Σήμερα στο SkalaTimes φιλοξενούμε τον δημοσιογράφο του Άλφα Κύπρου, Νικόλα Ζαννέττο, ο οποίος μας μίλησε για την δημοσιογραφία στην Κύπρο και το μέλλον της, την ευθύνη που νιώθει για κάθε είδηση που μεταφέρει στον κόσμο, την αντίδραση του στα «fake news, το άρθρο για το οποίο ένιωσε περήφανός και πολλά άλλα, γύρω από τη δημοσιογραφία και όχι μόνο.
Ο Νικόλας Ζαννέττος ήταν μόλις δεκαέξι χρονών όταν αποφάσισε πως θέλει να γίνει δημοσιογράφος. Η εφημερίδα «Φιλελεύθερος» ήταν αυτή που φιλοξένησε το πρώτο του άρθρο. Η συνέχεια τον βρήκε να σπουδάζει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στα πρώτα του επαγγελματικά βήματα δοκιμάστηκε σε όλα τα είδη δημοσιογραφίας.Τωρα ως Αρχισυντάκτης του διαδικτυακού πόρταλ του Alpha, το alphanews.live. νιώθει πως το διαδίκτυο και η τηλεόραση του πάνε καλύτερα. Ανάμεσα σε άλλα ο Νικόλας τονίζει πως στην δημοσιογραφία δεν χωράνε εκπτώσεις! “Μόνιμη μου έγνοια την ώρα που εργάζομαι είναι να μην εκ φεύγω των βασικών, των παραδοσιακών αν θέλεις αρχών και αξιών της δημοσιογραφίας. Να είμαι δεοντολογικά σωστός απέναντι στους συνεργάτες μου και το κοινό. Ναι, υπήρξαν περιπτώσεις που πήρα κάποια ρίσκα. Μία ήταν η φορά που συνωμότησε το σύμπαν και έμεινα εκτεθειμένος. Ήταν ένα καλό μάθημα ότι στο επάγγελμα αυτό δεν χωράνε εκπτώσεις επειδή ακριβώς το κάθε τι που θα παράξουμε θα καταναλωθεί απεριόριστα από την κοινή γνώμη. Συνεπώς σήμερα, αν είναι κάτι για το οποίο φορτικά πολλές φορές επιμένω, είναι πως δεν επιτρέπονται εκπτώσεις στους βασικούς κανόνες. Η εγκυρότητα της πληροφορίας και η ακρίβεια είναι το παν”.
Της Στέλλας Παπά
Νικόλα, θα ήθελα ν’αρχίσουμε την συνέντευξη μας με το πρώτο «φλέρτ» σου με την δημοσιογραφία.
Η πρώτη φορά που ασχολήθηκα με τη δημοσιογραφία ήταν στο Λύκειο. Είχα την τύχη να είναι Φιλόλογος μου ο νυν Διευθυντής της εφημερίδας ΠΟΛΙΤΗΣ Διονύσης Διονυσίου. Με τον Διονύση είχαμε αναπτύξει πολύ καλή σχέση στο πλαίσιο της συμμετοχής μου στον Όμιλο Δημοσιογραφίας του σχολείου. Στα 16 μου χρόνια είχα αναφέρει στους γονείς μου ότι το όνειρο μου ήταν να γίνω δημοσιογράφος. Λίγους μήνες αργότερα δημοσιεύτηκε το πρώτο μου άρθρο στην εφημερίδα “Ο Φιλελεύθερος”. Αφορούσε το σχέδιο Ανάν. Δεκαεννέα χρόνια μετά και αφού σπούδασα δημοσιογραφία στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μετάνιωσα ποτέ για την απόφαση μου να επιλέξω το συγκεκριμένο επάγγελμα.
