της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes
Οι πρόσφατες σοβαρές καταγγελίες που αφορούν το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού επαναφέρουν ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο γιατρούς, νοσηλευτές ή νοσοκομεία. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία: τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος πιστεύει ότι υπέστη βλάβη από ιατρική αμέλεια και, κυρίως, τι μπορεί να κάνει όταν δεν έχει ούτε τις γνώσεις ούτε τα οικονομικά μέσα για να διεκδικήσει το δίκιο του;
Οι καταγγελίες που έχουν δημοσιοποιηθεί βρίσκονται υπό διερεύνηση και δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι έχει αποδειχθεί ιατρική αμέλεια ή ευθύνη για έναν θάνατο. Όμως η ίδια η ανάγκη για διερεύνηση δείχνει πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει ένα σύστημα στο οποίο ο ασθενής και η οικογένειά του μπορούν να αναζητήσουν απαντήσεις.
Τι πρέπει να κάνει ο ασθενής ή η οικογένεια;
Το πρώτο βήμα δεν είναι η δημόσια καταγγελία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι η συστηματική καταγραφή και διαφύλαξη των στοιχείων.
Ο ασθενής ή οι συγγενείς του πρέπει να ζητήσουν αντίγραφα του ιατρικού φακέλου, των εξετάσεων, των αποτελεσμάτων, των γνωματεύσεων και, όπου υπάρχει σχετικό δικαίωμα, των εγγράφων που αφορούν τη νοσηλεία και τη θεραπεία. Πρέπει επίσης να καταγράφουν ημερομηνίες, ώρες, ονόματα επαγγελματιών υγείας, τηλεφωνικές επικοινωνίες και όσα ακριβώς συνέβησαν, όσο αυτά είναι ακόμη νωπά στη μνήμη.
Παράλληλα, μπορούν να απευθυνθούν στους Λειτουργούς Δικαιωμάτων των Ασθενών (εδώ) και στους προβλεπόμενους μηχανισμούς υποβολής παραπόνων. Το κυπριακό πλαίσιο κατοχυρώνει δικαιώματα όπως η ενημέρωση, η συναίνεση, η εμπιστευτικότητα και η ποιοτική φροντίδα, ενώ πλέον λειτουργεί και ο θεσμός του Συνηγόρου του Ασθενή. (Ο πρώτος Συνήγορος του Ασθενή στην Κύπρο είναι ο Μάριος Χαραλαμπίδης που διορίστηκε τον Οκτώβριο του 2025).
Χρειάζεται όμως μια σημαντική διευκρίνιση: οι μηχανισμοί προστασίας δικαιωμάτων δεν αντικαθιστούν τη δικαστική διαδικασία. Οι Επιτροπές Εξέτασης Παραπόνων δεν είναι αρμόδιες να αποφασίσουν αν υπήρξε ιατρική αμέλεια ή να επιδικάσουν αποζημίωση.
Γι’ αυτό, όταν υπάρχει σοβαρή υποψία αμέλειας, είναι απαραίτητη η έγκαιρη αναζήτηση εξειδικευμένης νομικής συμβουλής, ώστε να αξιολογηθεί η υπόθεση, τα διαθέσιμα στοιχεία και οι προθεσμίες.
Και αν η οικογένεια δεν έχει χρήματα;
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο κοινωνικό ζήτημα.
Δεν μπορεί η πρόσβαση στη δικαιοσύνη να εξαρτάται από το αν μια οικογένεια μπορεί να πληρώσει χιλιάδες ευρώ για δικηγόρους και πραγματογνωμοσύνες. Η Κύπρος διαθέτει ήδη θεσμό νομικής αρωγής, ο οποίος προβλέπει δημόσια χρηματοδότηση για νομική εκπροσώπηση και πρόσβαση στη δικαιοσύνη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το ερώτημα, επομένως, είναι αν το υφιστάμενο σύστημα επαρκεί για σύνθετες υποθέσεις ιατρικής αμέλειας, όπου μπορεί να απαιτούνται εξειδικευμένες ιατρικές γνωματεύσεις, πραγματογνωμοσύνες και σημαντικά έξοδα πριν ακόμη φτάσει μια υπόθεση στο δικαστήριο.
Εδώ χρειάζεται πολιτική και θεσμική συζήτηση.
Τι πρέπει να κάνει το κράτος;
Πρώτα απ’ όλα, να προλαμβάνει την ιατρική αμέλεια και όχι απλώς να την αντιμετωπίζει εκ των υστέρων.
Αυτό σημαίνει επαρκή στελέχωση των δημόσιων νοσηλευτηρίων, σωστή κατανομή προσωπικού, επαρκείς εφημερίες, μηχανισμούς ελέγχου και άμεση διερεύνηση σοβαρών καταγγελιών. Όταν επαγγελματίες υγείας προειδοποιούν για προβλήματα, οι αναφορές τους πρέπει να αξιολογούνται έγκαιρα και ανεξάρτητα.
Οι πρόσφατες αναφορές για το ΓΝ Λεμεσού περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ισχυρισμούς ότι προηγούμενες καταγγελίες είχαν παραμείνει για διάστημα χωρίς διερεύνηση. Αυτό ακριβώς είναι ένα σημείο που κάθε σύστημα υγείας οφείλει να εξετάζει: όχι μόνο τι έγινε, αλλά αν υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια και αν το σύστημα τα άκουσε εγκαίρως.
Δεύτερον, χρειάζεται ανεξάρτητος και διαφανής μηχανισμός διερεύνησης σοβαρών περιστατικών. Η διερεύνηση δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από εσωτερικές διαδικασίες του ίδιου οργανισμού όταν υπάρχουν σοβαρές καταγγελίες.
Τρίτον, το κράτος πρέπει να εξασφαλίσει ότι κανένας πολίτης δεν αποκλείεται από τη δικαιοσύνη λόγω οικονομικής αδυναμίας. Αυτό μπορεί να σημαίνει ενίσχυση και διεύρυνση της νομικής αρωγής, ειδικό μηχανισμό για υποθέσεις σοβαρής ιατρικής βλάβης, κάλυψη των αναγκαίων πραγματογνωμοσυνών και ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών για το πώς μπορούν να προσφύγουν.
Η συζήτηση που άνοιξε το SkalaTimes το 2025, για πολίτες που ισχυρίζονται ότι δεν μπορούν οικονομικά να διεκδικήσουν δικαστικά την υπόθεσή τους, (εδώ) παραμένει επομένως επίκαιρη.
Γιατί η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι δικαίωμα μόνο για εκείνον που έχει την οικονομική δυνατότητα να τη διεκδικήσει.
Ένα πραγματικά ασφαλές σύστημα υγείας δεν είναι εκείνο στο οποίο «δεν γίνονται ποτέ λάθη». Είναι εκείνο που προσπαθεί συστηματικά να τα προλαμβάνει, τα διερευνά όταν συμβούν, προστατεύει τον ασθενή και εξασφαλίζει ότι, όταν υπάρχει πραγματική βλάβη και ευθύνη, ο πολίτης μπορεί να αναζητήσει δικαιοσύνη ανεξάρτητα από το εισόδημά του.
Αυτό είναι τελικά το ζητούμενο: όχι μια κοινωνία χωρίς ερωτήματα, αλλά ένα κράτος που δεν φοβάται να τα απαντήσει.
Και προπάντων μια πολίτεια που θέτει πάνω από όλα και όλους την υγεία και ασφάλεια του πολίτη!
