Ο καταιγισμός ερωτημάτων που θέτει ο βουλευτής Χαράλαμπος Θεοπέμπτου για τη διαχείριση των πρόσφατων πυρκαγιών δεν περιορίζεται μόνο στην αναζήτηση ευθυνών, αλλά ανοίγει ένα ευρύτερο πεδίο προβληματισμού για τη διαφάνεια, την επάρκεια και –ίσως κυρίως– για την πρόθεση. Οι σιωπές, οι καθυστερήσεις, οι ανεξήγητες παραλείψεις και οι αντιφάσεις ανάμεσα στις ανακοινώσεις και τα γεγονότα, διαμορφώνουν ένα θολό τοπίο, αφήνοντας εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο υπήρξε επιχειρησιακή ελλιπής ετοιμότητα ή –ακόμη πιο ανησυχητικά– αν υπήρχε κάποιο σχέδιο πίσω από τη φαινομενική αδράνεια. Ειδικά όταν η τεχνολογία υπάρχει, τα σχέδια υπάρχουν, αλλά δεν ενεργοποιούνται, δεν μπορεί παρά να γεννηθεί η υποψία: πρόκειται για αστοχία ή για κάτι βαθύτερο;
Το SkalaTimes παραθέτει αυτούσια τα ερωτήματα του Βουλευτή Χαράλαμπου Θεοπέμπτου:
1. Όπως αναφέρεται σε απάντηση ημερομηνίας 7 Μαΐου 2025 του Υπουργού Εσωτερικών κ. Κωνσταντίνου Ιωάννου στην ερώτηση μου με αρ. 23.06.012.04.286, ανέφερε ότι “..το σύστημα “Cell Broadcast” παρέχει την τεχνική δυνατότητα άμεσης ειδοποίησης όλων των πολιτών με ενεργή συσκευή εντός συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής, χωρίς να απαιτείται προεγκατάσταση εφαρμογής ή χρήση δεδομένων.”
Γιατί δεν στάλεικε κανένα μήνυμα από αυτό;
2. Στο σύστημα συναγερμού που ηχεί κάθε 20 Ιουλίου έχει ενσωματωθεί εκτός από τον ήχο σειρήνας και η δυνατότητα μετάδοσης έως και 13 μηνυμάτων τα οποία μπορούν να μεταδοθούν παντού ή και σε επιλεγμένα σημεία. Ανάμεσα σε αυτά που ηχογραφήθηκαν υπάρχουν και μηνύματα για πυρκαγιές.
Γιατί δεν χρησιμοποιήθηκαν ούτε και αυτά;
3. Σε πολλά χωριά δεν υπήρχε εγκαίρως παρουσία Πολιτικής Άμυνας ή Αστυνομίας για τη βοήθεια στην εκκένωση, με αποτέλεσμα οι ίδιοι οι πυροσβέστες να επωμιστούν και αυτό το έργο διάσωσης κατοίκων.
