Της Γιώτας Δημητρίου
Δημοσιογράφος
Αρχισυντάκτρια SkalaTimes
Πολλές φορές, οι χώρες που ετοιμάζονται για πόλεμο, για να αποφύγουν τη δημόσια κατακραυγή, εφευρίσκουν δικαιολογίες και «παραμύθια της Χαλιμάς» και, με τη βοήθεια των καθεστωτικών και άλλων ΜΜΕ, χτίζουν το παραμύθι με εικόνες και «ντοκουμέντα» και το πουλούν στον λαό – κι ο λαός μια χαρά το πιστεύει. Βλέπετε, οι χώρες με στρατιωτική δύναμη και υπεροχή έχουν και τα εκατομμύρια να ξοδέψουν για την ανάλογη προπαγάνδα που εξυπηρετεί το δικό τους αφήγημα.
Για τα όσα διαδραματίζονται σήμερα, είναι επικίνδυνο να προβεί κανείς σε σίγουρες δηλώσεις· έτσι κι αλλιώς, η ιστορία μάς έχει διδάξει πως το μελάνι αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα στις σελίδες της όταν τελειώσει μια ιστορική περίοδος – τότε που οι αναλύσεις γίνονται με πιο ξεκάθαρη ματιά.
Ωστόσο, ας ρίξουμε μια ματιά στην ιστορία του χθες, να δούμε γεγονότα που επιβεβαιώνουν τα παραπάνω, ότι δηλαδή στο βωμό του πολέμου η αλήθεια είναι η πρώτη που δολοφονείται εν ψυχρώ:
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα που μαθαίνουμε με το «καλημέρα» στο πανεπιστήμιο για σπουδές δημοσιογραφίας είναι το πασίγνωστο παράδειγμα του κορμοράνου στον Κόλπο, που χωρίς αμφιβολία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της προπαγάνδας που μπορεί να ασκήσει μια χώρα (στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες), προκειμένου να νομιμοποιήσει πολεμικές ενέργειες και να διαμορφώσει την κοινή γνώμη.
«Κατά τη διάρκεια του Πολέμου στον Κόλπο (1990-1991), ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και συγκινητικά “σύμβολα” της περιβαλλοντικής καταστροφής που υποτίθεται πως προκάλεσε ο Σαντάμ Χουσεΐν ήταν μια φωτογραφία: ένας κορμοράνος καλυμμένος με πετρέλαιο, ανήμπορος να κινηθεί, μέσα σε μια μαύρη, παχύρρευστη λίμνη αργού πετρελαίου.
Η εικόνα αυτή αναπαρήχθη ευρέως από διεθνή ΜΜΕ και χρησιμοποιήθηκε για να υπογραμμίσει τη δήθεν “βαρβαρότητα” του ιρακινού καθεστώτος, το οποίο – σύμφωνα με τα αφηγήματα της Δύσης – σκόπιμα προκάλεσε τεράστια οικολογική καταστροφή στον Περσικό Κόλπο, απελευθερώνοντας εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στη θάλασσα.
Η εικόνα αυτή, όπως και άλλες παρόμοιες, αποτέλεσε βασικό εργαλείο στη διαμόρφωση ενός συγκινησιακού πλαισίου για την υποστήριξη της επέμβασης. Ο κορμοράνος έγινε σύμβολο της “αναγκαίας” παρέμβασης των ΗΠΑ, για να σταματήσουν όχι μόνο την πολιτική, αλλά και την περιβαλλοντική καταστροφή που – υποτίθεται – προκαλούσε το Ιράκ.
Ωστόσο, μεταγενέστερες έρευνες αποκάλυψαν ότι η συγκεκριμένη φωτογραφία δεν τραβήχτηκε στον Περσικό Κόλπο, ούτε σχετιζόταν με τα πραγματικά γεγονότα του πολέμου. Ήταν είτε αρχείου είτε σκηνοθετημένη. Η χρήση της ήταν συνειδητή και στρατηγική – μια μορφή ψυχολογικού πολέμου και συναισθηματικής χειραγώγησης.