Αν σου έλεγαν ν’αλλάξεις είδος δημοσιογραφίας θα το δεχόσουνα και αν ναι ποιο άλλο είδος θα ακολουθούσες;
Σήμερα εκτελώ χρέη Αρχισυντάκτη για το διαδικτυακό πόρταλ του Alpha, το alphanews.live. Προηγουμένως εργάστηκα ως πολιτικός συντάκτης του Alpha. Τα πρώτα μου βήματα τα έκανα στο Συγκρότημα ΔΙΑΣ το οποίο ευχαριστώ γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάσω κυριολεκτικά όλες τις μορφές δημοσιογραφίας. Διαδίκτυο, τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδα ακόμα και περιοδικό. Παρά το γεγονός ότι σέβομαι απεριόριστα τα έντυπα, εντούτοις πιστεύω ότι τα ηλεκτρονικά μέσα, δηλαδή το διαδίκτυο και η τηλεόραση, μου πάνε καλύτερα. Χαίρομαι γιατί στον Alpha μπορώ να συνδυάσω και τα δύο. Προσφάτως δοκίμασα και την εμπειρία των Podcast και αποφάσισα ότι θα προσπαθήσω στον λιγοστό χρόνο που μου απομένει να ασχοληθώ ακόμα περισσότερο.
Νιώθεις ότι για κάθε λέξη που γράφεις ή λες έχεις ευθύνη; Ένιωσες ποτέ να προδίδεις τις αρχές σου ως άνθρωπος για μια είδηση;
Μόνιμη μου έγνοια την ώρα που εργάζομαι είναι να μην εκ φεύγω των βασικών, των παραδοσιακών αν θέλεις αρχών και αξιών της δημοσιογραφίας. Να είμαι δεοντολογικά σωστός απέναντι στους συνεργάτες μου και το κοινό. Ναι, υπήρξαν περιπτώσεις που πήρα κάποια ρίσκα. Μία ήταν η φορά που συνωμότησε το σύμπαν και έμεινα εκτεθειμένος. Ήταν ένα καλό μάθημα ότι στο επάγγελμα αυτό δεν χωράνε εκπτώσεις επειδή ακριβώς το κάθε τι που θα παράξουμε θα καταναλωθεί απεριόριστα από την κοινή γνώμη. Συνεπώς σήμερα, αν είναι κάτι για το οποίο φορτικά πολλές φορές επιμένω, είναι πως δεν επιτρέπονται εκπτώσεις στους βασικούς κανόνες. Η εγκυρότητα της πληροφορίας και η ακρίβεια είναι το παν.
Σ’ανάγκασαν ποτέ να γράψεις κάτι για το οποίο διαφωνούσες ;
Νομίζω ότι η λέξη “ανάγκασαν” είναι βαριά. Το ότι δεν είμαι διατεθειμένος να κάνω εκπτώσεις στις αρχές και αξίες μου, είναι γνωστό και στο περιβάλλον μου. Συνεπώς μέσω της συζήτησης, πολλές φορές και μιας έντονης συζήτησης, στο τέλος καταλήγουμε στην ισορροπία. Αυτό είναι άλλο ένα σημαντικό στοιχείο που θα πρέπει να διακρίνει τη δημοσιογραφική δουλειά.
Πως αντιδράς στα fake news;
Είναι μια μάστιγα της εποχής. Πρέπει να καταγγέλλονται και να απομονώνονται. Τόσο τα δημοσιεύματα όσο και τα μέσα που τα αναπαράγουν. Παρακολούθησα μια σειρά από σεμινάρια στην Κύπρο, τις Βρυξέλλες και τις Ηνωμένες Πολιτείες για αυτό το ζήτημα. Πέραν από την ευθύνη των ΜΜΕ, ευθύνη έχουν και οι αναγνώστες στην αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου. Πρέπει οι πολίτες να εμπιστεύονται τα ΜΜΕ και τους δημοσιογράφους που έχουν δώσει δείγματα γραφής για την αξιοπιστία τους. Απ’ εκεί και έπειτα, έφτασε η στιγμή και η δημοσιογραφική οικογένεια συλλογικά μέσα από τους θεσμούς που υπάρχουν στην Κύπρο, να κάνει περισσότερα πράγματα για την αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων. Το φαινόμενο παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις εξαιτίας της αναπαραγωγής πληροφοριών σε διάφορες μορφές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επηρεάζει εκλογικές διαδικασίες, αλλοιώνει συνειδήσεις, διασπείρει τον φόβο, την αβεβαιότητα, κάποιες φορές θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα μιας χώρας. Πρέπει να είμαστε αμείλικτοι.
