Δεν γνωρίζουμε ποιος είναι ο ακριβής αριθμός των εκκλησιών αφιερωμένων στην Παναγιά στην πόλη και την επαρχία Λάρνακας. Με αφορμή, όμως, τον Δεκαπενταύγουστο, καταγράψαμε 21 ναούς αφιερωμένους στη Μητέρα του Ιησού Χριστού.
Ας δούμε, λοιπόν, ποια είναι αυτά τα εκκλησάκια, ναοί, γνωστοί ή όχι, στην Παναγιά:
Παναγία Αγγελόκτιστη Κιτίου
Αρχαίο ξωκλήσι στο χωριό Κίτι της επαρχίας Λάρνακας. Το Κίτι είναι η γενέτειρα του στωικού φιλοσόφου Ζήνωνα και ο τόπος όπου σκοτώθηκε ο Αθηναίος στρατηγός Κίμωνας πολεμώντας τους Πέρσες. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, οι κάτοικοι του αρχαίου Κιτίου, εξαιτίας των αραβικών επιδρομών μετακινήθηκαν προς το Κίτι για περισσότερη ασφάλεια και αποφάσισαν να ανεγείρουν Ναό προς τιμήν της Θεοτόκου. Μετά την έναρξη των εργασιών διαπίστωσαν ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας τα θεμέλια του Ναού μετακινούνταν. Τότε τον μετέφεραν αλλού και διαπίστωσαν πως τη νύχτα κατέβαιναν στρατιές αγγέλων και έχτιζαν το Ναό, την Παναγία Αγγελόκτιστη. Η εκκλησία στο βορειοδυτικό άκρο του χωριού Κίτι χτίστηκε τον 11ο αιώνα πάνω στα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 5ου αιώνα. Ο αρχιτεκτονικός τύπος του σημερινού Ναού ανήκει στην κατηγορία του εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο. Τον 12ο αιώνα, βόρεια του Ναού χτίστηκε καμαροσκέπαστο παρεκκλήσι αφιερωμένο στους ιαματικούς Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό. Στο παρεκκλήσι σώζονται δύο στρώματα τοιχογραφιών, όπου το νεώτερο (χρονολογημένο τον 15ο αιώνα), παρουσιάζει τον Άγιο Γεώργιο έφιππο και τους λοιπούς αγίους όρθιους. Στα τέλη του 13ου με αρχές 14ου αιώνα χτίστηκε στη νότια πλευρά του Ναού το λατινικό παρεκκλήσι που εντυπωσιάζει με το γοτθικό του ρυθμό. Στην κυρίως εκκλησία υπάρχουν μερικές εικόνες αριστουργηματικής τέχνης όπως αυτή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, που βρίσκεται στο τέμπλο στην είσοδο του Ναού και χρονολογείται από τον 15ο αιώνα. Αυτή η βυζαντινή εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι σπάνια και έχει αναγνωριστεί ως η πρώτη στο είδος της από την Unesco. Η Παναγία παρουσιάζεται όρθια κρατώντας τον Χριστό με το αριστερό Της χέρι, ενώ συνήθως είναι δεξιοκρατούσα. Δεξιά και αριστερά στέκουν άγγελοι. Μοναδική εικόνα, άλλη της ίδιας τεχνοτροπίας (που η Παναγία να είναι αριστεροκρατούσα) είναι η Ζερβιότισσα στην Κρήτη. Η εικόνα επιγράφεται «Η Αγία Μαρία». Εύλογα υποψιάζεται κανείς ότι πρόκειται για αιρετική επίδραση αφού η ορθόδοξη εκκλησία θεωρεί την Παναγία πάνω απ’ όλους τους Αγίους γι’ αυτό Την ονομάζει Παν-αγία διότι τους ξεπέρασε όλους σε αγιότητα.
