Δεν δίστασε να τοποθετηθεί δημόσια κατά του πολέμου στη Γάζα, χωρίς να σκεφτεί πως είναι σύζυγος πολιτικού που έχει διοριστεί από τη νυν φιλοϊσραηλινή κυβέρνηση, ούτε αν αυτό θα της στοιχίσει ως συγγραφέα. Μίλησε χωρίς κανέναν φόβο και τάχθηκε υπέρ της ειρήνης, της ανθρωπιάς, των αμάχων και των παιδιών, υπέρ της Γάζας. Η ανοικτή επιστολή της προς τον Πρέσβη της Παλαιστίνης στην Κύπρο μας συγκίνησε όλους, αφού ήταν σαν να μιλούσε εκ μέρους χιλιάδων από εμάς.
Τελικά, είναι η στάση μας απέναντι στην υπόθεση της Γάζας ένα εργαλείο μέτρησης της ανθρωπιάς μας;
Σήμερα, το SkalaTimes, με τιμή, παρουσιάζει μία συνέντευξη με τη συγγραφέα παιδικών βιβλίων Μαρίνα Μιχαηλίδου Καδή· με τη γυναίκα που, όταν έγραφε το παρακάτω στην ανοικτή της επιστολή προς τον Πρέσβη της Παλαιστίνης, στη δική μας καρδιά αντηχούσε σαν σπαραγμός και σαν καμπάνα αφύπνισης για όσους ακόμη παραμένουν σιωπηλοί και μιλούν για «συμφέροντα του τόπου μας»:
«Γιατί τι νόημα έχει να τιμούμε εθνικές επετείους, να διαβάζουμε στα παιδιά ιστορίες για την ειρήνη, να τους μιλούμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν σιωπούμε μπροστά σε αυτή την τραγωδία που συμβαίνει σήμερα, τόσο κοντά σε μας, στη Γάζα;
Πιστεύω, κ. Attari, ότι ο κόσμος της Κύπρου, αναγνωρίζει το δράμα που βιώνει ο Παλαιστινιακός λαός και στέκεται δίπλα του. Έστω κι αν καμιά φορά παραμένει σιωπηλός…
Κι όταν ακούτε φωνές να μιλούν για «οικονομικά συμφέροντα» και «αναπτύξεις», βάζοντας το οικονομικό κέρδος πάνω από το ανθρώπινο δράμα, να ξέρετε πως δεν εκφράζουν την πλειοψηφία της Κυπριακής κοινωνίας.
Λυπάμαι βαθιά για όσα βιώνει ο λαός σας και αν σας αφήσαμε να νιώσετε μόνοι. Δεν είστε. Καταδικάζουμε τον πόλεμο και τη γενοκτονία. Είμαστε υπέρ της ειρήνης. Για την Κύπρο, την Παλαιστίνη, και όλα τα μέρη της γης».
Συνέντευξη στη Γιώτα Δημητρίου
Μαρίνα, τι παρακινεί μια συγγραφέα να εκφράσει δημόσια τη θέση της για τη Γάζα, δημιουργώντας ενδεχομένως και αντιπάθειες, αφού δεν τάσσονται όλοι υπέρ της Γάζας;
Ως μητέρα και ως συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας, δεν θα μπορούσα να παραμείνω σιωπηλή μπροστά στο ανθρώπινο δράμα που εξελίσσεται εδώ και δύο σχεδόν χρόνια στη Γάζα. Όλοι αναγνωρίζουμε, πιστεύω, τον πόνο που προκάλεσε η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, μια επίθεση που η διεθνής κοινότητα καταδίκασε με αποτροπιασμό. Παρόλα αυτά, είδαμε να ακολουθούν αδιάκριτοι βομβαρδισμοί αμάχων σε κατοικημένες περιοχές, βομβαρδισμοί σχολείων, νοσοκομείων και προσφυγικών καταυλισμών. Είδαμε χιλιάδες παιδιά να χάνουν τη ζωή τους, να μένουν ορφανά, να ακρωτηριάζονται. Είδαμε να τιμωρείται συνολικά ένας λαός. Οι ιστορίες που γράφω, τα παραμύθια που γράφω, πραγματεύονται ανθρώπινες αξίες, όπως η ειρήνη, η αλληλεγγύη, η δικαιοσύνη. Πώς θα μπορούσα να παραμείνω σιωπηλή μπροστά σε αυτό το ανθρώπινο δράμα; Θα ήμουν, το λιγότερο, υποκρίτρια.
