Της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes
Το δικαίωμα του ανθρώπου στη στέγη δεν είναι πολυτέλεια, είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ίδια την επιβίωση. Σε μια εποχή όπου οι οικονομικές ανισότητες βαθαίνουν και η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται, η απώλεια της πρώτης κατοικίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή «οικονομική διευθέτηση». Είναι ένα βαθιά κοινωνικό, νομικό και ηθικό ζήτημα.
Η στέγη δεν είναι απλώς ένας χώρος. Είναι το καταφύγιο όπου ο άνθρωπος προστατεύεται, μεγαλώνει, ονειρεύεται. Είναι το σημείο αναφοράς της οικογένειας, της μνήμης, της ταυτότητας. Όταν αυτό το θεμέλιο κλονίζεται, δεν πλήττεται μόνο η οικονομική κατάσταση ενός ατόμου, αλλά διαρρηγνύεται ολόκληρος ο κοινωνικός του ιστός. Παιδιά ξεριζώνονται από το οικείο τους περιβάλλον, ηλικιωμένοι χάνουν την ασφάλεια των τελευταίων τους χρόνων, οικογένειες οδηγούνται στην απόγνωση.
Πέρα όμως από την ηθική διάσταση, το δικαίωμα στη στέγη είναι και νομικά κατοχυρωμένο σε διεθνές επίπεδο. Το Άρθρο 25 της Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναγνωρίζει ρητά το δικαίωμα κάθε ανθρώπου σε ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης, που περιλαμβάνει και τη στέγαση. Παράλληλα, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα στο Άρθρο 11 επιβεβαιώνει το δικαίωμα σε επαρκή στέγη, καλώντας τα κράτη να λαμβάνουν μέτρα για τη διασφάλισή του. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης κατοχυρώνει την προστασία από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, συνδέοντας άμεσα τη στέγη με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Ακόμη και σε εθνικό επίπεδο, πολλά κράτη ενσωματώνουν την προστασία της κατοικίας στο νομικό τους σύστημα, είτε μέσω συνταγματικών προβλέψεων είτε μέσω ειδικής νομοθεσίας για την προστασία της πρώτης κατοικίας. Αυτές οι πρόνοιες δεν είναι διακοσμητικές· αποτελούν υποχρέωση της πολιτείας να διασφαλίζει ότι κανένας άνθρωπος δεν θα στερείται το βασικό αυτό αγαθό χωρίς δίκαιη και αναλογική διαδικασία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η εκποίηση της πρώτης κατοικίας, ιδιαίτερα όταν αφορά ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, δεν μπορεί να ιδωθεί ως μια ουδέτερη διαδικασία. Όταν το κράτος ή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα προχωρούν σε τέτοιες ενέργειες χωρίς επαρκείς δικλείδες προστασίας, τότε η πράξη αυτή συγκρούεται όχι μόνο με την κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά και με το ίδιο το πνεύμα των διεθνών νομικών δεσμεύσεων. Διότι η ανισορροπία δύναμης είναι προφανής: από τη μια ο πολίτης που αγωνίζεται να επιβιώσει, από την άλλη μηχανισμοί με τεράστια οικονομική και νομική ισχύ.
Η οικονομική κρίση των τελευταίων δεκαετιών απέδειξε πως χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν σε αδυναμία αποπληρωμής όχι από επιλογή, αλλά από ανάγκη. Ανεργία, μειώσεις μισθών, απρόβλεπτες καταστάσεις υγείας – όλα συνέβαλαν σε μια πραγματικότητα όπου η «αθέτηση υποχρεώσεων» δεν είναι πάντα αποτέλεσμα αμέλειας, αλλά αποτέλεσμα κοινωνικών συνθηκών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εκποίηση της πρώτης κατοικίας δεν αποτελεί λύση, αποτελεί τιμωρία, που ενδέχεται να παραβιάζει βασικά κοινωνικά δικαιώματα.
Μια κοινωνία που επιτρέπει την απώλεια της πρώτης κατοικίας χωρίς ουσιαστική προστασία των πολιτών της, αποδέχεται σιωπηλά την περιθωριοποίηση. Και η περιθωριοποίηση γεννά ανισότητες, θυμό, κοινωνική αποσύνθεση. Το δικαίωμα στη στέγη δεν μπορεί να υπόκειται αποκλειστικά στους νόμους της αγοράς, όταν μάλιστα προστατεύεται από διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις που δεσμεύουν τα κράτη.
Η προστασία της πρώτης κατοικίας δεν σημαίνει την κατάργηση των υποχρεώσεων. Σημαίνει όμως την εξεύρεση δίκαιων και ανθρώπινων λύσεων. Ρυθμίσεις δανείων, κοινωνικές πολιτικές, κρατική παρέμβαση με γνώμονα την προστασία των ευάλωτων – αυτά είναι τα εργαλεία μιας πολιτείας που σέβεται τις νομικές και ηθικές της υποχρεώσεις. Η στέγη δεν μπορεί να είναι προνόμιο των λίγων, ούτε να μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης και εκβιασμού.
Σε τελική ανάλυση, το ερώτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι βαθιά πολιτικό, νομικό και ηθικό. Τι κοινωνία θέλουμε να είμαστε; Μια κοινωνία που προστατεύει τους ανθρώπους της ή μια κοινωνία που τους αφήνει εκτεθειμένους; Η εκποίηση της πρώτης κατοικίας είναι μια πράξη που αγγίζει τα όρια της κοινωνικής αδικίας και έρχεται σε αντίθεση με κατοχυρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα.
Είναι ένα σύγχρονο κοινωνικό ΕΓΚΛΗΜΑ.
- Ακολουθεί συνέντευξη της κ. Ευγενίας Μωυσέως, μέλος του Κινήματος κατά των Εκποιήσεων
