Η κατοικία ως κοινωνικό αγαθό | Τι προτείνει η πρόταση που κέρδισε το Α’ βραβείο για προσιτή στέγη στη Λάρνακα

Text follows in English

Η κατοικία ως κοινωνικό αγαθό | Τι προτείνει η πρόταση που κέρδισε το Α’ βραβείο για προσιτή στέγη στη Λάρνακα

Με άξονα την αντίληψη ότι η κατοικία αποτελεί κοινωνικό αγαθό και όχι μια απομονωμένη μονάδα, η πρόταση του αρχιτεκτονικού γραφείου UMBRAL ARCHITECTURE, με αρχιτέκτονα τον Γιώργο Κανάκη, απέσπασε το Α’ Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη Μελέτη Οικιστικών Μονάδων Ποιοτικής Προσιτής Στέγης προς Ενοικίαση στη Λάρνακα.

Το Α’ Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη Μελέτη Οικιστικών Μονάδων Ποιοτικής Προσιτής Στέγης προς Ενοικίαση στη Λάρνακα απέσπασε το αρχιτεκτονικό γραφείο UMBRAL ARCHITECTURE, με αρχιτέκτονα τον Γιώργο Κανάκη, παρουσιάζοντας μια πρόταση που αντιμετωπίζει την κατοίκηση ως κοινωνικό αγαθό και οργανώνει τη ζωή των κατοίκων γύρω από τη σχέση του ιδιωτικού, του δημόσιου και του κοινόχρηστου χώρου.

Σύμφωνα με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Κύπρου, η πρόταση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικές χωρικές ζώνες: την αυστηρά ιδιωτική, τη δημόσια και την ενδιάμεση, κοινόχρηστη ζώνη. Μέσα από τον τρόπο που αυτές συσχετίζονται και διαβαθμίζονται, επιχειρεί να απαντήσει στα ζητήματα της κοινωνικής αξίας της κατοικίας, της ενεργειακής και λειτουργικής βιωσιμότητας και της ένταξης στο τοπικό περιβάλλον. Η κατοικία δεν αντιμετωπίζεται ως απομονωμένη μονάδα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου σχέσεων, μεταξύ του ιδιωτικού και του συλλογικού, του εσωτερικού και του εξωτερικού, καθώς και της μίας κατοικίας με την επόμενη.

Από τη μονάδα στο σύνολο

Η συνθετική ιδέα βασίζεται σε μια αλληλουχία πλήρων και κενών. Στα πλήρη τοποθετούνται οι περισσότερο ιδιωτικοί και λειτουργικοί χώροι της κατοικίας, όπως τα υπνοδωμάτια, τα λουτρά και τα καθιστικά, ενώ στο κενό οργανώνονται οι είσοδοι των μονάδων, οι κουζίνες και οι βεράντες. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην τοποθέτηση της κουζίνας, αντί του καθιστικού, στη ζώνη του κενού, αναδεικνύοντας την έννοια του «γύρω από το τραπέζι» ως βασικό στοιχείο του σεναρίου κατοίκησης. Η κουζίνα και η τραπεζαρία τοποθετούνται στο σημείο επαφής του εσωτερικού με τη βεράντα, μετατρέποντας το κενό σε ενεργό χώρο της καθημερινής ζωής.

Η διάκριση πλήρους και κενού μεταφέρεται και στην κατασκευαστική έκφραση του κτιρίου. Τα πλήρη διατηρούν μια συμπαγή και βαριά υλικότητα, ενώ οι ζώνες του κενού οργανώνονται ως ελαφρές μεταλλικές κατασκευές. Οι κουζίνες και οι βεράντες παρεμβάλλονται ανάμεσα στους συμπαγείς όγκους ως ελαφρύτερα στοιχεία, καθιστώντας αναγνώσιμη τη βασική συνθετική αρχή τόσο στην κλίμακα της κατοικίας όσο και του συγκροτήματος.

Η επανάληψη της μονάδας δημιουργεί ένα ενιαίο σύνολο χωρίς να χάνεται η κλίμακα της επιμέρους κατοικίας. Έτσι, ο μεγάλος αριθμός των μονάδων δεν εκφράζεται ως ένας ενιαίος κτιριακός όγκος, αλλά ως μια ρυθμική επανάληψη πλήρων και κενών, πιο κοντά στην κλίμακα της γύρω οικιστικής περιοχής.