Σε ανησύχησε καθόλου το ενδεχόμενο να γίνεις «λιγότερο αρεστή» με τις δημόσιες αναρτήσεις σου;
Μεγαλώνοντας συνειδητοποιείς ότι δεν μπορείς να είσαι αρεστή σε όλους. Κάποιοι θα σε κατακρίνουν, θα σου προσάψουν αλλότρια κίνητρα, θα σου γυρίσουν την πλάτη. Το αποδέχεσαι και προχωράς. Παίρνεις δύναμη από ανθρώπους που γνωρίζουν ποια είσαι από παλιά, και στέκονται δίπλα σου, αλλά και ανθρώπους που γνώρισες στην πορεία, μέσα από την προάσπιση των ίδιων ιδανικών. Στο τέλος της μέρας, το να υπερασπιζόμαστε τις αξίες και τα ιδανικά μας είναι αυτό που μας επιτρέπει να περπατούμε με αξιοπρέπεια και να αναπνέουμε ήσυχοι τα βράδια.
Τι σε ώθησε να γράψεις την ανοικτή επιστολή στον Πρέσβη της Παλαιστίνης στην Κύπρο;
Το προηγούμενο βράδυ είχα διαβάσει για την απόφαση της Ισραηλινής κυβέρνησης να καταλάβει ολοκληρωτικά τη Γάζα, δηλαδή να εισβάλει σε περιοχές που δεν έχουν ακόμα καταληφθεί, μεταξύ των οποίων η πυκνοκατοικημένη πόλη της Γάζας όπου ζουν 740,000 άνθρωποι. Ως λαός που έχει υποφέρει μέσα στους αιώνες, γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει πόλεμος, εισβολή και κατοχή. Πέραν από τις δημόσιες τοποθετήσεις μου, ένιωσα την ανάγκη να απευθυνθώ στον Πρέσβη της Παλαιστίνης, με δύο λόγια στήριξης και συμπαράστασης. Έκανα αυτό που θα έλπιζα να κάνει κάποιος για εμάς, αν βρισκόμασταν στη δική του θέση, στη θέση των Παλαιστινίων.
Στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών γίνεται λόγος για την αξία και τη σημασία της καλλιέργειας της ενσυναίσθησης. Όμως, αυτή η καλλιέργεια δεν πραγματοποιείται κυρίως όταν το παιδί παρακολουθεί τη στάση των γονιών του σε κοινωνικά και σοβαρά πολιτικά ζητήματα;
Αδιαμφισβήτητα, τα παιδιά μαθαίνουν από εμάς, όχι μόνο μέσα από τις συμβουλές που τους δίνουμε, αλλά κυρίως από αυτά που μας παρακολουθούν να εφαρμόζουμε στην πράξη. Μία από τις πιο σημαντικές κινητήριες δυνάμεις για μένα είναι τα δύο παιδιά μου και το παράδειγμα που θέλω να τους δώσω – να ακολουθούν τη φωνή της συνείδησης τους και να μην φοβούνται όταν βαδίζουν στον δρόμο της ηθικής. Και αυτό είναι κάτι που δίδαξαν σε μένα οι δικοί μου γονείς και τους είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων γι’ αυτό.
Για εσένα, ως συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας, ποιο είναι το ζητούμενο κάθε φορά που γράφεις ένα βιβλίο; Τι θέλεις να κερδίζει ένα παιδί διαβάζοντας ένα έργο σου;
Οι ιστορίες που γράφω αγγίζουν δύσκολα κοινωνικά και περιβάλλοντά θέματα, που πολλές φορές δυσκολευόμαστε να συζητήσουμε με τα παιδιά. Θέματα όπως ο πόλεμος και ο ξεριζωμός, η μοναξιά και απώλεια, η εκμετάλλευση των ζώων και η σχέση των ανθρώπων με τη φύση. Μέσα από την παιδική λογοτεχνία επιδιώκω να συνδράμω στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της οικουμενικής συνείδησης των παιδιών, εμπνέοντάς τα να γίνουν φορείς αλλαγής.
Μαρίνα, πώς μπορεί ο κόσμος να γίνει καλύτερος σε γκρίζες εποχές, όταν οι περισσότεροι επιλέγουν να ακολουθούν τυφλά είτε αυτό που θα τους πει το κόμμα, είτε αυτό που εξυπηρετεί τα προσωπικά τους συμφέροντα;
Ακόμα κι αν πιστεύομε πως είναι δύσκολο να αλλάξει ο κόσμος, ο καθένας από εμάς οφείλει να το προσπαθεί σαν να ήταν δική του ευθύνη. Υπάρχουν ευτυχώς παντού άνθρωποι, που ανεξάρτητα από τα όποια συμφέροντα, κάνουν με εντιμότητα το ταξίδι τους στη ζωή. Μπορεί να φέρουν τη διαφορά και εάν όχι, δεν έχει σημασία… απλά το ότι έζησαν σύμφωνα με τις αρχές τους είναι αρκετό.