Παναγίας της Αγάπης
Η εκκλησία της Παναγίας της Αγάπης βρίσκεται 3 χιλιόμετρα βόρεια του χωριού Βάβλα της επαρχίας Λάρνακας στην όχθη του ποταμού του Αγίου Μηνά, που διασχίζει το χωριό. Είναι η μόνη εκκλησία που υπάρχει στην Κύπρο, αλλά και σε όλο τον κόσμο με αυτή την ονομασία. Πίσω από την Αγία Τράπεζα στην Παναγία της Αγάπης υπάρχει ένα μάρμαρο, κάτω από το οποίο βρίσκεται το ιερό χώμα της Παναγίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο άντρας ή η γυναίκα που επιθυμεί να προκαλέσει αισθήματα αγάπης στο πρόσωπο για το οποίο ενδιαφέρεται, θα πρέπει να πάρει μικρή ποσότητα χώματος από τον εν λόγο χώρο. Το χώμα πρέπει να το ρίξει κρυφά στο νερό ή τον καφέ που θα πιει το πρόσωπο αυτό και τότε θα αισθανθεί αιώνια αγάπη για το πρόσωπο που του το έδωσε. Η Παναγία της Αγάπης κτίστηκε το 1935 στη βάση ναΐσκου του 16ου αιώνα. Παρόλο που το κτίσμα είναι σχετικά καινούριο, η εικόνα της Παναγίας της Αγάπης ζωγραφίστηκε τον 16ο αιώνα. Η εικόνα της Παναγίας της Αγάπης κλάπηκε πριν 75 περίπου χρόνια από άγνωστους ιερόσυλους κλέφτες, που θέλησαν να τη φυγαδεύσουν στο εξωτερικό. Μετά από θαυματουργική παρέμβαση της Παναγίας, οι ιερόσυλοι αποφάσισαν να μην προχωρήσουν στα ανίερα σχέδια τους.
Παναγία Χρυσοπολίτισσα
Ναός της Παναγίας της Χρυσοπολίτισσας στη Λάρνακα
Μία από τις παλιότερες και πιο ωραίες εκκλησίες της Λάρνακας Επιβλητική και αρχοντική με τις κιονοστοιχίες των στοών της και με το ψηλό και εντυπωσιακό καμπαναριό της, η εκκλησία της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας στέκει στους αιώνες για να διατηρεί ζωντανή την ιστορία της πόλης της Λάρνακας, του γνωστού αρχαίου Κιτίου ή αλλιώς όπως ονομαζόταν «Χρυσόπολις».
Η προέλευση του ονόματος «Χρυσοπολίτισσα» οφείλεται στην παλιά αυτή ονομασία του αρχαίου Κιτίου, η οποία διατηρήθηκε ζωντανή κυρίως στην παράδοση του τόπου και πολύ λιγότερο στα γραφόμενα των διαφόρων ιστορικών.
Παναγία Φανερωμένη
Η παλιά εκκλησία της Φανερωμένης στη Λάρνακα, χτίστηκε το 1920 και ανήκει στο ρυθμό της βασιλικής, σταυροειδής με τρούλο και φέρει δυο καμπαναριά. Αποπερατώθηκε το 1922.
Πολύ σημαντικό να προσθέσουμε ότι δίπλα ακριβώς από την εκκλησία αυτή βρίσκεται ένας Μυκηναϊκός λαξευτός τάφος του 1200 π.Χ. όπου μετέπειτα χρησιμοποιήθηκε ως κατακόμβη και ως τόπος λατρείας των κατατρεγμένων χριστιανών. Ο τάφος ανακαλύφθηκε γύρω στο 1870. Στην πορεία του χρόνου το εκκλησάκι μετατράπηκε σε μικρό παρεκκλήσι για τους κατοίκους της επαρχίας. Στην είσοδο της κατακόμβης, στη σιδερένια πόρτα υπάρχουν μικρά κομμάτια από ύφασμα. Αυτό γιατί ήταν παλιό έθιμο των προσκυνητών, επικαλούμενοι την βοήθεια της Παναγίας.
Σύμφωνα με μια τοπική παράδοση, το κτίσιμο της εκκλησίας της Παναγίας Φανερωμένης, προέκυψε όταν ένας κάτοικος της επαρχίας, είδε όνειρο την εικόνα της Παναγίας και δίπλα είχε αγίασμα σε απόσταση πολύ κοντινή από την κατακόμβη.
Το όνομα της εκκλησίας ως Φανερωμένη προέκυψε ακριβώς από αυτή την εικόνα που είδε αυτός ο άνθρωπος στον ύπνο του.
Παναγία του Κάμπου Χοιροκοιτία
Βυζαντινός Ναός στη Χοιροκοιτία
Η Χοιροκοιτία μπορεί να είναι ένα μικρό χωριουδάκι αλλά συγχρόνως αποτελεί ένα από τα πιο ιστορικά χωριά της Κύπρου.
Δυο χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού βρίσκεται το εξωκλήσι της Παναγίας του Κάμπου(κατάλοιπο της βυζαντινής – μεσαιωνικής περιόδου της Χοιροκοιτίας). Το εξωκλήσι βρίσκεται στο κάμπο της Χοιροκοιτίας εξ ου και η ονομασία του.
