Text Follows in English
Текст следует на русском языке
«Όσο τα κόμματα επιμένουν στην επικοινωνιακή επίδειξη και στην απαξίωση του αντιπάλου, τόσο θα απομακρύνονται από την ουσία της δημοκρατίας»
Ο πολιτικός πολιτισμός αποτελεί βασικό δείκτη της ποιότητας μιας δημοκρατίας. Δεν περιορίζεται απλώς στους θεσμούς ή στις διαδικασίες, αλλά εκφράζεται κυρίως μέσω του δημόσιου λόγου, των πολιτικών πρακτικών και της κουλτούρας επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών δρώντων και κοινωνίας. Στην προεκλογική περίοδο, όταν η δημόσια σφαίρα γεμίζει με αντιπαραθέσεις, διακηρύξεις και ανακοινώσεις, αποκαλύπτεται με τον πιο άμεσο τρόπο ο βαθμός σεβασμού που δείχνουν τα κόμματα και οι υποψήφιοι απέναντι στον πολίτη ή τον πολιτικό τους αντίπαλο.
Ωστόσο, ένα από τα φαινόμενα που υπονομεύουν τον πολιτικό πολιτισμό είναι η χρήση επιφανειακών «ατακών» και ευφυολογημάτων, συχνά συνοδευόμενων από χαρακτηρισμούς που στοχεύουν στην απαξίωση του αντιπάλου. Η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται έτσι σε ανταλλαγή συνθημάτων, όπου η ουσία παραμερίζεται προς χάριν της επικοινωνιακής εντύπωσης. Όπως σημείωνε ο Γιούργκεν Χάμπερμας στο έργο Η Δομική Μεταμόρφωση της Δημόσιας Σφαίρας (1962) η δημόσια σφαίρα πρέπει να βασίζεται σε ορθολογική και κριτική συζήτηση, χωρίς να υποκύπτει σε επικοινωνιακές στρατηγικές που αποσκοπούν μόνο στη δημιουργία εντυπώσεων. Ο Χάμπερμας αναλύει πώς η δημόσια σφαίρα έχει υποστεί «αναφεουδοποίηση» (refeudalization), όπου η δημόσια συζήτηση έχει αντικατασταθεί από στρατηγικές δημοσίων σχέσεων που αποσκοπούν στην επιβολή εντυπώσεων, αντί στην προώθηση του κριτικού διαλόγου. (The Structural Transformation of the Public Sphere, 1962).
Η προεκλογική περίοδος για τις βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο αναδεικνύει ακριβώς αυτό το ζήτημα. Παρατηρούμε πως ορισμένα κόμματα φαίνεται να θεωρούν ότι με στομφώδεις φράσεις και λεκτική υπεροψία μπορούν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Ωστόσο, η κοινωνία του σήμερα δεν πείθεται με την απλή ρητορική επίδειξη. Ο πολίτης, που βιώνει καθημερινά οικονομικές, κοινωνικές και υπαρξιακές προκλήσεις, αναζητά τεκμηριωμένες τοποθετήσεις, σαφείς προτάσεις και ταπεινό λόγο που δείχνει σεβασμό στην πραγματικότητα και όχι φλυαρία με έντονη επικοινωνιακή συσκευασία.
Άσε που η επίδειξη ποιος θα σούρει τα πιο εύστοχα τσιτάτα κουράζουν τον νούσιμο πολίτη που θελει να ακούσει θέσεις και επιχειρήματα όχι χαρακτηρισμούς και ατάκες.
Ο Αριστοτέλης ήδη από την Ρητορική του τόνιζε ότι η πειθώ δεν επιτυγχάνεται μόνο με το «λόγον» (λογική τεκμηρίωση), αλλά και με το «ήθος» (την αξιοπιστία και το ήθος του ομιλητή) και το «πάθος» (την ικανότητα να συγκινεί). Όταν όμως το πάθος μετατρέπεται σε στείρα συνθηματολογία και οι χαρακτηρισμοί αντικαθιστούν την επιχειρηματολογία, τότε το ήθος πλήττεται και ο πολιτικός πολιτισμός παρακμάζει.