Με το χέρι στην καρδιά, έχεις μετανιώσει μέχρι στιγμής που έχεις εκφράσει δημόσια τις θέσεις σου για το Παλαιστινιακό;
Ειλικρινά όχι, δεν έχω μετανιώσει. Δεν μπορώ να πιστέψω πως ζούμε σε μια εποχή όπου κάποιος μπορεί να φοβάται ή να διστάζει να μιλήσει ενάντια στον πόλεμο, ενάντια στον βομβαρδισμό αμάχων, ενάντια στον ακρωτηριασμό και τον θάνατο χιλιάδων παιδιών. Ανεξάρτητα με το που πρόσκειται κάποιος ιδεολογικά, πρόκειται για άμαχους, γυναίκες και παιδιά. Παιδιά, που δεν έφταιξαν ασφαλώς σε τίποτα. Πώς φτάσαμε μέχρι εδώ, όταν για χρόνια προσπαθούσαμε να κατανοήσουμε πως η διεθνής κοινότητα παρέμεινε σιωπηλή μπροστά στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων; Και τώρα, πώς γίνεται να φοβόμαστε να μιλήσουμε για αυτό που συμβαίνει τόσο κοντά σε εμάς, στη Γάζα;
Υπήρξαν άνθρωποι που σου είπαν ότι δεν σε συμφέρει προσωπικά να εκφράζεσαι δημόσια; Ρωτάμε, διότι κι εμείς στο SkalaTimes για κάποια θέματα ακούμε: «Θα σας συνέφερε περισσότερο να μην πάρετε θέση». (Βεβαίως και παίρνουμε,αν πιστεύουμε πως είναι για το κοινό καλό, με όποιο κόστος!)
Υπήρξαν, ναι, αλλά για μένα ήταν και είναι θέμα αρχής. Ο ανθρωπισμός και η προάσπιση της ειρήνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι υπεράνω οποιασδήποτε πολιτικής ιδεολογίας. Βλέπουμε εξάλλου ελεύθερους ανθρώπους Εβραϊκής καταγωγής, να κατακρίνουν όσα γίνονται. Η απάντηση για μένα είναι στα λόγια του Πρέσβη της Παλαιστίνης στην απάντηση που μου έστειλε, που με συγκίνησαν βαθιά, αλλά και στα υποστηρικτικά σχόλια που έλαβα από φίλους Ελληνοκύπριους, Τουρκοκύπριους, Αρμένιους της Κύπρου και άλλους.
Τι σημαίνει για σένα η απάντηση του Πρέσβη της Παλαιστίνης στην ανοικτή επιστολή σου;
Η απάντηση του Πρέσβη της Παλαιστίνης, κ. Attari, που ανάμεσα σε άλλα αναφέρει, «Η
συμπαράσταση σας είναι πολύτιμη· είναι σαν χέρι απλωμένο σε αδελφό που πνίγεται, σαν ματιά
που λέει ‘δεν είσαι μόνος’», με συγκίνησε βαθιά και τον ευχαριστώ γι’ αυτό. Τα λόγια του ήταν μια επιβεβαίωση για μένα ότι όσο ασήμαντη κι αν θεωρούμε μία πράξη μας, για κάποιον άνθρωπο που βλέπει τον λαό του να υποφέρει, μπορεί να σημαίνει πολλά.
Ποιος είναι ο ρόλος των καλλιτεχνών – είτε είναι συγγραφείς είτε υπηρετούν άλλες τέχνες – σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας;
Πιστεύω στην τέχνη που προβληματίζει, στην τέχνη που καθοδηγεί, στην τέχνη που αντιστέκεται. Οι άνθρωποι των τεχνών δεν μπορούν να παραμένουν αμέτοχοι μπροστά σε καίρια ζητήματα, πόσο μάλλον με αυτά που έχουν να κάνουν με το ανθρώπινο δράμα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η ανάγκη μου αυτή οδήγησε στη δημιουργία της σελίδας στο Facebook “Post a Poem for Peace”, σε συνεργασία με τη φίλη εκπαιδευτικό και συγγραφέα Στέλια Δημητρίου. Πρόκειται για μια σελίδα όπου ο καθένας και η κάθε μια μπορούν να αναρτούν δικά τους ποιήματα για την ειρήνη – ποιήματα στοχασμού, αντίστασης και ελπίδας για έναν καλύτερο κόσμο.
Ποιο είναι το μήνυμά σου προς τον κόσμο;
Αν προσπαθήσουμε όλοι να δούμε πέραν από το «εγώ» μας και να μπούμε έστω για λίγο στη θέση του άλλου, είτε αυτός είναι ένας άλλος άνθρωπος, είτε ένας άλλος λαός, θα κατανοήσουμε ότι αυτά που μας συνδέουν είναι πολύ περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν.
Ο πόνος δεν έχει εθνικότητα, χρώμα, θρησκεία. Ούτε και η ελπίδα.
- Ποιήμα της Μαρίνας Μιχαηλίδου Καδή:
Πόσο εύκολα ξεχνούν κάποιοι
πως στον πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι.
Στον πόλεμο μετριούνται μόνο οι απώλειες.
Ο πόνος και ο ξεριζωμός.
Τα ανέμελα χρόνια που χάνονται.
Και ο τρόμος στα μάτια των παιδιών