Για ποιο άρθρο σου ή ρεπορταζ νιώθεις περήφανος;
Υπήρξαν αρκετές δουλειές, αποστολές, συνεντεύξεις και ρεπορτάζ που ένιωσα ότι έφτασαν στο επίπεδο που προσωπικά θα ήθελα για να νιώθω ικανοποιημένος. Η ικανοποίηση αυτή διαρκεί για μερικές ώρες. Το επάγγελμα που ασκώ τρέχει με τέτοιους ρυθμούς που δεν προλαβαίνει κανείς να νιώσει την “περηφάνια” όπως φαντάζομαι την αντιλαμβάνεστε στην ερώτηση. Περισσότερη σημασία έχει πάντοτε αυτό που ακολουθεί, το καινούργιο, η είδηση. Αυτό που ήδη έκανες, ήταν είδηση μόνο μέχρι τη στιγμή που καταναλώθηκε από το ακροατήριο σου. Συνεπώς το στοίχημα είναι πάντα η συνέχεια, η οποία θα πρέπει να διακρίνεται από συνέπεια, αξιοπιστία και ποιότητα. Να είναι καλύτερη δουλειά απ’ ότι η προηγούμενη.
Υπήρχε είδηση που ακούγοντας την δάκρυσες;
Όχι. Υπήρξαν στιγμές που συγκλονίστηκα ή οργίστηκα, ή στεναχωρέθηκα με ειδήσεις και πληροφορίες που βρέθηκαν ενώπιον μου και έπρεπε να διαχειριστώ, ωστόσο πάντα βάζω στην άκρη τα συναισθήματα και προσπαθώ να λειτουργήσω με λογική και ψυχραιμία. Η υπεύθυνη δημοσιογραφία δεν μπορεί κατά την άποψη μου να ασκηθεί με το συναίσθημα. Χρειάζεται λογική και ισορροπία ώστε μια είδηση να παρουσιαστεί στην πραγματική της διάσταση χωρίς φουσκώματα και χωρίς αχρείαστο θόρυβο. Τα γεγονότα, οι εικόνες, όταν παρουσιάζονται ορθά, μιλούν από μόνα τους.
Το πιο παράξενο που σου έτυχε εν ώρα καθήκοντος;
Σε αυτό το επάγγελμα συμβαίνουν πολλά παράξενα. Επιλέγω να αναφέρω ένα αστείο παράξενο . Με δάγκωσε μέλισσα στο πρόσωπο κατά τη διάρκεια ζωντανής εκπομπής στο στούντιο.
Ποιο το αγαπημένο σου βιβλίο δημοσιογραφίας στο οποίο πάντα προτρέχεις για βοήθεια;
Το αγαπημένο μου βιβλίο στο οποίο προστρέχω κατά καιρούς για έμπνευση είναι το The Great Reporters του David Randall. Περιλαμβάνει τις ιστορίες των δεκατριών καλύτερων δημοσιογράφων που έζησαν ποτέ στον κόσμο, τις τεχνικές και τις μεθόδους με τις οποίες εργάστηκαν σε εποχές που δεν υπήρχε το διαδίκτυο. Η ιστορία του Μέγιερ Μπέργκερ για παράδειγμα που εγκατέλειψε το σχολείο στα 13 του χρόνια, με πρόβλημα υγείας, επιβίωσε στους δρόμους της πιο σκληρής πόλης στον κόσμο, της Νέας Υόρκης και σύντομα κατάφερε να γίνει ένας από τους καλύτερους δημοσιογράφους της New York Times, είναι εξωπραγματική.