Πιο συγκεκριμένα: Στην Ρητορική του, ο Αριστοτέλης περιγράφει τρεις τρόπους πειθούς:
Πάθος (pathos): η ικανότητα να προκαλεί συναισθήματα στο ακροατήριο, ώστε να επηρεάσει τη στάση του.
Λόγος (logos): η λογική και τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία.
Ήθος (ethos): η αξιοπιστία, το ήθος και ο χαρακτήρας του ομιλητή, που ενισχύει την πειστικότητα.
Στον αντίποδα της υπερβολής και του στόμφου, η ταπεινότητα και η σαφήνεια αποκτούν καθοριστική αξία.
Η Χάνα Άρεντ υπογράμμιζε ότι η πολιτική αρχίζει όταν οι άνθρωποι μιλούν ο ένας με τον άλλον και όχι όταν προσπαθούν να επιβληθούν ο ένας στον άλλον. Πιο συγκεκριμένα στο The Human Condition (1958), η Άρεντ υπογραμμίζει ότι η πολιτική είναι ουσιαστικά πράξη διαλόγου και κοινού στοχασμού, και ότι η πολιτική ζωή προϋποθέτει την αλληλεπίδραση και την ανταλλαγή λόγου μεταξύ ανθρώπων.
Αυτή η παρατήρηση είναι ιδιαίτερα επίκαιρη. Ο πολιτικός διάλογος που επιχειρεί να επιβληθεί μέσω τσιτάτων, ειρωνειών ή φραστικών τεχνασμάτων δεν καλλιεργεί δημοκρατική κουλτούρα· αντιθέτως, απομακρύνει τους πολίτες από την ενεργό συμμετοχή και ενισχύει την απαξίωση προς την πολιτική.
Επιπλέον, η υπερβολική χρήση συνθημάτων και επικοινωνιακών «τσιτάτων» συχνά δημιουργεί ένα κλίμα πόλωσης, όπου η αντίθετη άποψη δεν αντιμετωπίζεται ως διαφορετική συμβολή στον διάλογο αλλά ως εχθρική απειλή. Αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί σε φαινόμενα διχασμού και ενίσχυσης του λαϊκισμού.
Η ευθύνη των πολιτικών κομμάτων και των υποψηφίων δεν είναι να «κερδίσουν τον τηλεοπτικό χρόνο» ή τα πρωτοσέλιδα με μια φράση-πυροτέχνημα, αλλά να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του πολίτη μέσα από λόγο υπεύθυνο, αιτιολογημένο και μετρημένο. Η κοινωνία δεν διψά για λεξιλογικές ακροβασίες, αλλά για ρεαλιστικές λύσεις και σεβασμό προς τον διάλογο.
Ο πολιτικός πολιτισμός, λοιπόν, δεν είναι αφηρημένη έννοια· είναι η καθημερινή πράξη της πολιτικής μέσα από τον τρόπο που αρθρώνεται ο λόγος και οικοδομείται η σχέση με τον πολίτη.
Όσο τα κόμματα επιμένουν στην επικοινωνιακή επίδειξη και στην απαξίωση του αντιπάλου, τόσο θα απομακρύνονται από την ουσία της δημοκρατίας. Αντιθέτως, αν επιλέξουν τον δρόμο του ταπεινού και τεκμηριωμένου λόγου, τότε μπορούν να συμβάλουν σε μια πολιτική ζωή πιο ώριμη, πιο δημιουργική και, τελικά, πιο ανθρώπινη.
Τέλος, ένας σπουδαίος θεωρητικός —δεν λέμε ονόματα, μην τρομάξουν κάποιοι— είχε πει πως: «Η μανία μας για τσιτάτα είναι ο μεγαλύτερος εχθρός μας». Ας το αντιληφθούν επιτέλους κάποιοι πολιτικοί, που με αλαζονεία κερδίζουν έδαφος, αλλά χάνουν την εκτίμηση αυτών που ξέρουν να κρίνουν με αντικειμενικά κριτήρια.
Ο τόπος χρειάζεται πολιτικούς με πυγμή, ήθος και ταπεινότητα — και τα τρία αυτά μαζί.
Από “σούπερ σταρς” έχουμε πια μπουκτίσει!
Political Culture and Public Discourse Ahead of the 2026 Elections
“As long as parties insist on communicative display and the denigration of their opponents, they will drift further from the essence of democracy.”