Η κύρια φάση του ναού χρονολογείται από το 10ο αιώνα και ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο. Από αρχαιολογικές ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων διαπιστώθηκε η ύπαρξη και παλαιότερων αρχαιολογικών φάσεων. Η παλαιότερη φάση χρονολογείται πιθανότατα στα τέλη του 6ου με αρχές του 7ου αιώνα και ανήκει σε μια τρίκλιτη εκκλησία με εγγεγραμμένες πλάγιες αψίδες, ο αρχιτεκτονικός τύπος της οποίας δεν έχει ακόμη διακριβωθεί. Κατά τις αραβικές επιδρομές η εκκλησία δέχθηκε μετατροπές. Στα τέλη του 15ου αιώνα ο ναός επεκτάθηκε προς τα δυτικά και έγινε νέος ζωγραφικός διάκοσμος. Χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης φάσης αποτελεί η κύρια είσοδος στη δυτική πλευρά με το οξυκόρυφο γοτθικό τόξο, που κοσμείται με ένα σκαλιστό κεφάλι στολισμένο με αμπελόφυλλα. Η περίμετρός του χρησιμοποιήθηκε για ταφές, ενώ στο βορειοδυτικό άκρο του συμπλέγματος αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια ενός ελαιοπιεστηρίου.
Στην εκκλησία σώζονται δύο στρώματα τοιχογραφιών. Οι τοιχογραφίες του πρώτου στρώματος δεν διακρίνονται, ενώ του δεύτερου στρώματος δεν είναι όλες ούτε της ίδιας εποχής, ούτε έργο του ίδιου ζωγράφου. Τόσο οι προαναφερόμενες τοιχογραφίες όσες και οι τοιχογραφίες που κοσμούν τις αψίδες του ανατολικού τμήματος είναι επηρεασμένες από τη δυτική τέχνη.
Σημαντική θέση ανάμεσα στις τοιχογραφίες κατέχει η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου, η οποία βρίσκεται στο δυτικό τυφλό τόξο του βορείου τοίχου -μέρος της αρχικής εκκλησίας- και σώζεται σε καλή κατάσταση. Η τοιχογραφία αυτή περιβάλλεται από σκηνές του μαρτυρίου του Αγίου.
Αν βρεθείτε στη Χοιροκοιτία ή σε γειτονικό χωριό μια επίσκεψη στο εξωκλήσι της Παναγίας του Κάμπου θα γεμίσει τη ψυχή σας με γαλήνη.
Παναγία Ελεούσα Τερσεφάνου
Η εκκλησία της Παναγίας Ελεούσας βρίσκεται Νοτιοδυτικά του χωριού στην ομώνυμη τοποθεσία «Παναγία». Στην τοποθεσία αυτή, ήταν γνωστό στους χωριανούς ότι υπήρχε παλαιός ναός της Παναγίας (12ος -13ος αι.).
Για πολλά χρόνια ένας μεγάλος σωρός από πέτρες ήταν ό,τι παρέμεινε από τα ερείπια του ναού που είχε καταστραφεί από άγνωστη αιτία. Πρόσφατα μετά την μετακίνησή τους από εκσκαφέα για να καλλιεργηθεί το χωράφι φάνηκαν τα θεμέλια του ναού τα οποία διασώθηκαν σε καλή κατάσταση.
Μετά το γεγονός αυτό, η Εκκλησιαστική Επιτροπή αποφάσισε να ανα-στηλώσει τον ερειπωθέντα ναό και να τον καταστήσει ξανά τόπο λατρείας και προσευχής. Με την ευλογία του Πανιερωτάτου Μητροπολίτη Κιτίου κ. Χρυσοστόμου, άρχισε η αναστήλωση του ναού από έμπειρους μαστόρους και τη βοήθεια πολλών εθελοντών, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στη σύντομη αποπεράτωση του έργου σε 14 μήνες (65 εργάσιμες μέρες). Στις 7 Σεπτεμβρίου 2014 ο Μητροπολίτης Κιτίου κ. Χρυσόστομος τέλεσε τα Θυρανοίξια του ναού και την επομένη τελέστηκε η πρώτη Θ. Λειτουργία.
Ο ναός είναι μονόκλιτος κτισμένος σε ρυθμό βυζαντινό, συνεπτυγμένο σταυροειδή, εγγεγραμμένο, με τρούλλο. Ο ναός εντυπωσιάζει τον επισκέπτη για το απέριττο της μορφής, την κατανυκτικότητα του και αποτελεί πραγματικό κόσμημα για την κοινότητά μας. Η Εκκλησία θα εορτάζει την 8ην του μήνα Σεπτέμβρη, ημέρα μνήμης του Γενεθλίου της Υπεραγίας Θεοτόκου και την Παρασκευή της Διακαινησίμου.
Πηγή από το βιβλιαράκι Περιδιάβαση στους ναούς και τα εξωκκλήσια της Τερσεφάνου , Έκδοση Ιερού Ναού Αγίας Μαρίνας και Αγίου Νεκταρίου 2018.