Υπήρξε συνάδελφος σου που να σ’απογοήτευσε μετά από συνεργασία σας;
Φυσικά. Όπου υπάρχουν άνθρωποι και ανθρώπινες σχέσεις, είναι φυσιολογικό να υπάρχουν και απογοητεύσεις. Το σημαντικό είναι να τις ξεπερνάμε και να προχωράμε παρακάτω. Όταν απογοητευτώ από κάποια συμπεριφορά ή ενέργεια, θα μιλήσω στο άλλο μέρος για να δώσω ευκαιρία στον διάλογο. Ο χώρος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικός και χρειάζεται γερό στομάχι για τους φιλόδοξους με την καλή έννοια επαγγελματίες.
Σ’ενόχλησε που ασχολήθηκαν πολλά κυπριακά site με κάποια προσωπικά σου θέματα;
Η πραγματικότητα είναι πως δεν έδωσα “δικαίωμα” σε άλλα μέσα να ασχοληθούν ιδιαίτερα με την προσωπική μου ζωή, ούτε και ήταν κάτι που επιδίωξα ποτέ. Όσες φορές έπεσαν στην αντίληψη μου τέτοια δημοσιεύματα, δεν έτυχε να με ενοχλήσει το περιεχόμενο τους.
Η πανδημία τι σε δίδαξε;
Πρώτα από όλα ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο ακόμα και στον 21ο αιώνα. Ότι η υγεία είναι το υπέρτατο αγαθό και πως οι ανθρώπινες σχέσεις και η προσωπική επαφή δεν μπορεί να αντικατασταθεί με τίποτα. Περάσαμε δύσκολα ως δημοσιογράφοι, ασχολούμενοι καθημερινά με ένα ζήτημα που έπρεπε να χειριστούμε με υπευθυνότητα εφόσον αφορούσε τη δημόσια υγεία. Το να ακούς για τόσες ανθρώπινες απώλειες καθημερινά ανά το παγκόσμιο και παράλληλα να μην έχεις τις γνώσεις για να φιλτράρεις τον όγκο της πληροφόρησης που ερχόταν κάθε λεπτό, ήταν κάτι το πρωτόγνωρο. Παράλληλα όπως αυτοί που λάμβαναν τις αποφάσεις δέχθηκαν κριτική, έτσι και εμείς που μεταδίδαμε τις αποφάσεις τους, βρεθήκαμε πολλές φορές κατηγορούμενοι από κάποιους επειδή τις αναπαράγαμε. Δεν θα το κρύψω ότι προβληματίστηκα σε μερικές περιπτώσεις για το πως θα έπρεπε να δράσει η δημοσιογραφία σε εκείνες τις δύσκολες μέρες. Στην ίδια θέση βρέθηκαν όλα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ανά το παγκόσμιο. Εξακολουθώ να προβληματίζομαι και είμαι βέβαιος ότι τα επόμενα χρόνια θα γίνουν αρκετές αναλύσεις για τον ρόλο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στην πρωτόγνωρη πανδημία που βιώσαμε.
Για σένα τι σημαίνει καλός δημοσιογράφος;
Ο καλός δημοσιογράφος είναι αυτός που γρήγορα και αποτελεσματικά είναι σε θέση να παρουσιάσει στο μέσο για το οποίο εργάζεται μία είδηση η οποία προσθέτει γνώση, ενημερώνει ή και προβληματίζει τον αναγνώστη, τον τηλεθεατή ή τον ακροατή. Ο καλός δημοσιογράφος είναι πρώτα ο ίδιος διψασμένος για γνώση. Είναι εργάτης της πληροφόρησης και πάνω απ’ όλα υπηρέτης του δημοσίου συμφέροντος. Αυτός που με τα ρεπορτάζ του βοηθά τη χώρα και την κοινωνία μας να γίνεται καλύτερη. Μια σωστά ενημερωμένη κοινωνία, παίρνει σοφότερες αποφάσεις και κάνει καλύτερες επιλογές.
