Press Release follows in English
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΤΑΠ ΛΑΡΝΑΚΑΣ
Από το Βασιλικό στο Σταυροβούνι
Στα ίχνη της Αγίας Ελένης και του Τιμίου Σταυρού
Μια νέα ιστορική και προσκυνηματική διαδρομή δημιουργήθηκε από την ΕΤΑΠ Λάρνακας και τη Μητρόπολη Τριμυθούντος, σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Κιτίου και με τη στήριξη του Υφυπουργείου Τουρισμού. Η «Διαδρομή της Αγίας Ελένης και του Τιμίου Σταυρού» αποτελεί έναν ολοκληρωμένο πολιτιστικό και θρησκευτικό οδηγό, ο οποίος φωτίζει, μέσα από ιστορικά τεκμηριωμένα στοιχεία, την παρουσία της Αγίας Ελένης στην Κύπρο το 327 μ.Χ., κατά την επιστροφή της από τους Αγίους Τόπους.
Η διαδρομή διατίθεται και σε ψηφιακή μορφή, προσφέροντας στον επισκέπτη σύγχρονα εργαλεία πληροφόρησης και οργάνωσης της επίσκεψής του. Μέσω της πλατφόρμας
https://virtuallarnakaregion.com/Agia-Eleni/, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να εξερευνήσει τα
σημεία της διαδρομής μέσα από εικονικές αναπαραστάσεις, πανοραμικές λήψεις 360° και
επεξηγηματικό υλικό που αναδεικνύει τη θρησκευτική και ιστορική σημασία κάθε
τοποθεσίας.
Η αφήγηση ξεκινά από το σημείο άφιξης της Αγίας Ελένης στην Κύπρο, το αρχαίο λιμάνι
του Βασιλικού. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, εκεί αποβιβάστηκε μεταφέροντας μαζί
της το Τίμιο Ξύλο. Μέχρι σήμερα, η περιοχή άφιξης των καραβιών της βασιλομήτορος
Αγίας Ελένης φέρει το όνομα «Βασιλικό», ενώ ο αρχαίος χείμαρρος «Τέτιος»
μετονομάστηκε σε «Βασιλοπόταμο».
Στη συνέχεια, η διαδρομή οδηγεί στην περιοχή της Τέντας στην Καλαβασό. Η τοποθεσία,
όπου σήμερα εκτείνεται ο σημαντικός νεολιθικός οικισμός, ονομάστηκε «Τέντα» λόγω της
παράδοσης ότι εκεί έστησε τη σκηνή της η Αγία Ελένη. Στην περιοχή σώζονται επίσης κατάλοιπα τριών παλαιοχριστιανικών βασιλικών του 6 ου και 7 ου αιώνα, που μαρτυρούν την ανάπτυξη οργανωμένου οικισμού με έντονη θρησκευτική ζωή.
Η πορεία συνεχίζεται στην Τόχνη, όπου δεσπόζουν τα ερείπια του ναού του Τιμίου
Σταυρού, ενός από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της βυζαντινής περιόδου. Εδώ
φυλασσόταν μέχρι το 1318 το Τίμιο Ξύλο. Το δισυπόστατο σύμπλεγμα των ναών αποτελεί σήμερα κηρυγμένο αρχαίο μνημείο, για το οποίο εκπονείται μελέτη συντήρησης και ανάδειξης.
Σε μικρή απόσταση σώζονται τα κατάλοιπα βυζαντινού γεφυριού, το οποίο, σύμφωνα με
τον χρονογράφο Λεόντιο Μαχαιρά, κτίστηκε από την Αγία Ελένη ώστε οι προσκυνητές να
διασχίζουν με ασφάλεια τον χείμαρρο και να φθάνουν στον ναό. Πάνω στο γεφύρι οικοδομήθηκε μεταγενέστερα ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, ενώ παραπλεύρως λειτουργεί εκκλησιαστικό μουσείο με αξιόλογη συλλογή ιερών κειμηλίων.