Η ιδιωτικότητα ως στοιχείο της καθημερινότητας

Το συγκρότημα αναπτύσσεται κατά μήκος του οικοπέδου και αποτελείται από δύο κτίρια. Η πρόσβαση γίνεται από τον δρόμο σε τέσσερα σημεία, που αντιστοιχούν στα βασικά επίπεδα τα οποία προέκυψαν από την προσαρμογή της ανάπτυξης στο φυσικό ανάγλυφο. Σε κάθε επίπεδο, η πρόσβαση στις κατοικίες πραγματοποιείται μέσω ενός κοινόχρηστου εξωτερικού διαδρόμου, ο οποίος δεν λειτουργεί μόνο ως χώρος κίνησης, αλλά και ως ενδιάμεση ζώνη μεταξύ του συλλογικού και του ιδιωτικού, προσφέροντας έναν πιθανό χώρο καθημερινής συνάντησης των ενοίκων.

Στο ισόγειο, οι αποθήκες παρεμβάλλονται ανάμεσα στον χώρο στάθμευσης και τις κατοικίες, λειτουργώντας ως φίλτρο. Έτσι, η μετάβαση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό χώρο πραγματοποιείται σταδιακά, μέσα από μια αλληλουχία δρόμου, στάθμευσης, κοινόχρηστης κίνησης, αποθήκης και κατοικίας. Αντίστοιχη διαβάθμιση εφαρμόζεται και στους ανώτερους ορόφους, επιτρέποντας τη συλλογική ζωή χωρίς να αναιρείται η ανάγκη για ιδιωτικότητα.

Κατοικία σε σχήμα Τ

Το συγκρότημα περιλαμβάνει τέσσερις τυπολογικές παραλλαγές, οι οποίες προκύπτουν από δύο βασικές τυπολογίες διαμερισμάτων, επιφανείας 40 και 62 τετραγωνικών μέτρων

Βασική επιδίωξη ήταν η διαμπερότητα στον άξονα Ανατολής-Δύσης. Ωστόσο, η ανάγκη περιορισμού των δυτικών ανοιγμάτων για βιοκλιματικούς λόγους και η αποφυγή άμεσων ανοιγμάτων προς τον κοινόχρηστο διάδρομο και τον χώρο στάθμευσης οδήγησαν στον μετασχηματισμό της κατοικίας σε σχήμα Τ. Με αυτόν τον τρόπο, τα κύρια ανοίγματα στρέφονται προς τον Νότο, ενώ οι περισσότερο ιδιωτικοί χώροι οργανώνονται στα συμπαγή τμήματα της κατοικίας. Η κεντρική ζώνη του Τ φιλοξενεί την κουζίνα και την τραπεζαρία και συνδέεται άμεσα με τη βεράντα, ενοποιώντας την καθημερινή χρήση του εσωτερικού και του εξωτερικού χώρου.

Το κενό ως περιβαλλοντικό φίλτρο

Η βιοκλιματική στρατηγική αποτελεί οργανικό μέρος της συνθετικής λογικής της πρότασης. Η στροφή των κύριων ανοιγμάτων προς τον Νότο επιτρέπει τον ελεγχόμενο ηλιασμό των χώρων κατοίκησης, ενώ ο περιορισμός των δυτικών ανοιγμάτων μειώνει την έκθεση στην έντονη απογευματινή ακτινοβολία.

Οι βεράντες και οι στεγασμένες μεταλλικές ζώνες του κενού λειτουργούν ταυτόχρονα ως χώροι μετάβασης και ως στοιχεία σκιασμού. Κατά τους θερινούς μήνες περιορίζουν την άμεση ηλιακή ακτινοβολία, ενώ τον χειμώνα επιτρέπουν στον χαμηλότερο νότιο ήλιο να εισχωρεί βαθύτερα στους χώρους κατοίκησης.

Παράλληλα, τα ανοίγματα σε διαφορετικές όψεις ενισχύουν τον φυσικό αερισμό των κατοικιών, ενώ οι εξωτερικοί κοινόχρηστοι διάδρομοι παραμένουν ανοιχτοί και φυσικά αεριζόμενοι. Στην κλίμακα του συγκροτήματος, η συνεχής εναλλαγή πλήρους και κενού δημιουργεί μια πορώδη κτιριακή μάζα αντί ενός ενιαίου συμπαγούς μετώπου, με το κενό να αποκτά διπλό ρόλο, ως χώρος κατοίκησης αλλά και ως περιβαλλοντικό φίλτρο.