Τι χρειάζεται η δημοσιογραφία σήμερα στη Κύπρο;
Υπάρχουν τρεις πτυχές σε αυτό το ερώτημα. Η πρώτη είναι η ακαδημαϊκή. Η δημοσιογραφία είναι ένα σκληρό επάγγελμα. Χρειάζεται ασταμάτητο διάβασμα, ενημέρωση για τα πάντα, υπομονή και επιμονή. Διακρίνω πως μεγάλη μερίδα των νέων παιδιών είναι εξαιρετικά ανυπόμονα και αναμένουν πως σε λίγο χρονικό διάστημα θα καταφέρουν να ανελιχθούν και να ανταμειφθούν. Δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα καθηγητή μου στο πανεπιστήμιο του Sheffield που μας έλεγε ότι αν κοιτάς το ρολόι περιμένοντας να σχολάσεις ή αν περιμένεις ότι θα γίνεις ποτέ εκατομμυριούχος ως δημοσιογράφος, τότε καλύτερα να αλλάξεις κλάδο. Αυτό είναι μια πραγματικότητα που την περιγράφουν ακόμα καλύτερα πιο έμπειροι από εμένα συνάδελφοι. Συνεπώς τα Πανεπιστήμια που προσφέρουν σήμερα προγράμματα δημοσιογραφίας στην Κύπρο, θα πρέπει να προετοιμάζουν τους απόφοιτους τους για αυτό το σκληρό περιβάλλον. Η καλύτερη προετοιμασία είναι κατά την άποψη μου η πρακτική εξάσκηση, η εστίαση στην πρακτική εφαρμογή των όσων η δημοσιογραφική δεοντολογία περιλαμβάνει αλλά και η εμπέδωση της παραδοσιακής δημοσιογραφικής κουλτούρας προσαρμοσμένης στο σήμερα. Η δεύτερη πτυχή αφορά τους μιντιακούς οργανισμούς στην Κύπρο. Μετά την οικονομική κρίση του 2013, τα πράγματα άλλαξαν άρδην σε σχέση με τις εργασιακές συνθήκες και τις μισθολογικές απολαβές. Αυτό που διακρίνω ως πρόβλημα είναι η δυσκολία υλοποίησης ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού που να αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού ώστε να χτιστούν ισχυρές αίθουσες σύνταξης με επαγγελματίες που να εξελίσσονται και να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία. Η τρίτη πτυχή αφορά την αυτοκριτική που ο δημοσιογραφικός κόσμος οφείλει να κάνει σε μια εποχή που καταγράφεται και στις δημοσκοπήσεις μία τάση αμφισβήτησης των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης από την κοινωνία. Θα μπορούσα να επεκταθώ πάρα πολύ για το τελευταίο, ωστόσο θεωρώ πως πρέπει συλλογικά οι δημοσιογράφοι στην Κύπρο να προβούμε σε μια αυτοκριτική και να εμπνεύσουμε αρκετά σύντομα με έμπρακτο τρόπο την εμπιστοσύνη του κόσμου. Πιστεύω ακράδαντα πως υπάρχουν καλοί δημοσιογράφοι στην Κύπρο και πως τα υγιή Μέσα θα αποτελούν πάντοτε την πιο αξιόπιστη πύλη ενημέρωσης για την κοινωνία.
Ποιο απόφθεγμα θεωρείς “ατάκα ζωής”;
Ο Τολμών Νικά. Το ρητό αυτό με συνοδεύει και με καθοδηγεί από την στρατιωτική μου θητεία μέχρι σήμερα.