Γιατί υπήρχε αυτό το πρόβλημα ασυνεννοησίας και τι πήγε λάθος αφού όπως ανακοινώθηκε από το Υπ. Εσωτερικών υπήρχε το σχέδιο εκκένωσης “Πολύβιος”;
Υπήρχε πράγματι σχέδιο εκκένωσης αυτών των Κοινοτήτων;
4. Ποιου ευθύνη τελικά ήταν να δημιουργήσει ζώνες αντιπυρικής προστασίας και να στηρίξει τις τοπικές αρχές με εξοπλισμό;
- Υπήρχε αίτημα από Κοινότητες για παραχώρηση οχημάτων /συστημάτων πυρόσβεσης; Γιατί δεν δόθηκαν μικρά πυροσβεστικά οχήματα στις κοινότητες; Ο πρόεδρος των κοινοτήτων Λεμεσού κατήγγειλε ότι το κράτος αρνήθηκε να παραχωρήσει τέτοια οχήματα, αφήνοντας τους κατοίκους χωρίς δυνατότητα άμεσης παρέμβασης. Ποιος πήρε αυτή την απόφαση και αυτή θα αναθεωρηθεί;
6. Πόσος χρόνος μεσολάβησε μεταξύ της πρώτης ειδοποίησης για τα πτητικά μέσα και τη πυροσβεστική να είναι στη σκηνή;
7. Άλλαξε ο χρόνος ανταπόκρισης των ελικοπτέρων από τη στιγμή της κλήσης μέχρι την πρώτη ρίψη από 12 σε 52 λεπτά επειδή τα πτητικά μέσα τέθηκαν υπό τον έλεγχο της Εθνικής Φρουράς;
Πώς σκοπεύουν οι αρχές να εξασφαλίσουν άμεση ετοιμότητα;
8. Ποιος είχε τη συνολική ευθύνη του επιχειρησιακού σχεδιασμού την ημέρα της πυρκαγιάς;
9. Υπήρξε θέμα συντονισμού μεταξύ Τμήματος Δασών και Πυροσβεστικής;
- Αποφασίστηκε να μην γίνουν επιχειρήσεις διάσωσης κατοικιών για να μην κινδυνεύσουν πυροσβέστες, με αποτέλεσμα χωριά όπως το Σούνι να βλέπουν σπίτια να καίγονται ενώ τα πυροσβεστικά οχήματα παρέμεναν αδρανή; Γιατί αποφασίστηκε να μην γίνει προσπάθεια διάσωσης των κατοικιών; Κάτοικοι κατήγγειλαν ότι πυροσβεστικά οχήματα έμειναν αδρανή ενώ σπίτια καίγονταν. Ποια πρωτόκολλα εφαρμόστηκαν και ποια κριτήρια χρησιμοποιήθηκαν για την προστασία περιουσιών έναντι της ασφάλειας του προσωπικού;
- Ποιος είχε την επιχειρησιακή διοίκηση κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς; Οι διάφοροι αρμόδιοι επικαλέστηκαν διάφορα πρωτόκολλα χωρίς να ξεκαθαριστεί ποιος έπαιρνε τις αποφάσεις και αν αυτά τα πρωτόκολλα επαρκούσαν για αυτή την πρωτοφανή κρίση.
Πώς θα διασφαλιστεί στο μέλλον μία σαφής ιεραρχία και λογοδοσία;
12. Τι μακροπρόθεσμο σχέδιο πρόληψης υπάρχει;
13. Υπάρχει η δυνατότητα να έχουμε μόνιμη περιφερειακή βάση πτητικών μέσων πυρόσβεσης που θα καλύπτει την δικής μας πλευράς της Μεσογείου;
14. Τι χημικά συστατικά περιείχε το επιβραδυντικό που έριξαν τα ισραηλινά αεροπλάνα και κατά πόσο αυτά είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο και τη φύση;
Προτάσεις για βελτίωση της πρόληψης και διαχείρισης:
Για να αποφευχθούν παρόμοιες καταστροφές στο μέλλον, και με βάση τα δημοσιεύματα χρειάζεται να γίνει:
- Αναβάθμιση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης: Ένα από τα πιο κρίσιμα κενά που διαπιστώθηκαν ήταν η επικοινωνία με τους πολίτες εν μέσω κρίσης.
Επιβάλλεται η άμεση λειτουργεία Προτείνεται η άμεση εφαρμογή ενός σύγχρονου Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης (Public Warning System) μέσω μηνυμάτων SMS/112 και σειρήνων, σε πολλαπλές γλώσσες.
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να επιταχυνθεί αυτή η διαδικασία, ώστε σε επόμενο περιστατικό οι κάτοικοι να λαμβάνουν έγκαιρα στο κινητό τους σαφείς οδηγίες εκκένωσης στην κατάλληλη γλώσσα. Παράλληλα, πρέπει να αξιοποιηθούν οι τοπικές σειρήνες συναγερμού σε ευπαθείς περιοχές που έχουν τη δυνατότητα να στέλνουν και ηχογραφημένα μηνύματα και να εκπαιδευτεί ο πληθυσμός στο πώς να αντιδρά όταν ηχήσουν. - Επανασχεδιασμός της πολιτικής πρόληψης:
Οι τοπικές αρχές πρέπει να καθαρίζουν τα οικόπεδα και να δημιουργούν αντιπυρικές ζώνες με κρατική χρηματοδότηση.
