Η Χριστίνα Νικολάου, περιβαλλοντολόγος και επικεφαλής του Τμήματος Περιβάλλοντος του ΑΚΕΛ μας μιλά για την επομένη των πυρκαγιών, αλλά και γενικότερα για το περιβάλλον.
Μια συνέντευξη που μας αφορά όλους!
SkalaTimes
Κυρία Νικολάου οι καταστροφικές πυρκαγιές τι σημαίνουν για το περιβάλλον;
Αγαπητή Γιώτα, καταρχήν πρέπει να πούμε ότι οι συγκεκριμένες πυρκαγιές στον τόπο μας αποτελούν ίσως μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές που σημειώθηκαν ως σήμερα. Τέσσερις συνάνθρωποι μας βρήκαν τραγικό θάνατο, χάθηκαν περιουσίες και τεράστια έκταση γης.
Εκτός από το φυσικό τους κόστος, οι πυρκαγιές έχουν μια σειρά από λιγότερο άμεσες και προφανείς δυσμενείς συνέπειες στο φυσικό περιβάλλον. Αυτές περιλαμβάνουν μόλυνση του αέρα από την πυρκαγιά (της οποίας η απόθεση είναι πιθανό να περιλαμβάνει στη συνέχεια ρύπανση εδάφους και νερού), μόλυνση από απορροή νερού που περιέχει τοξικά στοιχεία και άλλες περιβαλλοντικές απορρίψεις ή εκλύσεις από καμένα υλικά.
Κρατούμε ως δεδομένο ότι ένα περιβαλλοντικό γεγονός προκαλεί επιπτώσεις στην οικολογία, και γενικά θα επηρεάσει μια μεγάλη περιοχή καθώς και την οικολογία της το οποίο είναι το πιο πιθανό αποτέλεσμα από την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς Περιβαλλοντική ρύπανση μέσω νερού, αέρα, εδάφους ή ηχορύπανσης. Οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν από μια πυρκαγιά εκτός από τους προφανείς, περιλαμβάνουν και απελευθέρωση γενικών ρύπων όπως δείκτες, μέταλλα, σωματίδια, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (χλωριωμένες διοξίνες και φουράνια, κτλ). Από αυτήν τη λίστα μπορούμε να δούμε ότι υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία χημικών και σωματιδίων που εκπέμπονται κατά τη διάρκεια πυρκαγιών που έχουν αναγνωριστεί ως αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί και να κατανοηθεί ποια από αυτές τις ουσίες θα έχει αντίκτυπο στις 3 περιβαλλοντικές διαστάσεις που μας ανησυχούν: το ατμοσφαιρικό, το υδάτινο και το χερσαίο περιβάλλον. Ωστόσο, η ποσοτικοποίηση του αντίκτυπου είναι δύσκολη, καθώς υπάρχουν προκλήσεις στον εντοπισμό και τη σωστή δειγματοληψία αυτών των ουσιών κατά τη διάρκεια και μετά από ένα συμβάν πυρκαγιάς. Επιπλέον, ο χρόνος έκθεσης και η παραμονή τους στο περιβάλλον μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στο μέγεθος των επιπτώσεων.
Για ποιες περιβαλλοντικές καταστροφές μιλάμε μέχρι στιγμής;
Εξ’ όσων γνωρίζουμε τις τελευταίες 2 μέρες, μετά που η πυρκαγιές τέθηκαν υπό έλεγχο γίνεται καταγραφή από τα αρμόδια τμήματα του κράτους για να καταγραφούν οι υλικές και περιβαλλοντικές ζημιές. Γνωρίζουμε ότι η μεγάλη αυτή πυρκαγιά, η οποία λόγω των δεδομένων καιρικών αλλά και τοπογραφικών συνθηκών προκάλεσε μια από τις μεγαλύτερες ζημιές που καταγράφηκαν στον τόπο μας μέχρι σήμερα. Κατέκαψε τεράστιες εκτάσεις κρατικής χαλίτικης γης και ιδιωτικών περιουσιών.
Πολύ μεγάλο μέρος της καμένης έκτασης αποτελούσε γεωργική γη υψηλής φυσικής αξίας. Και τι εννοούμε με αυτό; Οι γεωργικές εκτάσεις υψηλής φυσικής αξίας (ΥΦΑ- Σύμφωνα με την ΕΕ) αποτελούνται γενικά από ημιφυσική βλάστηση, από εκτάσεις με μωσαϊκό εκτατικών καλλιεργειών και φυσικών και παραδοσιακών στοιχείων τοπίου, όπως παρυφές αγρών ή φυτοφράκτες, καθώς και εκτάσεις με σπάνια είδη (συχνά τόποι του Natura 2000 καθώς και άλλοι πολύτιμοι τόποι). Το μέσο ποσοστό των γεωργικών εκτάσεων που θεωρούνται ΥΦΑ για το σύνολο της ΕΕ ανέρχεται σε 30 %, άρα από αυτό μπορούμε να αντιληφθούμε την αξία τους αλλά και το μέγεθος της απώλειας για την Κύπρο. Ως συστατικό στοιχείο των γεωργικών εκτάσεων ΥΦΑ, η γεωργία ΥΦΑ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλα τα κράτη μέλη και, συνεπώς, είναι σημαντική για τη διατήρηση των αγροτικών δραστηριοτήτων (π.χ. τουρισμός) καθώς και της βιοποικιλότητας και του τοπίου.
