Μαζωτός: Πώς μια μονάδα αφαλάτωσης μπορεί να απειλήσει και να καταστρέψει το θαλάσσιο περιβάλλον

της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes

Η ανάγκη για νερό δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Τι κινδυνεύει να χαθεί από τον βυθό του Μαζωτού και ποια είναι τα ερωτήματα που εξακολουθούν να ζητούν απαντήσεις;

Η αφαλάτωση παρουσιάζεται ως μία από τις λύσεις για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας στην Κύπρο. Και πράγματι, η εξασφάλιση επαρκούς πόσιμου νερού αποτελεί αναγκαιότητα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε έργο αφαλάτωσης είναι αυτομάτως περιβαλλοντικά ακίνδυνο ή ότι μπορεί να χωροθετείται και να κατασκευάζεται χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των επιπτώσεών του.

Η περίπτωση του Μαζωτού εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος, τον βυθό, τη θαλάσσια ζωή και την πολιτιστική μας κληρονομιά.

Γιατί η θάλασσα δεν είναι απλώς ένας χώρος από τον οποίο αντλούμε νερό και στον οποίο επιστρέφουμε τα απόβλητα της επεξεργασίας. Είναι ένα ζωντανό οικοσύστημα, με λεπτές ισορροπίες που, όταν διαταραχθούν, μπορεί να χρειαστούν πολλά χρόνια για να αποκατασταθούν.

Η καταστροφή μπορεί να αρχίσει πριν ακόμη λειτουργήσει η μονάδα

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν ξεκινούν την ημέρα που η μονάδα αφαλάτωσης θα αρχίσει να παράγει πόσιμο νερό. Ξεκινούν από τις εργασίες κατασκευής. Η εγκατάσταση υποθαλάσσιων αγωγών, οι εκσκαφές, η διάνοιξη ορυγμάτων και οι παρεμβάσεις στον θαλάσσιο πυθμένα μπορούν να προκαλέσουν σημαντική διατάραξη του φυσικού περιβάλλοντος. Η αναμόχλευση του βυθού απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων ιζημάτων, αυξάνοντας τη θολότητα του νερού. Αυτό περιορίζει τη διείσδυση του φωτός, επηρεάζοντας τους θαλάσσιους φυτικούς οργανισμούς, ενώ τα ιζήματα που κατακάθονται μπορούν να καλύψουν και να υποβαθμίσουν ευαίσθητους οργανισμούς και θαλάσσιους οικοτόπους.

Στην περιοχή υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας και άλλοι ευαίσθητοι οικότοποι, γι αυτό οι επιπτώσεις θα είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Η άλμη: Ένας αόρατος κίνδυνος για τη θάλασσα

Ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα των μονάδων αφαλάτωσης είναι η απόρριψη της άλμης.

Τι είναι η άλμη; Είναι το συμπυκνωμένο θαλασσινό νερό που απομένει μετά την αφαίρεση του γλυκού νερού. Έχει αυξημένη συγκέντρωση αλάτων και επιστρέφει στη θάλασσα μέσω ειδικών αγωγών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, στις μονάδες αντίστροφης ώσμωσης η ανάκτηση νερού είναι περίπου 50%. Αυτό σημαίνει ότι για την παραγωγή ενός κυβικού μέτρου αφαλατωμένου νερού χρησιμοποιούνται περίπου δύο κυβικά μέτρα θαλασσινού νερού, ενώ το υπόλοιπο επιστρέφει στη θάλασσα ως άλμη.

Η απόρριψη αυτού του συμπυκνωμένου νερού μπορεί να δημιουργήσει τοπικές ζώνες αυξημένης αλατότητας. Εάν η διασπορά του δεν είναι επαρκής, η συγκέντρωση αλάτων μπορεί να επηρεάσει οργανισμούς που δεν αντέχουν απότομες μεταβολές στις φυσικές συνθήκες του περιβάλλοντος.

Και εδώ βρίσκεται ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους: η άλμη δεν εξαφανίζεται επειδή απλώς διοχετεύεται στη θάλασσα.


Ποσειδωνία: Ένας πολύτιμος φυσικός θησαυρός της Μεσογείου

Τα λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica) αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους οικοτόπους της Μεσογείου. Δεν πρόκειται για απλά θαλάσσια φυτά. Είναι οικοσυστήματα που προσφέρουν καταφύγιο και χώρο αναπαραγωγής σε πολλά είδη, συγκρατούν τον βυθό, συμβάλλουν στην προστασία των ακτών και αποθηκεύουν σημαντικές ποσότητες άνθρακα.

Η αυξημένη αλατότητα, η θολότητα και η κάλυψη από ιζήματα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή καταπόνηση στα λιβάδια αυτά, μειώνοντας την πυκνότητα των βλαστών και την επιφάνεια των φύλλων τους.