Political culture is a fundamental indicator of the quality of a democracy. It is not limited merely to institutions or procedures, but is primarily expressed through public discourse, political practices, and the culture of communication between political actors and society. During the pre-election period, when the public sphere fills with disputes, declarations, and announcements, the degree of respect that parties and candidates show toward citizens and their political opponents is revealed most directly.
However, one phenomenon that undermines political culture is the use of superficial “soundbites” and witty remarks, often accompanied by labels aimed at discrediting opponents. Political debate thus turns into an exchange of slogans, where substance is sidelined in favor of communicative impression. As Jürgen Habermas noted in The Structural Transformation of the Public Sphere (1962), the public sphere must be based on rational and critical discussion, without succumbing to communication strategies intended solely to create impressions. Habermas analyzes how the public sphere has undergone “refeudalization,” in which public discussion is replaced by public relations strategies aimed at impressing rather than fostering critical dialogue.
The pre-election period for Cyprus’ parliamentary elections highlights exactly this issue. Some parties appear to believe that pompous phrases and verbal arrogance can win citizens’ trust. However, contemporary society is not persuaded by mere rhetorical display. Citizens, who face daily economic, social, and existential challenges, seek well-substantiated positions, clear proposals, and humble discourse that shows respect for reality rather than verbosity with heavy communication packaging. Moreover, the contest over who delivers the wittiest soundbites tires the thoughtful citizen, who wants to hear positions and arguments, not labels and quips.
Aristotle, already in his Rhetoric, emphasized that persuasion is achieved not only through logos (logical reasoning), but also through ethos (the credibility and character of the speaker) and pathos (the ability to move and affect the audience). When pathos degenerates into empty slogans and labels replace argumentation, ethos is undermined and political culture declines. Specifically, Aristotle describes three modes of persuasion:
- Pathos: the ability to evoke emotions in the audience to influence their stance.
- Logos: logical and well-substantiated argumentation.
- Ethos: the credibility, character, and integrity of the speaker, which enhance persuasiveness.
In contrast to exaggeration and pomp, humility and clarity gain decisive importance.
Hannah Arendt emphasized that politics begins when people speak with one another, not when they try to impose themselves on each other. Specifically, in The Human Condition (1958), Arendt highlights that politics is fundamentally an act of dialogue and shared reflection, and that political life presupposes interaction and the exchange of discourse among people. This observation remains particularly timely. Political dialogue that seeks to dominate through soundbites, irony, or rhetorical tricks does not cultivate democratic culture; on the contrary, it distances citizens from active participation and reinforces political disillusionment.
Furthermore, excessive use of slogans and communicative “soundbites” often creates a climate of polarization, where opposing views are treated not as a different contribution to dialogue but as a hostile threat. This, in turn, fosters division and strengthens populism.
The responsibility of political parties and candidates is not to “win airtime” or newspaper headlines with a fireworks phrase, but to build citizens’ trust through responsible, reasoned, and measured discourse. Society does not thirst for linguistic acrobatics but for realistic solutions and respect for dialogue.
Political culture, therefore, is not an abstract concept; it is the everyday practice of politics expressed through the way discourse is articulated and the relationship with citizens is built.
As long as parties insist on communicative display and denigration of opponents, they will drift further from the essence of democracy. Conversely, if they choose the path of humble and well-substantiated discourse, they can contribute to a more mature, creative, and ultimately more humane political life.
Finally, a great theorist —we won’t name names, so as not to alarm anyone— once said: “Our obsession with soundbites is our greatest enemy.” Let some politicians finally understand this, those who arrogantly gain ground but lose the respect of those who know how to judge with objective criteria.
The country needs politicians with determination, ethos, and humility — all three together.
We have had enough of “superstars”!
Политическая культура и общественный дискурс в преддверии выборов 2026 года
“Пока партии настаивают на демонстративной показухе и унижении своих оппонентов, они всё дальше отдаляются от сути демократии.”
Политическая культура является ключевым показателем качества демократии. Она не ограничивается лишь институтами или процедурами, а проявляется прежде всего через общественный дискурс, политические практики и культуру коммуникации между политическими актерами и обществом. В предвыборный период, когда публичная сфера наполняется спорами, декларациями и заявлениями, наиболее очевидно проявляется степень уважения, которое партии и кандидаты проявляют к гражданам и своим политическим оппонентам.