Το παράδειγμα του κορμοράνου είναι ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο μια εικόνα, ακόμα και αν δεν είναι αληθινή ή σχετική, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από κυβερνήσεις και ΜΜΕ για να κατασκευάσουν αφήγημα, να ενισχύσουν τη δημόσια στήριξη για πόλεμο και να δαιμονοποιήσουν τον “εχθρό”.»
Το ψέμα για τα Όπλα Μαζικής Καταστροφής (ΟΜΚ) του Σαντάμ Χουσεΐν είναι επίσης ένα από τα πιο διαβόητα και τεκμηριωμένα παραδείγματα πολιτικής εξαπάτησης και πολεμικής προπαγάνδας στη σύγχρονη ιστορία, με πρωταγωνιστή (what a surprise!) – και πάλι – τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.
«Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους υιοθέτησε μια επιθετική εξωτερική πολιτική με στόχο τον “Άξονα του Κακού” (Ιράκ, Ιράν, Βόρεια Κορέα). Ο Σαντάμ Χουσεΐν κατηγορήθηκε πως διατηρούσε αποθέματα χημικών, βιολογικών και πιθανόν πυρηνικών όπλων, τα οποία μπορούσε να χρησιμοποιήσει ή να παραδώσει σε τρομοκρατικές οργανώσεις.
Στις 5 Φεβρουαρίου 2003, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κόλιν Πάουελ, εμφανίστηκε ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ κρατώντας ένα μικρό φιαλίδιο (που υποτίθεται ότι περιείχε άνθρακα) και παρουσίασε “αποδείξεις” με δορυφορικές εικόνες, υποκλαπείσες συνομιλίες και μαρτυρίες.
Η παρουσίασή του αυτή χρησιμοποιήθηκε ως νομιμοποιητικό εργαλείο για να πειστεί τόσο η διεθνής κοινότητα όσο και η αμερικανική κοινή γνώμη για την αναγκαιότητα της στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράκ.
Τον Μάρτιο του 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους εισέβαλαν στο Ιράκ χωρίς έγκριση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με επίσημη αιτιολογία την εξουδετέρωση των υποτιθέμενων ΟΜΚ.
Μέσα σε λίγους μήνες αποκαλύφθηκε το εξής:
-Δεν βρέθηκαν ποτέ ΟΜΚ στο Ιράκ.
-Οι αναφορές των μυστικών υπηρεσιών ήταν λανθασμένες ή κατασκευασμένες.
-Πολλά στοιχεία χειραγωγήθηκαν για να εξυπηρετήσουν πολιτικές σκοπιμότητες.»
Βέβαια, το «ψεματάκι» των ΗΠΑ, το οποίο «κατάπιε» ολόκληρος ο πλανήτης, στοίχισε ένα εκατομμύριο ζωές Ιρακινών, και βύθισε το Ιράκ σστο χάος, με αιματηρές συγκρούσεις, εμφύλιο και την άνοδο του Ισλαμικού Κράτους (ISIS).
Αργότερα ο Κόλιν Πάουελ παραδέχτηκε ότι η ομιλία του βασίστηκε σε… «λάθος στοιχεία»!
Είναι πολλά τα ψέματα που έχουν ειπωθεί στην παγκόσμια ιστορία – συνειδητά ή σκόπιμα παραποιημένα – για να χειραγωγηθεί η κοινή γνώμη, να νομιμοποιηθεί μια στρατιωτική επέμβαση, να δικαιολογηθεί ένας πόλεμος και να παρουσιαστεί ο επιτιθέμενος ως «αμυνόμενος» ή «απελευθερωτής».