Παναγία Πετούντα Μαζωτός
Ενάμισι χιλιόμετρο νότια του Μαζωτού, κοντά στη θάλασσα βρίσκεται κτισμένο το παλιό παρεκκλήσι της Παναγίας της Πετούντας. Το παρεκκλήσι αυτό είναι κτισμένο σε ερείπια πόλεως της Ρωμαϊκής εποχής. Φαινόταν το τείχος της πόλης και υπολείμματα παλαιών τάφων. Είναι πλέον διατηρητέο, αλλά όχι ξεχασμένο.
Μικρό, φτωχικό και απέριττο εκκλησάκι, κτισμένο από πέτρα. Δεν έχει την άνεση να φιλοξενήσει πολλούς πιστούς. Λίγο πιο κάτω όμως από αυτό το εκκλησάκι, πενήντα μέτρα απόσταση, σε ένα λοφίσκο επάνω, έχει κτιστεί πρόσφατα (5-6 χρόνια) το καινούργιο εκκλησάκι, αφιερωμένο και αυτό στην Παναγία την Πετούντα. Είναι επενδυμένο με πέτρα πελεκητή και έχει κτιστεί με δαπάνες και εισφορές των Γεωργίου και Ελισάβετ Ρόπα. Όλοι οι πιστοί, σαν γιορτάζει η Παναγία, με ευλάβεια και σεμνότητα αγκαλιάζουν το εκκλησάκι, για να απολαύσουν την λειτουργία και τον εορτασμό της Παναγίας, φέρνοντας τα τάματά τους. Λειτουργεί 5-6 φορές τον χρόνο όταν η Παναγία γιορτάζει, πλην του ευαγγελισμού, που γιορτάζεται στην κεντρική εκκλησία του χωριού στον Άγιο Γεώργιο.
Σύμφωνα με την παράδοση, το ξωκλήσι πήρε το όνομα Πετούντα, γιατί η Παναγία ήλθε πετώντας και κάθισε εκεί. Είναι κατ’ εξοχή η Παναγία της ευφορίας και της ομβρήσεως.
Στη περιοχή αυτή, ανεβρέθηκε κάποτε μια υδρία σχήματος βιολιού. Λέγεται, ότι η υδρία αυτή βρίσκεται τώρα στο Μουσείο του Βερολίνου.
Κοντά στο ξωκλήσι βρίσκεται η πηγή της Παναγίας. Η πηγή αυτή ανοίχθηκε από την Παναγία με το που πάτησε το πόδι της εκεί. Από αυτή την πηγή οι κάτοικοι πήραν νερό για να κτίσουν το ξωκλήσι. Ως σήμερα η πηγή αναβλύζει και λέγεται «Καννούρι», γιατί καννουρίζει το νερό.
Η εικόνα της Παναγίας, βρέθηκε από τον συγχωριανό κύριο Μηνά. Η Παναγία παρουσιάστηκε μια νύχτα στον ύπνο του. Του είπε σε ποια τοποθεσία να σκάψει για να βρει το εικόνισμα της. Την επομένη μέρα ο άνθρωπος ξεκίνησε να πάει για την ανεύρεση της εικόνας. Πήγε, έσκαψε, και βρήκε την εικόνα. Εκεί ακριβώς στο ίδιο μέρος οι συγχωριανοί αποφάσισαν να κτίσουν ένα εκκλησάκι, το οποίο και αφιέρωσαν στην Παναγία. Άρχισαν να κτίζουν την εκκλησία, αλλά κάπου τα χρήματα τέλειωσαν και δεν είχαν την δύναμη να συνεχίσουν τις εργασίες για την ολοκλήρωση του ναού. Η Παναγία τότε, φανερώθηκε και πάλι στον ύπνο του κ. Μηνά και του υπόδειξε που ήσαν τα χρήματά της, για την ολοκλήρωση των εργασιών της εκκλησίας.
-«Θα δεις πολλά παράξενα», του είπε, «αλλά να μη φοβηθείς».
Την άλλη νύχτα ο άνθρωπος έτρεξε να πάει να βρει τα χρήματα εκεί που τον οδήγησε η Παναγία. Σαν έφτασε στο μέρος εκείνο που του υπόδειξε η Παναγία, είδε φως, καμήλες, γαϊδούρια κι ένα σωρό τέτοια, φοβήθηκε κι έφυγε. Την άλλη μέρα πήγε και το ανέφερε στους συγχωριανούς του. Μερικοί τότε πήγαν κι έσκαψαν στο μέρος εκείνο αλλά αντί χρήματα, βρήκαν ένα δοχείο γεμάτο κάρβουνα.