Η ατμοσφαιρικοί ρύποι που προκλήθηκαν από τις πυρκαγιές τι επιπτώσεις έχουν; μπορούν να επηρεάσουν περαιτέρω δέντρα φυτά και ζώα;
Όπως ανέφερα και ποιο πάνω κατά τη διάρκεια πυρκαγιών εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα σωρεία ρύπων. Σύμφωνα με διάφορες μελέτες η συμβολή των πυρκαγιών στην κακή ποιότητα του αέρα έχει διπλασιαστεί περίπου τα τελευταία 15 χρόνια. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο καπνός από πυρκαγιές εκτιμάται ότι προκαλεί περισσότερους από 339.000 πρόωρους θανάτους ετησίως – πολύ περισσότερους από εκείνους που χάνουν τη ζωή τους απευθείας σε αυτές τις πυρκαγιές. Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες πυρκαγιές μπορούν να έχουν δραματικές επιπτώσεις στην ποιότητα του αέρα και την ορατότητα σε πόλεις που βρίσκονται μακριά από την πηγή του καπνού, γεγονός που μπορεί στη συνέχεια να επιδεινώσει την αστική ατμοσφαιρική ρύπανση, αυξάνοντας τον κίνδυνο για προβλήματα υγείας.
Να αναφέρουμε ότι εκτός από τις επιπτώσεις στην ποιότητα του αέρα, υπάρχουν τεράστιες επιπτώσεις και στο έδαφος. Ο αντίκτυπος της διάβρωσης μετά από μια πυρκαγιά είναι τεράστιος επειδή θα συμβαίνει για μήνες έως χρόνια μετά το τέλος της.
Κάτι που πρέπει να μας ανησυχήσει αποτελεί και το γεγονός ότι η πυρκαγιά επεκτάθηκε και εντός των ορίων των φραγμάτων πόσιμου νερού της Γερμασόγειας και της Καλαβασού. Η επίδραση των επιπτώσεων των πυρκαγιών στο νερό έχει ήδη αποδειχθεί καταστροφική σε πολλές των περιπτώσεων.
Σύμφωνα με την πρώτη καταγραφή η έκταση της καμένης γης υπερβαίνει τα 55 τετραγωνικά χιλιόμετρα ενώ κάηκαν ολοσχερώς σπίτια και γεωργικές καλλιέργειες. Υπάρχουν κάποιες εναλλακτικές λύσεις έτσι ώστε να «διορθώσουμε» σε ένα μεγάλο βαθμό το μέγεθος του προβλήματος που έχει προκληθεί;
Οι πυρκαγιές αποτελούν μια επικίνδυνη φυσική καταστροφή αλλά και «ακριβή» τόσο σε ανθρώπινο όσο και φυσικό κεφάλαιο. Η αύξηση των πυρκαγιών οφείλεται εν μέρει σε θερμότερες θερμοκρασίες και ξηρότερες συνθήκες, αλλά δεν παύει το κράτος να έχει της δικές του ευθύνες όσον αφορά στην πρόληψη και τη σωστή διαχείριση όταν αυτές συμβαίνουν.
Ακόμα και σήμερα μετά από τόσες καταστροφικές πυρκαγιές που πέρασε ο τόπος μας αν και στα ζητήματα πρόληψης πυρκαγιών δίνετε κάποια προσοχή, στα θέματα καταστολής πυρκαγιών, αλλά και στη διαχείριση των καμένων περιοχών μετά την πυρκαγιά είμαστε πίσω, γεγονός που δημιουργεί έντονες ανησυχίες.
Η αποκατάσταση μετά την πυρκαγιά πρέπει πάντα να δίνει προτεραιότητα στη διατήρηση του εδάφους και των υδάτων, να λαμβάνει υπόψη την περιβαλλοντική,οικονομική και κοινωνική πτυχή και σίγουρα την ενσωμάτωση των κοινοτήτων στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, διασφαλίζοντας παράλληλα την εφαρμογή της νομοθεσίας. Στην περίπτωση μας θα πρέπει να αποζημιωθούν όλοι όσοι έχουν χάσει τις περιουσίες τους ή έχουν υποστεί ζημιές και στη συνέχεια να ξεκινήσει εντατικά η αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος.
Κάποιες καλές πρακτικές για την μεταπυρική διαχείριση σε επίπεδο τοπίου συνιστούν οι Αναγέννηση φυτικών καλυμμάτων
Μείωση της διάβρωσης του εδάφους με αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα,
Διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους (διαχείριση και συγκομιδή καμένου ιστάμενου ξυλώδους κεφαλαίου ),
Διατήρηση της πανίδας,
Μείωση του επακόλουθου κινδύνου πυρκαγιάς,
Διατήρηση της ποιότητας των οικοτόπων με αποκατάσταση της βλάστησης.
Το κλίμα έχει σαφή επίδραση στην εκδήλωση πυρκαγιών. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τις προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή, μέσα στα επόμενα 50 χρόνια, πρέπει να αναμένουμε αύξηση τέτοιων φαινομένων με ότι αυτά συνεπάγονται για τα φυσικά οικοσυστήματα και τους ανθρώπους Οι τάσεις εκδήλωσης πυρκαγιών σε παγκόσμια κλίμακα αναμένεται να αυξηθούν στη Βόρεια και Νότια Αμερική, στην κεντρική Ασία, στη νότια Ευρώπη, στη δυτική Αφρική και στην Αυστραλία. Οι σοβαρότερες μεταβολές αναμένονται όμως στη νότια Ευρώπη. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί βασικό παράγοντα για την αύξηση του κινδύνου και της έκτασης των πυρκαγιών, με τον τόπο μας να βρίσκεται πλέον στο στάδιο ερημοποίησης οι επιλογές δεν είναι πολλές. Ή την αντιμετωπίζουμε είτε αφηνόμαστε στη δίνη της.