Πηγή: ΠΟΛΙΤΗΣ

Housing as a Social Good | What the First-Prize Proposal for Affordable Housing in Larnaca Suggests

Based on the understanding that housing constitutes a social good rather than an isolated unit, the proposal by the architectural office UMBRAL ARCHITECTURE, led by architect Giorgos Kanakis, was awarded the First Prize in the architectural competition for the Design of High-Quality Affordable Rental Housing Units in Larnaca.

The First Prize in the architectural competition for the Design of High-Quality Affordable Rental Housing Units in Larnaca was awarded to the architectural office UMBRAL ARCHITECTURE, with architect Giorgos Kanakis, for a proposal that approaches habitation as a social good and organizes residents’ lives around the relationship between private, public, and communal spaces.

According to the Cyprus Architects Association, the proposal is structured around three main spatial zones: the strictly private zone, the public zone, and the intermediate shared zone. Through the way these zones are related and gradually differentiated, the design seeks to address issues concerning the social value of housing, energy and functional sustainability, and integration into the local environment. Housing is not treated as an isolated unit, but as part of a broader network of relationships between private and collective life, interior and exterior spaces, as well as between one dwelling and the next.

From the Unit to the Whole

The design concept is based on a sequence of solids and voids. The solid parts accommodate the more private and functional areas of the dwelling, such as bedrooms, bathrooms, and living rooms, while the voids organize the entrances, kitchens, and balconies of the units. Particular emphasis is placed on locating the kitchen, rather than the living room, within the void zone, highlighting the idea of “around the table” as a fundamental element of the living scenario. The kitchen and dining area are positioned at the point of contact between the interior and the balcony, transforming the void into an active space of everyday life.

The distinction between solid and void is also expressed in the building’s construction and material language. The solid parts maintain a compact and heavy material character, while the void zones are organized as lightweight metal structures. Kitchens and balconies are inserted between the solid volumes as lighter elements, making the main compositional principle legible both at the scale of the individual dwelling and at the scale of the housing complex.

The repetition of the unit creates a unified whole without losing the scale of the individual residence. Thus, the large number of units is not expressed as a single building mass, but as a rhythmic repetition of solids and voids, closer in scale to the surrounding residential area.

Privacy as an Element of Everyday Life

The complex develops along the length of the site and consists of two buildings. Access is provided from the street at four points, corresponding to the main levels created by adapting the development to the natural topography. On each level, access to the residences takes place through a shared external corridor, which functions not only as a circulation space but also as an intermediate zone between the collective and the private, offering a potential space for everyday encounters among residents.

On the ground floor, storage spaces are placed between the parking area and the residences, acting as a filter. In this way, the transition from public to private space takes place gradually, through a sequence of street, parking area, shared circulation, storage, and dwelling. A similar gradation is applied to the upper floors, allowing collective life to develop without eliminating the need for privacy.

The T-Shaped Dwelling

The complex includes four typological variations, derived from two basic apartment typologies, with areas of 40 and 62 square metres.

A key objective was achieving cross-ventilation along the East-West axis. However, the need to limit western openings for bioclimatic reasons, as well as to avoid direct openings towards the shared corridor and parking area, led to the transformation of the dwelling into a T-shaped configuration. In this way, the main openings are oriented towards the South, while the more private spaces are organized within the solid sections of the dwelling. The central zone of the T accommodates the kitchen and dining area and connects directly with the balcony, integrating the everyday use of interior and exterior spaces.

The Void as an Environmental Filter

The bioclimatic strategy forms an integral part of the proposal’s compositional logic. The orientation of the main openings towards the South allows controlled solar exposure of the living spaces, while limiting western openings reduces exposure to intense afternoon radiation.

The balconies and covered metal void zones function simultaneously as transitional spaces and shading elements. During the summer months, they limit direct solar radiation, while in winter they allow the lower southern sun to penetrate deeper into the living areas.

At the same time, openings on different façades enhance natural ventilation within the residences, while the external shared corridors remain open and naturally ventilated. At the scale of the complex, the continuous alternation of solid and void creates a porous building mass rather than a single compact façade. The void therefore acquires a dual role: as a space of habitation and as an environmental filter.

Source: POLITIS