Однако одно из явлений, подрывающих политическую культуру, — это использование поверхностных «цитат» и остроумных замечаний, часто сопровождаемых ярлыками, направленными на дискредитацию оппонента. Политические дебаты превращаются в обмен лозунгами, где суть отходит на второй план ради создания впечатления. Как отмечал Юрген Хабермас в работе Структурная трансформация публичной сферы (1962), публичная сфера должна основываться на рациональном и критическом обсуждении, не поддаваясь коммуникационным стратегиям, целью которых является лишь создание впечатлений. Хабермас анализирует, как публичная сфера подверглась «рефеодализации» (refeudalization), когда общественное обсуждение заменяется стратегиями общественных связей, направленными на впечатление, а не на стимулирование критического диалога.
Предвыборный период парламентских выборов на Кипре демонстрирует именно эту проблему. Некоторые партии, по-видимому, считают, что помпезные фразы и словесная надменность способны завоевать доверие граждан. Однако современное общество не убеждается лишь демонстрацией риторики. Граждане, сталкивающиеся с ежедневными экономическими, социальными и экзистенциальными проблемами, ищут обоснованные позиции, четкие предложения и скромную речь, которая демонстрирует уважение к реальности, а не болтовню с яркой внешней упаковкой. К тому же соревнование за то, кто выдаст наиболее остроумные цитаты, утомляет мыслящего гражданина, который хочет слышать позиции и аргументы, а не ярлыки и фразы.
Аристотель ещё в Риторике подчеркивал, что убеждение достигается не только через логос (логическую аргументацию), но и через этос (достоверность и характер оратора) и патос (способность воздействовать на аудиторию эмоционально). Когда патос превращается в пустые лозунги, а ярлыки заменяют аргументацию, этос разрушается и политическая культура приходит в упадок. В частности, Аристотель выделял три способа убеждения:
- Патос (pathos): способность вызывать эмоции у аудитории, чтобы повлиять на её позицию.
- Логос (logos): логическая и обоснованная аргументация.
- Этос (ethos): достоверность, характер и нравственные качества оратора, усиливающие убедительность.
В противоположность преувеличению и помпезности, скромность и ясность приобретают решающее значение.
Ханна Арендт подчеркивала, что политика начинается, когда люди общаются друг с другом, а не пытаются навязать свою волю. В частности, в The Human Condition (1958) Арендт указывает, что политика по сути является актом диалога и совместного размышления, а политическая жизнь предполагает взаимодействие и обмен мнениями между людьми. Это наблюдение особенно актуально сегодня. Политический диалог, стремящийся доминировать через цитаты, иронию или риторические приёмы, не развивает демократическую культуру; напротив, он отдаляет граждан от активного участия и усиливает разочарование в политике.
Кроме того, чрезмерное использование лозунгов и «цитат» часто создаёт атмосферу поляризации, когда противоположная точка зрения воспринимается не как другой вклад в диалог, а как враждебная угроза. Это, в свою очередь, ведёт к расколу и укреплению популизма.
Ответственность политических партий и кандидатов заключается не в том, чтобы «выиграть эфирное время» или заголовки газет с эффектной фразой, а в том, чтобы укреплять доверие граждан через ответственную, обоснованную и взвешенную речь. Общество не жаждет лексических акробатик, а ищет реалистичные решения и уважение к диалогу.
Политическая культура, таким образом, не является абстрактным понятием; это повседневная практика политики, проявляющаяся через форму выражения речи и построение отношений с гражданами.
Пока партии настаивают на демонстративной показухе и унижении оппонентов, они всё дальше отдаляются от сути демократии. Напротив, если они выберут путь скромного и обоснованного дискурса, они смогут способствовать более зрелой, креативной и, в конечном счёте, более человечной политической жизни.
Наконец, один великий теоретик —мы не называем имён, чтобы никого не пугать— однажды сказал: «Наша одержимость цитатами — наш величайший враг». Пусть некоторые политики, которые с надменностью продвигаются вперёд, наконец это осознают, ведь они теряют уважение тех, кто умеет оценивать объективно.
Стране нужны политики с решимостью, этикой и скромностью — все три качества вместе.
С «суперзвёздами» мы уже насытились!