Η ιστορική αφήγηση μεταφέρεται στην περιοχή Καλαμούλλι, μεταξύ Λευκάρων και
Βαβατσινιάς, όπου το 1318 λατίνος ιερέας φέρεται να έκλεψε τον Τίμιο Σταυρό από τον
ναό της Τόχνης και να τον έκρυψε στην κουφάλα χαρουπιάς. Το ιερό κειμήλιο ανακαλύφθηκε από βοσκό ο οποίος το μετάφερε στα Λεύκαρα όπου ακολούθως ιδρύθηκε η Μονή του Φανερωμένου Σταυρού. Ο ναός του Τιμίου Σταυρού συγκαταλέγεται σήμερα στα σημαντικότερα θρησκευτικά και πολιτιστικά μνημεία της Κύπρου.
Η διαδρομή ολοκληρώνεται επιβλητικά στην Ιερά Μονή Σταυροβουνίου την οποία, σύμφωνα με τις γραπτές πηγές, ίδρυσε η Αγία Ελένη. Η Μονή αποτελεί την κατεξοχήν κοινοβιακή Μονή του Τιμίου Σταυρού στην Κύπρο και δικαίως χαρακτηρίζεται ως το «Άγιο Όρος» του νησιού.
Η νέα αυτή διαδρομή φιλοδοξεί να ενισχύσει τον θρησκευτικό και πολιτιστικό τουρισμό της περιοχής, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αυθεντική εμπειρία πίστης, ιστορίας και τοπικής ταυτότητας.
PRESS RELEASE – Larnaka Tourism Board
From Vasilikos to Stavrovouni
In the Footsteps of Saint Helena and the Holy Cross
A new historical and pilgrimage route has been created by the Larnaka Tourism Board and the Metropolis of Trimythous, in collaboration with the Metropolis of Kition and with the support of the Deputy Ministry of Tourism.
The “Route of Saint Helena and the Holy Cross” is a comprehensive cultural and religious guide which, through historically documented evidence, highlights the presence of Saint Helena in Cyprus in 327 AD, during her return journey from the Holy Land.
The route is also available in digital form, offering visitors modern tools for information and visit planning. Through the platform
https://virtuallarnakaregion.com/Agia-Eleni/,
interested visitors can explore the points of the route through virtual representations, 360° panoramic views, and explanatory material showcasing the religious and historical significance of each location.
The narrative begins at the point of Saint Helena’s arrival in Cyprus, the ancient port of Vasilikos. According to historical sources, she disembarked there carrying with her the Holy Wood (True Cross). To this day, the area where the ships of Saint Helena, the mother of Emperor Constantine, arrived bears the name “Vasilikos,” while the ancient river “Tetios” was renamed “Vasilopotamos.”
The route then leads to the area of Tenta in Kalavasos. The location—where today the significant Neolithic settlement extends—was named “Tenta” due to the tradition that Saint Helena pitched her tent there. The area also preserves the remains of three Early Christian basilicas dating from the 6th and 7th centuries, testifying to the development of an organized settlement with a strong religious life.
The journey continues to Tochni, where the ruins of the Church of the Holy Cross dominate the landscape—one of the most important pilgrimage sites of the Byzantine period. The Holy Wood was kept here until 1318. The dual-church complex is today a declared ancient monument, for which a conservation and enhancement study is being prepared.
A short distance away stand the remains of a Byzantine bridge, which, according to the chronicler Leontios Machairas, was built by Saint Helena so that pilgrims could safely cross the river and reach the church. Later, the Church of Saints Constantine and Helena was built upon the bridge, while an ecclesiastical museum now operates nearby, housing a remarkable collection of sacred relics.
The historical narrative moves on to the area of Kalamoulli, between Lefkara and Vavatsinia, where in 1318 a Latin priest is said to have stolen the Holy Cross from the church in Tochni and hidden it inside the hollow of a carob tree. The sacred relic was discovered by a shepherd, who transferred it to Lefkara, where the Monastery of the Revealed Cross (Faneromeni Stavros) was subsequently founded. The Church of the Holy Cross is today considered one of the most significant religious and cultural monuments of Cyprus.
The route culminates impressively at the Stavrovouni Monastery, which, according to written sources, was founded by Saint Helena herself. The Monastery is the foremost coenobitic Monastery of the Holy Cross in Cyprus and is rightly described as the “Mount Athos” of the island.
This new route aspires to strengthen the region’s religious and cultural tourism, offering visitors an authentic experience of faith, history, and local identity.
