H αρχαιολογική κληρονομιά της Πύλας παραμένει απρόσιτη στο κοινό, κυρίως λόγω των περιορισμών που συνδέονται με τις Βρετανικές Βάσεις.
της συντακτικής ομάδας του SkalaTimes
Η στρατιωτική χρήση της περιοχής και η δυσπρόσιτη τοποθεσία αποκλείουν, σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας, την πρόσβαση του κοινού σε έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο της Κύπρου
Ένας σημαντικός αρχαιολογικός θησαυρός της Κύπρου παραμένει ουσιαστικά αναξιοποίητος για το ευρύ κοινό, καθώς η θέση του στον Κοκκινόκρεμμο της Πύλας, εντός των Βρετανικών Βάσεων και δίπλα σε πεδίο βολής, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ανάδειξη και την επισκεψιμότητά του.
Αυτό προκύπτει από την απάντηση της υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, Αθηνάς Μιχαηλίδου, σε κοινοβουλευτική ερώτηση του βουλευτή Λάρνακας Ανδρέα Πασιουρτίδη, ο οποίος ζήτησε ενημέρωση για τις ενέργειες ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, τα χρονοδιαγράμματα και τα έργα που θα μπορούσαν να καταστήσουν την περιοχή προσβάσιμη στο κοινό.
Στην απάντησή της, ημερομηνίας 14 Οκτωβρίου 2026, η υπουργός ξεκαθαρίζει ότι, παρά την ιδιαίτερη επιστημονική και αρχαιολογική αξία της θέσης, η Πύλα-Κοκκινόκρεμμος δεν μπορεί να αναδειχθεί ως επισκέψιμος χώρος για το ευρύ κοινό.
Ένας θησαυρός πίσω από στρατιωτικούς περιορισμούς
Το βασικό εμπόδιο είναι η τοποθεσία του αρχαιολογικού χώρου. Ο Κοκκινόκρεμμος βρίσκεται σε απόκρημνο λόφο, εντός στρατιωτικών εγκαταστάσεων των Βρετανικών Κυρίαρχων Βάσεων και δίπλα σε πεδίο βολής. Οι περιορισμοί είναι τέτοιοι, ώστε ακόμη και οι αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές πρέπει να προσαρμόζουν τις ώρες εργασίας τους στο πρόγραμμα λειτουργίας του πεδίου βολής.
Την ίδια ώρα, η αρχαιολογική σημασία της περιοχής είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Οι ανασκαφές, που ξεκίνησαν το 1952 και συνεχίζονται συστηματικά από το 2014, έχουν αναδείξει τη συμβολή της θέσης στη μελέτη της Κύπρου κατά τον 12ο αιώνα π.Χ., σε μια κρίσιμη περίοδο μετάβασης από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού προς την Εποχή του Σιδήρου.
Παρά τις δεκαετίες αρχαιολογικής έρευνας, μεγάλο μέρος της εκτεταμένης θέσης παραμένει ανεξερεύνητο, ενώ τα ευρήματα εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση της ιστορίας του νησιού.
Χωρίς χρονοδιάγραμμα ανάδειξης
Το Υπουργείο επικαλείται, πέρα από τους στρατιωτικούς περιορισμούς, τη δυσπρόσιτη τοποθεσία και το γεγονός ότι τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα είναι περιορισμένα και δύσκολα κατανοητά από το ευρύ κοινό. Ως εκ τούτου, εκτιμά ότι η επιτόπια επίσκεψη δεν θα επέτρεπε στους επισκέπτες να αντιληφθούν επαρκώς τη σημασία της αρχαιολογικής θέσης.
Μέρος του σημαντικού αρχαιολογικού υλικού, μεταξύ άλλων δύο πινακίδες Κυπρο-Μινωικής γραφής που συνδέονται με την πιθανότητα ύπαρξης χώρου φύλαξης αρχείου επιγραφών, εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Επαρχίας Λάρνακας.
Ωστόσο, στην απάντηση δεν ανακοινώνεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ούτε παρουσιάζεται σχέδιο έργων για τη δημιουργία υποδομών που θα επέτρεπαν την πρόσβαση του κοινού.