Και δεν πρόκειται για μια απλή θεωρητική ανησυχία.

Επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021, με τίτλο «Aspects of Environmental Impacts of Seawater Desalination: Cyprus as a Case Study», εξέτασε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αφαλάτωσης στην Κύπρο. Τα ευρήματά της κατέδειξαν σημαντικά μειωμένη πυκνότητα βλαστών και μειωμένη επιφάνεια φύλλων σε λιβάδια Ποσειδωνίας σε περιοχές που επηρεάζονταν από την απόρριψη άλμης.

Επομένως, η Κύπρος διαθέτει ήδη επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν ότι η αφαλάτωση, όταν δεν σχεδιάζεται και δεν διαχειρίζεται σωστά, μπορεί να επιβαρύνει το θαλάσσιο περιβάλλον.

Δεν κινδυνεύουν μόνο τα θαλάσσια φυτά

Οι επιπτώσεις μπορούν να επεκταθούν σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.

Η άντληση μεγάλων ποσοτήτων θαλασσινού νερού μπορεί να παρασύρει μικρούς θαλάσσιους οργανισμούς, πλαγκτόν, αυγά και προνύμφες ψαριών, ανάλογα με τον σχεδιασμό των συστημάτων υδροληψίας.

Παράλληλα, η μεταβολή της αλατότητας και η παρουσία χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας και καθαρισμού μπορούν να επηρεάσουν οργανισμούς που ζουν στον βυθό.

Μάλιστα, επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2025 εξέτασε τις θαλάσσιες κοινότητες ασπόνδυλων κοντά στα σημεία απόρριψης άλμης στις μονάδες αφαλάτωσης της Δεκέλειας και της Λάρνακας. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν επιπτώσεις στις κοινότητες των οργανισμών που ζουν στον θαλάσσιο πυθμένα.

Άρα, οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται μόνο στην περιοχή όπου καταλήγει η άλμη, αλλά αφορούν τη συνολική ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Τι γίνεται με τις αρχαιότητες στον βυθό του Μαζωτού;

Ένα ακόμη ζήτημα που δεν μπορεί να αγνοηθεί είναι η προστασία της υποθαλάσσιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο θαλάσσιος χώρος της Κύπρου κρύβει σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα. Εφόσον έχουν εντοπιστεί αρχαιότητες στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Μαζωτού, η ακριβής χάραξη των αγωγών και οι εργασίες στον πυθμένα πρέπει να γίνουν με ιδιαίτερη προσοχή. Μια εκσκαφή ή μια τεχνική παρέμβαση στον βυθό μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά σε αρχαιολογικά ευρήματα. Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για ανάπτυξη και υποδομές, αγνοώντας την υποχρέωση προστασίας της ιστορίας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Τι δείχνει η κυπριακή εμπειρία;

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ευρήματα της Ειδικής Έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων στην Κύπρο.

Στην έκθεση καταγράφεται ότι, έπειτα από επιθεωρήσεις στους αγωγούς εξαγωγής των μονάδων αφαλάτωσης Λάρνακας και Δεκέλειας, το Τμήμα Περιβάλλοντος είχε διαπιστώσει αρνητική επίδραση στη βλάστηση του βυθού, η οποία αποδόθηκε στη μεγάλη ροή άλμης και στην έλλειψη διαχυτών.

Επιπλέον, είχαν εντοπιστεί καφέ υλικό και ανθρακίτης από τα φίλτρα των σταθμών.

Αυτό είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο: η Κύπρος έχει ήδη εμπειρία από περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις που συνδέονται με τη λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης.

Γιατί, λοιπόν, να μην αξιοποιούνται αυτά τα δεδομένα πριν από τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων;

Γιατί επιλέχθηκε ο Μαζωτός;

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία για το έργο, στον Μαζωτό προγραμματίζεται κινητή μονάδα αφαλάτωσης αντίστροφης ώσμωσης, με αρχική δυναμικότητα 20.000 κυβικών μέτρων ημερησίως και δυνατότητα αύξησης στα 40.000 κυβικά μέτρα.

Η Περιβαλλοντική Αρχή, στις 11 Ιουνίου 2026, ολοκλήρωσε την περιβαλλοντική αξιολόγηση της Έκθεσης Πληροφοριών και έκρινε ότι δεν απαιτείται πλήρης Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον.

Σύμφωνα με τη σχετική διαδικασία, εξετάστηκαν στοιχεία για το θαλάσσιο περιβάλλον και τη διασπορά της άλμης, ενώ προβλέπονται περιβαλλοντικοί όροι και μέτρα μετριασμού.

