Της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes
Εξετάσεις μαθητών αμέσως μετά από αργίες: ένα ζήτημα παιδαγωγικής ευαισθησίας που παραμένει ανοιχτό
Το πρόγραμμα των ενδοσχολικών εξετάσεων στα Γυμνάσια της Κύπρου για το τρέχον σχολικό έτος επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που κάθε χρόνο ξεσπά σιωπηλά στα σχολεία, στα σπίτια και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: κατά πόσο η σχολική οργάνωση λαμβάνει πραγματικά υπόψη την ψυχολογική επιβάρυνση των μαθητών όταν τοποθετεί εξετάσεις αμέσως μετά από επίσημες αργίες.
Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα εξετάσεων που έχει ανακοινωθεί από το Υπουργείο Παιδείας, μαθητές της Β’ Γυμνασίου θα εξεταστούν στο μάθημα της Ιστορίας την αμέσως επόμενη ημέρα της αργίας του Κατακλυσμού, ενώ μαθητές της Γ’ Γυμνασίου θα εξεταστούν στο μάθημα των Φυσικών την ίδια ακριβώς χρονική συνθήκη, δηλαδή αμέσως μετά από ημέρα σχολικής αργίας.
Το γεγονός αυτό, αν και τυπικά εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρύτερου προγραμματισμού των εξετάσεων, δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς για το κατά πόσο η εκπαιδευτική διαδικασία ισορροπεί ανάμεσα στην αξιολόγηση της γνώσης και στην προστασία της ψυχικής υγείας των μαθητών.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από το θέμα δεν είναι καινούργια. Κάθε χρόνο γονείς και (κάποιοι) εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ότι οι μαθητές, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, χρειάζονται χρόνο προετοιμασίας αλλά και αποσυμπίεσης πριν από σημαντικές γραπτές δοκιμασίες. Οι αργίες, όπως ο Κατακλυσμός που στην κυπριακή κοινωνία συνδέεται με οικογενειακές και κοινωνικές δραστηριότητες, αποτελούν για τα παιδιά μια απαραίτητη «ανάσα» από την πίεση του σχολικού προγράμματος.
Ωστόσο, όταν η επιστροφή στα θρανία συνοδεύεται άμεσα από εξετάσεις, η ανάπαυλα αυτή μετατρέπεται σε χρονικό σημείο έντασης και όχι αποφόρτισης. Πολλοί εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν ότι η απότομη μετάβαση από τη χαλάρωση στην αξιολόγηση μπορεί να επηρεάσει την απόδοση των μαθητών, όχι λόγω έλλειψης γνώσης αλλά λόγω αυξημένου άγχους και μειωμένης ψυχολογικής ετοιμότητας.
Το ζήτημα του σχολικού άγχους δεν είναι θεωρητικό. Διεθνείς έρευνες στην παιδοψυχολογία έχουν επανειλημμένα συνδέσει την έντονη εξεταστική πίεση με συμπτώματα όπως αϋπνία, κρίσεις πανικού, σωματικά συμπτώματα άγχους και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και με σοβαρές ψυχοσωματικές αντιδράσεις σε εφήβους. Παρότι τέτοιες περιπτώσεις αποτελούν την ακραία μορφή του φαινομένου, δεν παύουν να υπογραμμίζουν ότι η ψυχολογική ανθεκτικότητα των μαθητών δεν είναι δεδομένη ούτε απεριόριστη.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, ο προγραμματισμός σχολικών αξιολογήσεων αποφεύγει συνειδητά την τοποθέτηση εξετάσεων αμέσως μετά από μεγάλες διακοπές, ακριβώς για να διασφαλιστεί μια ομαλή επανένταξη των μαθητών στη μαθησιακή ρουτίνα. Αντίθετα, στην κυπριακή πραγματικότητα, το ζήτημα φαίνεται να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως τεχνική διευθέτηση ημερομηνιών και λιγότερο ως παιδαγωγική επιλογή.
Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια σιωπηρή αντίφαση: από τη μία πλευρά το σχολείο να προβάλλει την ανάγκη για ισορροπημένη εκπαίδευση και ψυχολογική στήριξη των παιδιών, και από την άλλη να οργανώνει εξετάσεις σε χρονικά σημεία που ενισχύουν το άγχος και την πίεση.
Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται ένα ευρύτερο ερώτημα εκπαιδευτικής πολιτικής: μήπως η αξιολόγηση έχει αρχίσει να λειτουργεί ως αυτοσκοπός, παραμερίζοντας τον ίδιο τον μαθητή; Και ακόμη περισσότερο, μήπως η συνεχής αναπαραγωγή ενός πιεστικού εξεταστικού μοντέλου αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των εφήβων σε μια εποχή όπου τα περιστατικά σχολικού άγχους και ψυχολογικής επιβάρυνσης αυξάνονται;
Χωρίς να αμφισβητείται η ανάγκη για αξιολόγηση της γνώσης, η συζήτηση που ανοίγει μέσα από τέτοιους προγραμματισμούς είναι βαθύτερη: αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε το σχολείο ως χώρο μάθησης ή ως χώρο συνεχούς δοκιμασίας.
Και ίσως τελικά το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν «επιτρέπεται» να γίνονται εξετάσεις μετά από αργία, αλλά αν είναι παιδαγωγικά ορθό να αγνοείται η ψυχολογική κατάσταση των μαθητών στο όνομα ενός αυστηρού χρονοδιαγράμματος.
Η εκπαίδευση δεν είναι μόνο θέμα ημερομηνιών και εξεταστικών προγραμμάτων. Είναι, πάνω απ’ όλα, θέμα ανθρώπων.
Και εδώ στο SkalaTimes πιστεύουμε ακράδαντα πως ένα εκπαιδευτικό σύστημα που παράγει αγχωμένα και δυστυχισμένα παιδιά, εξαιτίας των ίδιων των δομών του, δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχημένο. Αντίθετα, χρειάζεται σοβαρή επαναξιολόγηση και αναστοχασμό.
Υ.Γ. Πού είναι οι οργανωμένοι γονείς και οι μαθητές να διαμαρτυρηθούν; Ας το δει η νέα Επιτροπή Παιδείας της Βουλής ευρύτερα: το θέμα της ευημερίας των παιδιών μας και τις εκ βάθρων αλλαγές που χρειάζεται το εκπαιδευτικό μας σύστημα.