Το αποτέλεσμα είναι ένας αρχαιολογικός χώρος με σημαντική επιστημονική αξία να παραμένει εκτός της δημόσιας επισκεψιμότητας, με τη στρατιωτική χρήση της περιοχής από τις Βρετανικές Βάσεις να αποτελεί καθοριστικό περιορισμό για την αξιοποίησή του.
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η UNESCO αναγνωρίζουν την πολιτιστική κληρονομιά ως κοινό αγαθό, υπογραμμίζοντας την ευθύνη των κρατών να μεριμνούν όχι μόνο για την προστασία και τη διατήρησή της, αλλά και για την παρουσίαση, την ανάδειξη και τη μετάδοση της ιστορικής της αξίας στις επόμενες γενιές. Ειδικότερα, η Σύμβαση της UNESCO του 1972 για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς καλεί τα κράτη να λαμβάνουν κατάλληλα επιστημονικά, διοικητικά και οικονομικά μέτρα για τη διαφύλαξη και την παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ η Σύσταση της UNESCO του 1956 για τις αρχαιολογικές ανασκαφές υπογραμμίζει τη σημασία της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης του κοινού, της δημιουργίας εκθεσιακών χώρων και της διευκόλυνσης της πρόσβασης στους αρχαιολογικούς χώρους. Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του άρθρου 167 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Δράσης για την Πολιτιστική Κληρονομιά, προωθεί τη διατήρηση της κοινής ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, τη διάδοση της γνώσης και την ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών. Παρότι οι σχετικές πρόνοιες δεν επιβάλλουν την υποχρεωτική φυσική πρόσβαση σε κάθε αρχαιολογικό χώρο, αναδεικνύουν τη σημασία της αξιοποίησης εναλλακτικών τρόπων παρουσίασης και προβολής όταν υπάρχουν αντικειμενικοί περιορισμοί. Στην περίπτωση του αρχαιολογικού χώρου Πύλα-Κοκκινόκρεμμος, όπου η στρατιωτική χρήση της περιοχής από τις Βρετανικές Βάσεις και η δυσπρόσιτη τοποθεσία δυσχεραίνουν την πρόσβαση του κοινού, τίθεται επομένως το ερώτημα κατά πόσο έχουν εξεταστεί και αξιοποιηθεί εναλλακτικές δυνατότητες ανάδειξης, όπως ο εμπλουτισμός του Αρχαιολογικού Μουσείου Λάρνακας με ειδική έκθεση, η δημιουργία ψηφιακής αναπαράστασης του χώρου και η ανάπτυξη εκπαιδευτικών δράσεων, ώστε ένας αρχαιολογικός θησαυρός ιδιαίτερης επιστημονικής σημασίας να μην παραμένει ουσιαστικά απρόσιτος στην κοινωνία.
Ερώτηση με αρ. 23.06.012.05.01.007, ημερομηνίας 19 Ιουνίου 2026, του βουλευτή εκλογικής περιφέρειας Λάρνακας κ. Ανδρέα ΓΙασιουρτίδη «Παρακαλούμε όπως ερωτηθεί ο αρμόδιος υπουργός και ενημερώσει τη Βουλή
των Αντιπροσώπων σε σχέση με την αξιοποίηση και ανάδειξη των αρχαιολογικών ευρημάτων στην περιοχή “Κοκκινόκρεμμος” της κοινότητας Πύλας. Οι συγκεκριμένες αρχαιότητες, στις οποίες περιλαμβάνεται η αρχαιότερη οργανωμένη βιβλιοθήκη της Μεσογείου, συγκαταλέγονται στις κορυφαίες στο νησί ανακαλύψεις και εντοπίστηκαν στην αρχαία μυκηναϊκή πόλη της Πύλας.
Ζητούμε όπως ενημερωθούμε για:
- τις ενέργειες που έχουν γίνει για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου,
- τα χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί για την ολοκλήρωση της ανάδειξης του
χώρου και - τα έργα που προγραμματίζονται, ώστε ο αρχαιολογικός χώρος να είναι προσβάσιμος στο κοινό.»