Ωστόσο, η απουσία απαίτησης για πλήρη ΜΕΕΠ δεν σημαίνει ότι οι επιπτώσεις είναι μηδενικές ούτε ότι δεν δικαιολογείται περαιτέρω δημόσιος έλεγχος.

Η Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου είχε ήδη εκφράσει, τον Φεβρουάριο του 2026, ανησυχίες για τη διαδικασία περιβαλλοντικής αξιολόγησης και ζητούσε διακοπή των εργασιών μέχρι να υπάρξει πληρέστερη αξιολόγηση και ουσιαστική διαβούλευση με τους κατοίκους.

Οι κάτοικοι, επομένως, δικαιούνται να γνωρίζουν τι ακριβώς προβλέπεται, ποια δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν και ποιες επιπτώσεις έχουν αξιολογηθεί.

Πριν προχωρήσει η κατασκευή και η λειτουργία της μονάδας, πρέπει να δοθούν σαφείς και τεκμηριωμένες απαντήσεις:

  1. Έχει πραγματοποιηθεί πλήρης και ανεξάρτητη χαρτογράφηση του θαλάσσιου βυθού στην περιοχή των αγωγών και της απόρριψης της άλμης;
  2. Έχουν καταγραφεί λιβάδια Ποσειδωνίας και άλλοι ευαίσθητοι θαλάσσιοι οικότοποι;
  3. Ποια θα είναι η ακριβής ποσότητα και η συγκέντρωση της άλμης που θα απορρίπτεται καθημερινά;
  4. Πώς θα διασφαλιστεί ότι η άλμη δεν θα προκαλεί επιβάρυνση στους θαλάσσιους οργανισμούς;
  5. Έχουν εξεταστεί οι επιπτώσεις της άντλησης θαλασσινού νερού σε πλαγκτόν, αυγά και προνύμφες ψαριών;
  6. Ποια αρχαιολογικά ευρήματα υπάρχουν στην περιοχή και πώς θα προστατευθούν κατά τις εργασίες;
  7. Ποιες εναλλακτικές τοποθεσίες εξετάστηκαν και με ποια κριτήρια απορρίφθηκαν;
  8. Ποιος θα ελέγχει συστηματικά την ποιότητα του θαλασσινού νερού και την κατάσταση του βυθού μετά την έναρξη λειτουργίας της μονάδας;
  9. Θα δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματα των περιβαλλοντικών ελέγχων ώστε να μπορούν να τα αξιολογούν ανεξάρτητοι επιστήμονες και οι πολίτες;

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της φύσης

Κανείς δεν αμφισβητεί την ανάγκη της Κύπρου για νερό. Κανείς δεν μπορεί, όμως, να απαιτεί από τους κατοίκους να αποδεχθούν αδιαμαρτύρητα οποιαδήποτε περιβαλλοντική επιβάρυνση στο όνομα μιας εθνικής ανάγκης.

Η αφαλάτωση μπορεί να αποτελεί μέρος της λύσης για τη λειψυδρία. Πρέπει, όμως, να γίνεται με τον σωστό σχεδιασμό, την κατάλληλη χωροθέτηση, αυστηρούς περιβαλλοντικούς ελέγχους και πλήρη διαφάνεια.

Ο Μαζωτός δεν είναι απλώς ένα σημείο στον χάρτη όπου μπορεί να εγκατασταθεί μια τεχνική υποδομή. Είναι ένας τόπος με φυσικό περιβάλλον, θαλάσσια ζωή και πολιτιστική κληρονομιά που οφείλουμε να προστατεύσουμε.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν χρειαζόμαστε νερό. Το ερώτημα είναι αν για να εξασφαλίσουμε νερό πρέπει να θέσουμε σε κίνδυνο τη θάλασσα, τον βυθό και την ιστορία του τόπου μας.

Γιατί το νερό είναι ζωή. Αλλά ζωή είναι και η θάλασσα. Και ο Μαζωτός αξίζει απαντήσεις, όχι σιωπή. Και αν δεν βρίσκει τις απαντήσεις από την υφιστάμενη κυβέρνηση, ας αποταθεί στην ΕΕ αφού είμαστε κράτος μέλος της.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn

Leave a Comment

On Key

Related Posts

Ο Ευρωβουλευτής Μιχάλης Χατζηπαντέλας στην Πράσινη Οικολογική Βιβλιοθήκη του Λυκείου Αραδίππου

ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ |Ο Ευρωβουλευτής Μιχάλης Χατζηπαντέλας στην Πράσινη Οικολογική Βιβλιοθήκη του Λυκείου Αραδίππου. Στο Λυκείο Αραδίππου «Τάσος Μητσόπουλος» βρέθηκε σήμερα ο Κύπριος Ευρωβουλευτής Μιχάλης Χατζηπαντέλας, πραγματοποιώντας

error: Content is protected !!