Η νομοθεσία οφείλει να επιβάλλει υποχρεωτικό καθαρισμό και να παρέχει κίνητρα στους πολίτες. Οι κοινότητες χρειάζονται μικρά πυροσβεστικά οχήματα και εξοπλισμό για άμεση παρέμβαση.
Να υλοποιηθούν επιτέλους τα βασικά προληπτικά μέτρα που έχουν υποδειχθεί εδώ και χρόνια. Αυτό περιλαμβάνει τον τακτικό καθαρισμό της βλάστησης γύρω από κοινότητες και κατοικίες, τη δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, καθώς και την απομάκρυνση ξερής βιομάζας από δάση και αγροτικές εκτάσεις. Επιπλέον, να καθαριστούν οι ανεξέλεγκτες χωματερές και σκουπιδότοποι που αποτελούν εστίες ανάφλεξης.
Οι τοπικές Αρχές θα πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά αυτές τις πρακτικές κάθε άνοιξη, αξιοποιώντας και εθελοντές όπου χρειάζεται. - Αύξηση και αυτόνομη διαχείριση εναέριων μέσων:
Λόγω των καθυστερήσεων του RescEU και της εξάρτησης από άλλες χώρες, η Κύπρος πρέπει να δημιουργήσει μόνιμη βάση με πυροσβεστικά αεροπλάνα και ελικόπτερα υψηλής χωρητικότητας, να προβλέπει εναέρια μέσα εφεδρείας και να διατηρεί ευελιξία στον έλεγχο τους ώστε να ενεργοποιούνται εντός λεπτών. - Σαφής διοίκηση και ευθύνη:
Να οριστεί συγκεκριμένος επιχειρησιακός επικεφαλής με εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις σε πραγματικό χρόνο, ανεξάρτητα από πρωτόκολλα. Να ενισχυθεί η συνεργασία Πυροσβεστικής, Τμήματος Δασών, Εθνικής Φρουράς, Πολιτικής Άμυνας και αστυνομίας, με κοινά σενάρια ασκήσεων. - Καλύτερος συντονισμός και εκπαίδευση των αρχών: Η αντιμετώπιση μιας μεγάλης πυρκαγιάς απαιτεί ενιαίο κέντρο διοίκησης και άρτια συντονισμένη δράση πολλών υπηρεσιών. Προτείνεται η θεσμοθέτηση ενός μόνιμου Συντονιστικού Κέντρου Κρίσεων για μεγάλα συμβάντα, όπου θα εκπροσωπούνται όλα τα εμπλεκόμενα σώματα (Πυροσβεστική, Τμήμα Δασών, Πολιτική Άμυνα, Αστυνομία, Εθνική Φρουρά, Τοπική Αυτοδιοίκηση κ.ά.) και θα λαμβάνονται από κοινού οι αποφάσεις σε πραγματικό χρόνο. Επιπλέον, ζητείται η διευκρίνιση των αρμοδιοτήτων: σήμερα η ευθύνη συντονισμού των δασοπυρκαγιών υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας (Τμήμα Δασών) ενώ των αστικών στο Υπουργείο Δικαιοσύνης (Πυροσβεστική) – πρέπει να διασφαλιστεί ότι σε περιπτώσεις μεικτών συμβάντων υπάρχει σαφής ιεραρχία και όχι σύγχυση.