Δεν βρήκαν τα χρήματα γιατί φαίνεται πως το θέλημα της Παναγίας ήταν να τα βρει μόνο ο κ. Μηνάς, τον οποίο και οραμάτισε.
Μια παράδοση αναφέρει, πως πάνω στο μικρό λόφο κοντά στο ξωκλήσι, υπήρχε ναός της θεάς Αφροδίτης και κάτω από τα ερείπια του ναού βρίσκεται ένα ωραίο άγαλμα της θεάς της ομορφιάς.
Παναγία Χρυσογαλακτούσα – στη Λάρνακα
Βρίσκεται μέσα στη καρδιά της πόλης, δίπλα από το Μέλαθρο Ευγηρίας Λάρνακας.
Παναγία Ελεούσα – στο χωριό Αγία Άννα
“Η εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας αποτελεί μία από τις τρεις εκκλησίες του μικρού και πανέμορφου χωριού της Αγίας Άννας, που βρίσκεται περίπου 16 χιλιόμετρα δυτικά της επαρχίας Λάρνακας.
Το συγκεκριμένο εκκλησάκι βρίσκεται στο δρόμο προς το χωριό Ψευδάς και δεσπόζει στην κορυφή ενός μικρού λοφίσκου. Πρόκειται για ένα ορθογώνιο καμαροσκέπαστο πετρόκτιστο εκκλησάκι που «δένει» αρχιτεκτονικά με τα σπίτια της κοινότητας”.
Ιερό Παρεκλήσιο Παναγίας Παντανάσσης – στη Λάρνακα
Το Ιερό Παρεκκλήσιο της Παναγίας Παντανάσσης βρίσκεται στη Λάρνακα, στον Συνοικισμό Αγίων Αναργύρων Β΄. Πίσω από την εκκλησίας της Αγίας Θέκλας.
Παναγία του Σουμελά – στο Αλεθρικό
Η εκκλησία της Παναγίας Σουμελά στο Αλεθρικό κτίζεται από την κοινότητα των Ελληνοπόντιων που ζουν στην Κύπρο.
Παναγία Αιματούσα (των Αμπελιών) στην Αραδίππου
“Είναι το πιο γνωστό και πολυσύχναστο ξωκλήσι της Αραδίππου. Βρίσκεται ανάμεσα στο παλιό δρόμο και τον σύγχρονο αυτοκινητόδρομο Λάρνακας – Λευκωσίας βόρεια της Αραδίππου. Το ξωκλήσι είναι κτισμένο πάνω στα ερείπια ενός παλιότερου ναού που καταστράφηκε από τους Σαρακηνούς. Αρκετές φορές υπέστη ζημιές από πυρκαγιές λόγω των αναμμένων κεριών που αφήνουν οι επισκέπτες. Με τις κατά καιρούς επιδιορθώσεις καλύφθηκαν και οι αγιογραφίες που κοσμούσαν το εκκλησάκι. Η Παναγία είναι γνωστή με τη διπλή ονομασία «των Αμπελιών» από τα πολλά αμπέλια που υπήρχαν παλιά στην περιοχή και «Αιματούσα» από την παράδοση που θέλει την Παναγία να θεραπεύει τις αιμορραγούσες γυναίκες. Στις 8 Σεπτεμβρίου λειτουργείται το ξωκλήσι και γίνεται μεγάλο πανηγύρι. Το όμορφο φυσικό περιβάλλον της περιοχής γίνεται πόλος έλξης για τις υπαίθριες εξόδους των Αραδιππιωτών, κυρίως την Καθαρή Δευτέρα”.
Παναγία Παραμυθία – στη Δρομολαξιά
Η Παναγία η Παραμυθία είναι ένα εξωκλήσι στη Δρομολαξιά. Κτίστηκε πριν από περίπου 15-20 χρόνια. Το χτίσιμο του μικρού αυτού πανέμορφου ξωκλησιού έγινε με θέλημα της ίδιας της Παναγίας. Παραθέτουμε πιο κάτω τα λόγια του Πρωτοπρεσβύτερου π. Πέτρου Πέτρου, εφημέριου του Ιερού Ναού Τιμίου Προδρόμου Δρομολαξιάς: «…Ήταν Κυριακή και λειτουργούσα στη μεγάλη εκκλησία του χωριού, στον Τίμιο Πρόδρομο. Στο τέλος της θείας Λειτουργίας, αφού μοίρασα το αντίδωρο, με πλησιάζει ένας νέος και με ρωτά εάν κτίζουμε εκκλησία προς τιμήν της Παναγίας της Παραμυθίας. Του λέω «ναι παιδί μου», και μου αναφέρει «ήρθα να κάνω κάποια δωρεά», ενώ κρατούσε στα χέρια του χρήματα. Τον ρώτησα ποιος τον έστειλε, από πού το έμαθε και αμέσως βούρκωσαν τα μάτια του και μου λέει: «Πάτερ, ήμουν στο Άγιον Όρος, στη Μονή Βατοπαιδίου και ενώ παρακολουθούσα τη θεία Λειτουργία στο παρεκκλήσιο της Παναγίας της Παραμυθίας άκουσα μία γλυκιά γυναικεία φωνή να μου λέει: «Όταν επιστρέψεις στην Κύπρο, να πας στη Δρομολαξιά και να κάνεις δωρεά για το εκκλησάκι μου που κτίζεται». Έτσι, με αυτήν τη θαυματουργική επέμβαση της Θεοτόκου προς τον νεαρό, καταλάβαμε ότι ήταν όντως θέλημα της Παναγίας μας να κτισθεί το παρεκκλήσιο αυτό».