Μερικά από αυτά, που είναι ήδη γνωστά και αναλύονται στα μαθήματα Πολιτικής Επιστήμης:
- Το «Γεγονός του Τόνκιν» (Βιετνάμ, 1964), για να μπορέσουν οι ΗΠΑ να ξεκινήσουν τον πόλεμο στο Βιετνάμ.
- Η «σφαγή βρεφών στο Κουβέιτ» (Πόλεμος του Κόλπου, 1990), για να προκληθεί το αίσθημα δικαίου στον κόσμο και να στηρίξουν όλοι τον πόλεμο των ΗΠΑ κατά του Ιράκ.
- Τα «ανθρώπινα δικαιώματα στο Κόσοβο» (ΝΑΤΟ, 1999), που είχαν ως αποτέλεσμα την καταστροφή της Σερβίας, αλλαγή συνόρων, ρήξη με τη Ρωσία.
- «Η Λιβύη θα σφαγιάσει τον λαό της» (ΝΑΤΟ, 2011), που είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση της Λιβύης, εμφύλιο, αύξηση των τζιχαντιστών, δουλεμπόριο.
- Last but not least, από τις μαύρες σελίδες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα από τα γνωστά παραδείγματα προπαγάνδας που σήμανε την έναρξή του Β Παγκοσμίου είναι τα «ματωμένα πουκάμισα» του Χίτλερ (Πολωνία, 1939). Ο Χίτλερ ισχυρίστηκε πως Πολωνοί στρατιώτες εισέβαλαν στη Γερμανία και σκότωσαν Γερμανούς στα σύνορα. Παρουσιάστηκαν και «αποδείξεις». (Δεν είναι δύσκολο να εφεύρει εντέχνως κανείς «αποδείξεις»). Η αλήθεια όμως, όπως την κατέγραψε αργότερα η ιστορία, είναι ότι επρόκειτο για στημένο περιστατικό, από τους SS, (Schutzstaffel – την παραστρατιωτική οργάνωση του Ναζιστικού Κόμματος -NSDAP), γνωστό ως «Επιχείρηση Himmler».
«Η Επιχείρηση Χίμλερ, γνωστή και ως Επιχείρηση Κονσέρβα, ήταν μια προβοκάτσια που σχεδιάστηκε από τη ναζιστική Γερμανία το 1939. Στόχος της ήταν να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Πολωνία επιτέθηκε στη Γερμανία, δικαιολογώντας έτσι την εισβολή στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Η επιχείρηση περιλάμβανε ψεύτικες επιθέσεις των Γερμανών εναντίον του εαυτού τους, με θύματα αθώους πολίτες και κρατούμενους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η επιχείρηση αυτή θεωρείται ευρέως ως το πρώτο γεγονός του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη».
Τα παραπάνω παραδείγματα και γεγονότα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία, μας δείχνουν αυτό που μας έχει πει πολλάκις η ίδια η Ιστορία: ότι στον πόλεμο και στην πολιτική η αλήθεια συχνά δολοφονείται ψυχρά και έντεχνα.
Είναι γεγονός, δυστυχώς, πως ο κόσμος πολύ συχνά (τις περισσότερες φορές) δεν παίρνει χαμπάρι πόσο σκληρά δολοφονείται η αλήθεια, γιατί οι εικόνες από νεκρούς, καταστραμμένα ιερά τοπία, κραυγές παιδιών και άλλα σκηνοθετημένα «οσκαρικά» με εικόνες ή λέξεις σε καταξιωμένα διεθνώς ΜΜΕ νικούν κάθε λογική και κριτική σκέψη.
Μη ξεχνάμε πως αν έχουν δισεκατομμύρια για πολεμικούς εξοπλισμούς, μπορούν να διαθέσουν και μερικά εκατομμύρια για…. την ανάλογη προπαγάνδα των λαών!
Το μόνο σίγουρο είναι πως δεν υπάρχουν «καλοί πόλεμοι», μόνο καλές δικαιολογίες για φρικτά εγκλήματα πολέμου!
