Διγλωσσία/Πολυγλωσσία

Γράφει ο Λογοθεραπευτής Χρίστος Πηλακούτας

Η διγλωσσία αφορά σήμερα ένα διαρκώς διευρυνόμενο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Η μελέτη αυτών των πολιτισμικά και γλωσσολογικά διαφορετικών ατόμων περιλαμβάνει όλα τα άτομα που χρησιμοποιούν, ή προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν ενεργά περισσότερες από μία γλώσσες. Αυτά τα άτομα θεωρούνται δίγλωσσα, τρίγλωσσα ή πολύγλωσσα (Καμπανάρου, 2007 & Σταμούλη, 2014).

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον όπου μιλιέται παραπάνω από μία γλώσσα αποτελούν την πλειονότητα σήμερα στον κόσμο (Tucker 1999). Για ορισμένα παιδιά η έκθεση σε δύο γλώσσες συμβαίνει από την αρχή της ζωής τους, ενώ για άλλα αυτό συμβαίνει αργότερα (Καμπανάρου, 2007 & Σταμούλη, 2014). Η ηλικία έκθεσης διαφοροποιεί την κατάκτηση δύο γλωσσών από τα παιδιά χωρίζοντάς τα σε τέσσερεις βασικούς τύπους διγλωσσίας ( «Ισορροπημένη και ταυτόχρονη διγλωσσία», «σύνθετη και συντονισμένη», «παιδική, εφηβική και διγλωσσία ενηλίκων» και «ταυτόχρονη νηπιακή και διαδοχική παιδική διγλωσσία») (Καμπανάρου, 2007).

Παλιές έρευνες έκαναν αναφορά για τις αρνητικές επιπτώσεις της πρώιμης διγλωσσίας στη γνωστική ανάπτυξη. Είχε θεωρηθεί ότι η διανοητική ενέργεια που απαιτείται για την εκμάθηση μίας δεύτερης γλώσσας χρησιμοποιείται σε βάρος άλλων δραστηριοτήτων, όπως τα μαθηματικά ή η λογική σκέψη.  Πρόσφατη έρευνα πάνω στη σχέση μεταξύ της γνωστικής λειτουργίας και της διγλωσσίας έδειξε ότι η συνεχής εναλλαγή στις γλώσσες είναι μία δυναμική γνωστική εξάσκηση για τα νοητικώς προικισμένα παιδιά. Μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη γνωστική ευελιξία, και η διγλωσσία κατά συνέπεια θα μπορούσε να ενδυναμώσει τη νοημοσύνη (Baker, 2001). Παρ’ όλα αυτά, σε διάφορα τεστ που αφορούν την ανάπτυξη του λεξιλογίου, είναι πολλές οι φορές όπου δίγλωσσα παιδιά έχουν χαμηλότερες επιδόσεις από τα μονόγλωσσα (Smith 1995 αναφορά στη Γρίβα & Στάμου, 2014).

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πως το άτομο εκδηλώνει διαταραχή μόνο εάν εμφανίζονται δυσκολίες ομιλίας και γλώσσας σε όλες τις γλώσσες τις οποίες μιλάει, ακόμα και αν ποικίλλει ο βαθμός της σοβαρότητας από τη μία γλώσσα στην άλλη. Υπάρχουν συγκεκριμένα πρότυπα συμπεριφοράς τα οποία πιθανόν να εμφανίζονται σε περίπτωση επικοινωνιακής διαταραχής, όπως για παράδειγμα το να μην εκφράζει το άτομο επαρκώς τις βασικές του ανάγκες, να μην ξεκινάει εύκολα συζήτηση με συνομήλικους του, να αντικαθιστά την ομιλία με χειρονομίες και να επικοινωνεί με μη λεκτικό τρόπο, να δίνει συχνά ακατάλληλες απαντήσεις, να δυσκολεύεται να εκφράσει τις σκέψεις του, να παρουσιάζει δυσκολία στη διατήρηση του θέματος και άλλα πολλά (Shipley, McAfee, 2004 & Καμπανάρου, 2007).

Η επιστήμη που καλείται να ασχοληθεί με την πρόληψη, την αξιολόγηση, τη θεραπεία και την αποκατάσταση της επικοινωνίας των ατόμων μιας πολυπολιτισμικής και πολυγλωσσικής κοινωνίας είναι η Λογοθεραπεία (Καμπανάρου, 2007 & Bialystok, Luk, Peets, Yang, 2010).