Παναγία της Ζωοδόχου Πηγής (Στάζουσα) – στην Αραδίππου
“Η Παναγία η Στάζουσα είναι ένα μεσαιωνικό μοναστήρι δυτικά της Λάρνακας, μεταξύ των χωριών Πυργά και Κλαυδιά.
Κτίστηκε από τους Φράγκους τον 14ο αιώνα σε γοτθικό ρυθμό. Στην αρχή επανδρωνόταν από λατινικά μοναστικά τάγματα αλλά στη συνέχεια με την Τουρκοκρατία εγκαταλείφθηκε και καταστράφηκε από επανειλημμένες πυρκαγιές.
Ο θρύλος λέει ότι μια μικρότερη εκκλησία προϋπήρχε στη περιοχή. Μια Γαλλίδα Αρχόντισσα πιθανών από βασιλική οικογένεια και η οποία έπασχε από αιμορραγία επισκέφθηκε τη περιοχή. Καθώς μπήκε στο εκκλησάκι και προσκύνησε τη Παναγία ως εκ θαύματος θεραπεύθηκε.
Μετά το περιστατικό έκτισε τη μεγαλύτερη εκκλησία σε γοτθικό ρυθμό η οποία είναι αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή. Οι ντόπιοι την ονόμασαν Παναγία η “Στάζουσα”, από το ρήμα “στάζω”. Σήμερα (2018) το μοναστήρι είναι μετόχι του Σταυροβουνίου και επανδρώνεται από ένα μοναχό. Τα τελευταία χρόνια η εκκλησία και τμήμα του συμπλέγματος των κελιών αναστηλώθηκαν από το τμήμα αρχαιοτήτων.
Ανασκαφές στη περιοχή αποκάλυψαν μια πηγή από αγίασμα καθώς και μια εκκλησία αφιερωμένη στον Τίμιο Πρόδρομο.Η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής γιορτάζει την Παρασκευή της διακαινησίμου. Εκείνη την ημέρα προσκυνητές από τα γύρω χωριά μαζεύονται για να παρακολουθήσουν τη ξεχωριστή λειτουργία και να τιμήσουν την ημέρα”.
Παναγία Οδηγήτρια -στη Σκαρίνου
“Είναι κτίσμα μονόκλιτου μετά τρούλου. Έχει τη άνεση να φιλοξενήσει 400 με 450 πιστούς.
Εσωτερικά είναι πλαισιωμένη μ’ ένα πλούτο, μοναδικό στο είδος του. Το εικονοστάσι της εκκλησίας είναι σκαλιστό με ξύλο καρυδιάς.
Σιγά-σιγά η εκκλησία εσωτερικά, άρχισε από το 1985, να αγιογραφείται. Η αγιογραφία της Πλατυτέρας στον ημιτρούλο του ιερού, στον κεντρικό τρούλο ο παντοκράτορας, ο Άγιος Δημήτριος και Άγιος Φανούριος, νοτίως του ναού πιο πέρα ο Απόστολος Ανδρέας και στα δυτικά η αγιογραφία του Αρχαγγέλου Γαβριήλ και Μιχαήλ. Τα ψαλτήρια του ναού είναι πρόσφατα κατασκευασμένα, εδώ και τρία χρόνια, είναι σκαλιστά από ξύλο φτιαγμένα και είναι δωρεά από κάποιο κάτοικο της κοινότητας. Η εκκλησία διαθέτει δυο όμορφα ψηλά καμπαναριά, το ένα στα βόρεια και το άλλο στα νότια του ναού”.