ΔΔ/ΜΑ/ΕΓ-23.06.012.05.01.007
Απάντηση ημερομηνίας 14 Οκτωβρίου 2026 της Υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας κ. Αθηνάς Μιχαηλίδου στην ερώτηση με αρ. 23.06.012.05.01.007, ημερομηνίας 19 Ιουνίου 2026, του βουλευτή εκλογικής περιφέρειας Λάρνακας κ. Ανδρέα Πασιουρτίδη
«1. Η αρχαιολογική θέση στο οροπέδιο του Κοκκινόκρεμου στην Πύλα είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κυπριακή αρχαιολογία. Εντοπίστηκε και ανασκάφηκε για πρώτη φορά από τον Πορφύριο Δίκαιο, πρώτο Διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, το 1952. Ακολούθησε ο Βάσος Καραγιώργης, Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων από το 1963 έως το - Στη συνέχεια, μεταξύ 2010 και 2013, πραγματοποιήθηκε σύντομη ανασκαφική έρευνα από τον Βάσο Καραγιώργη και την καθηγήτρια Αθανασία Κάντα (Mediterranean Archaeological Society). Από το 2014 διεξάγονται συστηματικές ανασκαφές υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Joachim Bretschneider του Ghent
University. Παρά την ανάπτυξη των πιο πάνω επιστημονικών ανασκαφικών προγραμμάτων, μεγάλο μέρος του εκτεταμένου πλατώματος της αρχαιολογικής θέσης παραμένει μέχρι σήμερα ανεξερεύνητο. - Οι ανασκαφές έδειξαν ότι πρόκειται για μια πολύ σημαντική θέση με σύντομη διάρκεια ζωής εντός του 12ου αιώνα π.Χ., ενός αιώνα που σηματοδοτεί το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, με την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτορικών κέντρων και άλλων σημαντικών κρατών και αυτοκρατοριών της Ανατολικής
Μεσογείου. Οι ανασκαφές στην Πύλα-Κοκκινόκρεμος ανέδειξαν τη σημασία της θέσης για τις καινοτομίες στον υλικό πολιτισμό της κυπριακής αρχαιολογίας, και η συνέχισή τους αναμένεται να ρίξει φως στη σημασία της Κύπρου κατά τη μετάβαση στην Εποχή του Σιδήρου. - Πρόκειται, επομένως, για μια θέση ιδιαίτερα σημαντική από επιστημονικής και αρχαιολογικής άποψης. Ωστόσο, δεν πρόκειται για θέση που μπορεί να αναδειχθεί και να καταστεί επισκέψιμη για το κοινό. Η θέση βρίσκεται σε απόκρημνο λόφο, εντός στρατιωτικών εγκαταστάσεων των Βρετανικών Κυρίαρχων Βάσεων, δίπλα σε πεδίο βολής. Ακόμη και οι ίδιοι οι ανασκαφείς οφείλουν να προγραμματίζουν τις ώρες
εργασίας τους με βάση το πρόγραμμα λειτουργίας του πεδίου βολής. Παράλληλα, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που έχουν αποκαλυφθεί είναι πενιχρά και δεν μπορούν να γίνουν εύκολα κατανοητά από το ευρύ κοινό. Η ερμηνεία ότι στη θέση υπήρχε βιβλιοθήκη βασίζεται στην ανεύρεση δύο πινακίδων Κυπρο-Μινωικής γραφής, οι οποίες έφεραν στη ράχη τους σύμβολα της συγκεκριμένης γραφής. Από το εύρημα
αυτό τεκμαίρεται ότι οι πινακίδες ενδέχεται να ήταν τοποθετημένες σε ράφι, πιθανώς σε δωμάτιο που θα φιλοξενούσε μεγαλύτερο αρχείο επιγραφών. Ωστόσο, η σημασία του συγκεκριμένου χώρου δεν είναι δυνατόν να γίνει αντιληπτή από το ευρύ κοινό με την επιτόπια επίσκεψη. Οι δύο πινακίδες, μαζί με άλλο σημαντικό αρχαιολογικό υλικό από τη θέση, εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Επαρχίας Λάρνακας. - Για όλους αυτούς τους λόγους (τη στρατιωτική χρήση του χώρου, τη δυσπρόσιτη θέση του και την αποσπασματική εικόνα που παρουσιάζουν τα ίδια τα ευρήματα), κρίνεται ότι η Πύλα-Κοκκινόκρεμος παραμένει μια θέση πολύτιμη για την επιστήμη, αλλά ακατάλληλη για επίσκεψη από το ευρύ κοινό.»
ΔΔ/ΜΑ/Ap-23.06.012.05.01.007
