίσιο θέτει ως βασικό κριτήριο το συμφέρον του παιδιού. Στην πράξη, όμως, ανακύπτουν σοβαρά ερωτήματα: Πόσο γρήγορα εκδικάζονται οι υποθέσεις; Πόσο αποτελεσματικά προστατεύεται η συναισθηματική και ψυχολογική ισορροπία των παιδιών; Πόσο ουσιαστικά ακούγεται η δική τους φωνή; Υπάρχει επαρκής και συστηματική υποστήριξη από εξειδικευμένους παιδοψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς; Πολλοι πατεράδες συχνά καταγγέλνουν δημόσια για γονική αποξένωση, ποιο θεσμικό πλαίσιο ασχολείται με αυτό και πόσο οι γονικές αποξενώσεις βλάπτουν το παιδί;
Χρειάζεται να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας και των διαδικασιών, την καλύτερη αξιολόγηση κάθε οικογενειακής περίπτωσης, την ουσιαστική συμμετοχή του παιδιού στις αποφάσεις που το αφορούν, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, αλλά και την προστασία του από τη γονική αντιπαράθεση.
Το διαζύγιο αφορά τους ενήλικες. Οι συνέπειές του, όμως, δεν πρέπει να μετατρέπονται σε βάρος που κουβαλά ένα παιδί για ολόκληρη τη ζωή του.
Εκπαίδευση: Δεν αρκεί να πηγαίνουν τα παιδιά σχολείο. Πρέπει και να μαθαίνουν, να εξελίσσονται και να αισθάνονται όμορφα σε κτήρια που βοηθούν στην ψυχολογία και ασφάλεια τους
Η κυπριακή εκπαίδευση έχει κάνει βήματα προόδου, αλλά οι αδυναμίες παραμένουν.
Η Έκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και Κατάρτισης 2025 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει ιδιαίτερα ανησυχητικά δεδομένα για τις βασικές δεξιότητες των μαθητών στην Κύπρο. Οι χαμηλές επιδόσεις υπερβαίνουν το 50%, ενώ επισημαίνονται σημαντικές ανισότητες ανάμεσα σε παιδιά από προνομιούχα και μειονεκτούντα κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα.
Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στην εφαρμογή της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, στην υποστήριξη μαθητών με διαφορετικές ανάγκες, στην επάρκεια υποδομών και στην ουσιαστική ενίσχυση όσων δυσκολεύονται.
Χρειαζόμαστε σχολεία που δεν θα περιορίζονται στην ολοκλήρωση της διδακτέας ύλης. Σχολεία που θα καλλιεργούν την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Χρειαζόμαστε περισσότερη στήριξη στους εκπαιδευτικούς, έγκαιρη παρέμβαση στις μαθησιακές δυσκολίες και πραγματική αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.
Κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι το σχολείο δεν έχει χώρο για εκείνο. Επίσης χρειαζόμαστε σχολεία με όμορφες υποδομές και εγκαταστάσεις που θα βοηθούν στην ψυχολογία των παιδιών μας αλλά και θα εξασφαλίζoυν την ασφάλεια τους.
Παιδική φτώχεια: Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν πραγματικά παιδιά.
Μπορεί η Κύπρος να παρουσιάζει συγκριτικά καλύτερη εικόνα από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει λυθεί.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 το 14,8% των παιδιών στην Κύπρο βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 24,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για σημαντική διαφορά, αλλά και για μια υπενθύμιση ότι χιλιάδες παιδιά εξακολουθούν να μεγαλώνουν υπό συνθήκες που περιορίζουν τις ευκαιρίες τους. Η παιδική φτώχεια δεν αφορά μόνο την έλλειψη χρημάτων. Αφορά το παιδί που δεν μπορεί να συμμετάσχει σε μια σχολική εκδρομή, που στερείται εξωσχολικές δραστηριότητες, που δεν έχει πρόσβαση σε κατάλληλη διατροφή, σε ένα ήσυχο περιβάλλον μελέτης ή σε ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης. Χρειάζεται ουσιαστική στήριξη των μονογονεϊκών και ευπαθών οικογενειών, αποτελεσματικότερη κοινωνική πολιτική, προσιτή παιδική φροντίδα και μέτρα που να αντιμετωπίζουν τις πραγματικές ανάγκες των οικογενειών και όχι απλώς να διαχειρίζονται τις συνέπειες της φτώχειας.
Παιδιά με δικαιώματα, όχι μόνο παιδιά με υποχρεώσεις.
Υπάρχουν και άλλα ζητήματα που δεν πρέπει να μένουν στο περιθώριο: η ψυχική υγεία των παιδιών, η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, η προστασία τους από την ενδοοικογενειακή βία, η ασφάλεια στο διαδίκτυο, η παιδική κακοποίηση και η ανάγκη για ουσιαστικούς μηχανισμούς πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης. Η προστασία του παιδιού δεν μπορεί να αποτελεί ευθύνη μόνο των γονιών. Είναι ευθύνη της Πολιτείας, των θεσμών, των σχολείων, των τοπικών κοινωνιών και όλων μας.
Σε πέντε ημέρες θα γιορτάσουμε την Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού. Ας μην περιοριστούμε, όμως, σε ευχές και φωτογραφίες. Ας αναρωτηθούμε τι αλλάξαμε τον τελευταίο χρόνο, ποια προβλήματα επιλύσαμε, ποια παιδιά αφήσαμε πίσω και ποιες δεσμεύσεις παραμένουν ακόμη στα χαρτιά.
Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο μια ημέρα αφιερωμένη σε αυτά. Χρειάζονται μια κοινωνία που να τα υπολογίζει κάθε ημέρα.
Και η πραγματική πρόοδος μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από τους οικονομικούς της δείκτες, τα έργα και τις υποδομές της. Μετριέται και από το πώς φροντίζει τα παιδιά της, ιδιαίτερα εκείνα που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.
Το πόσο πετυχημένη είναι μια κοινωνία εξαρτάται από τα χαμόγελα των παιδιών της, αυτό πιστεύουμε εδώ στο SkalaTimes.
Ας κάνουμε, λοιπόν, την 20ή Νοεμβρίου όχι απλώς μια ημέρα γιορτής, αλλά μια ημέρα ευθύνης. Γιατί κάθε παιδί δικαιούται μια παιδική ηλικία με ασφάλεια, αγάπη, αξιοπρέπεια, ευκαιρίες και πραγματική ελπίδα για το αύριο.