Παναγία Ελεούσα -Κάτω Λεύκαρα
“Η εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας βρίσκεται στην ανατολική άκρη του χωριού, ανάμεσα στα παραδοσιακά σπίτια και αποτελεί την κύρια εκκλησία του χωριού. Αποτελεί κτίσμα των μέσων του 19ου αιώνα. Πρόκειται για ένα ορθογώνιο καμαροσκέπαστο οικοδόμημα του οποίου δεσπόζει το επιβλητικό του καμπαναριό. Ο εσωτερικός του χώρος δεν είναι αγιογραφημένος. Αποτελείται από ένα όμορφο ξυλόγλυπτο τέμπλο με εικόνες της Παναγίας , του Χριστού και Αγίων της Ορθοδοξίας. Εδώ φυλάσσεται η αρχαία εικόνα της Παναγίας που πιστεύεται πως ζωγραφίστηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά.Εξωτερικά ο ναός διαθέτει ένα μεγάλο πλακόστρωτο περίβολο, από τον οποίο μπορεί κανείς να αγναντέψει την πανοραμική θέα της περιοχής”.
Ιερό Παρεκλήσιο Παναγίας Ελεούσας -στα Κελιά
Το πανέμορφο αυτό εκκλησάκι έχτισε ο γνωστός -στους χριστιανικούς κύκλους- κύριος Ηράκλης. Πατέρας του Πάτερ Νικόλαου (ιερέας στον ιερό ναό Τριών Ιεραρχών στα Λιβάδια).
Μετά τον πόλεμο του 1974, αφού ο κύριος Ηράκλης εγκατέλειψε το χωριό του, είχε όραμα να δημιουργήσει την Παναγία που ήταν στο χωριό του.
Γύρω υπάρχουν κι άλλα εκκλησάκια που έχτισε ο άγιος αυτός άνθρωπος, ο κύριος Ηράκλης. Αξίζει να επισκεφτείτε το ξωκλήσια της Παναγιάς μαζί με ατ παιδιά σας αφού είναι ένα πανέμορφο ξωκλήσια με ζωάκια γύρω γύρω. Γαϊδουράκια, κατσίκια, παπαγάλοι, παγόνια και άλλα ζωάκια τα οποία φροντίζουν ο κύριος Ηράκλης και η οικογένεια του.
Παναγία Ρόδο Αμάραντον -στους Τρούλλους
Ο Ναός ο οποίος θα αποτελέσει στο μέλλον το καθολικό μοναστικής κοινότητας η οποία βρίσκεται στο στάδιο της δημιουργίας της έγινε γνωστός όπως γνωστοί έγιναν και οι Τρούλλοι λόγω του αγαπημένου ιερέα Πάτερ Αντώνιου, αφού χιλιάδες κόσμου -χωρίς υπερβολή- επισκέπτονται τις εκκλησίες στους Τρούλλους λόγω του πάτερ Αντώνιου ο οποίος δυστυχώς το τελευταίο χρόνο λόγω ασθένειας και ηλικίας έχει αποτραβηχτεί από το ιερό του λειτούργημα.
Ο ιερός της Παναγίας του Ρόδου του Αμάρανρου έχει οικοδομηθεί με μπετόν το οποίο έχει ενισχυθεί με χυτοσίδηρο. Η εξωτερική τοιχοποιία έχει καλυφθεί με πέτρα Τροόδους και η εσωτερική με σοβά και ασβεστοκονίαμα, με σκοπό στο μέλλον και όταν τα οικονομικά της νέας Μονής το επιτρέψουν, να καλυφθεί με Αγιογραφίες.
Έχει οικοδομηθεί σε Βυζαντινό ρυθμό και σε σχήμα τρίκλιτης και καμαροσκέπαστης Βασιλικής η οποία φέρει έντονα σημάδια Αγιορείτικου μοναστικού Ναού. Τα κεραμίδια είναι Βυζαντινού τύπου. Δεν διαθέτει καμπαναριό και αντί αυτού φέρει σήμαντρο.
Το προσωνύμιο Ρόδον το Αμάραντον αποδόθηκε στην Παναγία για να φανερώσει το αμόλυντον και καθαρόν της Παρθένου. Ο ύμνος των Χαιρετισμών προς την Παναγία «Ρόδον το αμάραντον, χαίρε, η μόνη βλαστήσασα…» χρησιμοποιεί ως εικόνα το ρόδο, δηλαδή την τριανταφυλλιά, το λουλούδι με το ωραιότερο άρωμα.
Ιερός Ναός Παναγίας Χρυσελεούσας – στην Αθηένου
Η εκκλησία της Παναγίας της Χρυσελεούσας στην Αθηένου αποτελεί την κύρια εκκλησία της κοινότητας. Άρχισε να κτίζεται το 1947 για να τελεστεί η πρώτη λειτουργία το 1959, ενώ η αγιογράφηση ολόκληρου του ναού αποπερατώθηκε μόλις το 2012. Πρόκειται για εκκλησία κτισμένη σε ρυθμό βασιλικής με τρούλο. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται και μια παλαιότερη εκκλησία, επίσης αφιερωμένης στην Παναγία τη Χρυσελεούσα, κτίσμα του 18ου αιώνα.