Το ερώτημα «ποιος είχε τον συντονισμό» που τέθηκε για το Σούνι δείχνει αυτή την ανάγκη. Προτείνεται η διενέργεια τακτικών ασκήσεων ετοιμότητας σε επίπεδο επαρχίας, ώστε όλοι οι φορείς να δοκιμάζουν τα σχέδια εκκένωσης και πυρόσβεσης από κοινού. Σχέδια όπως το σχέδιο «ΠΟΛΥΒΙΟΣ» (που ορίζει εκ των προτέρων υπεύθυνο πρόσωπο σε κάθε κοινότητα για την αρχική καθοδήγηση εκκένωσης μέχρι να φτάσουν οι αρχές) θα πρέπει να επικαιροποιηθούν και να γίνουν γνωστά στους τοπικούς παράγοντες και κατοίκους. - Εκπαίδευση πολιτών και τοπικών ομάδων:
Η ενσωμάτωση της κουλτούρας του εθελοντισμού και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στην πολιτική προστασία είναι κρίσιμη – κάθε κοινότητα θα πρέπει να έχει ομάδες πολιτικής άμυνας και εθελοντών εκπαιδευμένων για πρώτες παρεμβάσεις μέχρι να φθάσουν οι πυροσβέστες.
Δημιουργία εθελοντικών ομάδων πυρόσβεσης και ενημέρωση των κατοίκων για τρόπους προστασίας, εκκένωσης και συμμετοχής στη διάσωση. Η τοπική κοινωνία πρέπει να μπορεί να ενεργεί αποτελεσματικά πριν φτάσουν οι επαγγελματικές δυνάμεις. - Περιβαλλοντική διαχείριση και αναδάσωση:
Ανάπτυξη σχεδίου για ανθεκτικά δάση, αντικατάσταση μονοκαλλιεργειών με ποικιλία ειδών και ανασύσταση καμένων περιοχών. Η προστασία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των οικοτόπων πρέπει να συνδυαστεί με βιώσιμη ανάπτυξη ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ερήμωσης.
- Βελτίωση υποδομών και εξοπλισμού πυρόσβεσης:
Υπάρχει ανάγκη για ενίσχυση του εξοπλισμού των πυροσβεστικών δυνάμεων. Η κυβέρνηση οφείλει να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα κονδύλια (εθνικά και ευρωπαϊκά) για να προμηθευτεί τα επιπλέον εναέρια μέσα και πυροσβεστικά οχήματα που απαιτούνται. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί και στα μικρότερα, ευέλικτα πυροσβεστικά οχήματα που μπορούν να κινηθούν σε στενούς ορεινούς δρόμους. Υπάρχουν ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης (60% κάλυψη) για τέτοια οχήματα, τα οποία δεν αξιοποιήθηκαν επαρκώς και θα έπρεπε να είχαν ήδη προμηθευτεί μέσω των Επαρχιακών Διοικήσεων.
Η Πυροσβεστική και το Τμήμα Δασών πρέπει να αναβαθμίσουν τον στόλο τους (οχημάτων και ελικοπτέρων), ενώ παράλληλα να εξοπλιστούν οι κοινότητες με βασικά μέσα πυρασφάλειας: υδατοδεξαμενές, πυροσβεστικά σημεία/κρουνοί σε χωριά, γεννήτριες για άντληση νερού αν κοπεί το ρεύμα κ.ο.κ.. - Οργανωτικές αλλαγές:
Η σύσταση ανεξάρτητης Δημόσιας Ερευνητικής Επιτροπής θα βοηθήσει να εντοπιστούν με λεπτομέρεια όλες οι διοικητικές και επιχειρησιακές αστοχίες και να διατυπωθούν συγκεκριμένες εισηγήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να εξεταστει και η ευρύτερη αναδιοργάνωση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, π.χ. η ενιαία διαχείριση δασοπυρκαγιών και αστικών πυρκαγιών, η βελτίωση της εκπαίδευσης του προσωπικού και η ενίσχυση του θεσμού των εθελοντών.
Χαράλαμπος Θεοπέμπτου,
Βουλευτής,
Κινήματος Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών.
Σημείωση SkalaTimes: Κύριε Θεοπέμπτου, κάποιες απαντήσεις ίσως να υπάρχουν εδώ:
https://www.skalatimes.com/2025/08/03/ntokimanter-to-sxedio-voria-evia/