Παναγία η Τραχειά -στο Δασάκι Άχνας
Το εξωκλήσι της Παναγίας της Τραχιάς βρίσκεται κοντά στην κτηνοτροφική περιοχή της Άχνας, στο δρόμο προς Αυγόρου, σε μια περιοχή επονομαζόμενη Τραχιά, που αποτελούσε σημαντικό οικιστικό κέντρο για πολλούς αιώνες μέχρι και τη βυζαντινή εποχή. Το αρχικό κτίσμα της εκκλησίας χρονολογείται γύρω στον 14ο αιώνα μ.Χ, με αρκετές προσθήκες στο πέρασμα των χρόνων.
Περισσότερα εδώ: https://www.skalatimes.com/2019/07/06/panagia-traxeia-dasaki-axnas/
Ιερός Ναός Παναγίας Αματούσας – στο Αβδελλερό
Στη μέση του χωριού είναι κτισμένος ο ενοριακός ναός, αφιερωμένος στην Παναγία την Αιματούσα, την επονομαζόμενη και Αβδελλερού ή Αβδελλερκώτισσα. Ο ναός είναι βυζαντινού ρυθμού, μονόκλιτος με ημικυκλική κεραμιδένια στέγη. Το δάπεδο είναι καλυμμένο με εργοστασιακά μάρμαρα, μικρών διαστάσεων. Η εκκλησία φέρει τρεις εισόδους – στη βόρεια, νότια και δυτική πλευρά – δυο παράθυρα στη βόρεια και τρία στη νότια. Στο πίσω μέρος της δυτικής πλευράς, βρίσκεται μικρός υπερυψωμένος γυναικωνίτης. Μαρμάρινη πλάκα τοποθετημένη σε περίοπτο μέρος στο βόρειο εσωτερικό τοίχο του ναού, αναφέρεται στα εγκαίνιά του, ως ακολούθως: «ΚΑΘΗΓΙΑCΤΑΙ Ο ΠΑΝCΕΠΤΟΣ ΟΥΤΟC ΝΑΟC ΕΠΙ CΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙCΚΟΠΟΥ ΤΗ 26Η ΑΥΓΟΥCΤΟΥ 1879». Πριν από μια δεκαετία περίπου, το εσωτερικό ημιθόλιο του ναού, τοιχογραφήθηκε με ωραιότατες αγιογραφίες.
H Παναγία Αιματούσα ή Αβδελλερκώτισσα πιστεύεται πως είναι θαυματουργή. Το εικόνισμά Της – μικρό και επάργυρο – είναι τοποθετημένο στο εικονοστάσι του ναού, στο κάτω μέρος άλλου μεγαλύτερου εικονίσματος της Θεοτόκου. Επιγραφή στην επάργυρη εικόνα αναφέρει: ΜΝΗCΘΗΤΙ ΔΕCΠΟΙΝΑ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ CΟΥ ΜΙΧΑΗΛ 1821. Κάτοικοι του χωριού υποστηρίζουν πως, η πραγματική εφέστιος εικόνα της Παναγίας Αιματούσας έχει κλαπεί από το ναό, πριν από πολλά χρόνια, και στη θέση της τοποθετήθηκε άλλη νεότερη. Στο ναό φυλάσσονται μερικά παλιά εικονίσματα αγίων, όπως του Ιωάννη του Προδρόμου (1869), ένα εικόνισμα του Δεσπότη Χριστού (χωρίς χρονολογία), κ.ά. Ένα εικόνισμα της Κοίμησης της Θεοτόκου φέρει την επιγραφή, «Επί Αρχιθύτου Μακαρίου Γ΄ 1954».
Σύμφωνα με τοπική παράδοση, η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε μαζί με δεύτερη εικόνα της Παντοδέσποινας, στην τοποθεσία της κωμόπολης Αραδίππου «Αϊ-Κωνσταντίνος». Η δεύτερη εικόνα μεταφέρθηκε στο ξωκλήσι της Παναγίας των Αμπελιών σε περιοχή της Αραδίππου, κοντά στον παλιό αυτοκινητόδρομο Λάρνακας – Λευκωσίας. H Παναγία Αιματούσα του Αβδελλερού, γιορτάζει πανηγυρικά στις 15 Αυγούστου, μέρα που τιμάται η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου. (Πηγή: www.avdellero.com.cy)
