Text follows in English
«Η επιλογή του λευκαρίτικου αποτελεί τιμή όχι μόνο για το χωριό αλλά και για τις ίδιες τις κεντήτριες που διατηρούν ζωντανή την παράδοση», ανέφερε η υπεύθυνη του Κέντρου Χειροτεχνίας Λευκάρων, Τούλα Βικεντίου
Κεντρικό άξονα του λογότυπου της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί το λευκαρίτικο κέντημα. Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτισμικά σύμβολα της Κύπρου. Το λογότυπο αντλεί τη δύναμή του από την ίδια τη λογική της παραδοσιακής αυτής τέχνης, όπου το νήμα, μέσα από την υπομονετική και συλλογική ύφανση, μετατρέπεται από εύθραυστο υλικό σε φορέα αντοχής, συνοχής και νοήματος.
Το λευκαρίτικο κέντημα, εγγεγραμμένο στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουνέσκο από το 2009, δεν επιλέχθηκε τυχαία. Πρόκειται για μια τέχνη που ενσωματώνει τη μνήμη, τη δεξιοτεχνία και τη συλλογική εμπειρία γενεών, αντανακλώντας τη δημιουργικότητα και την ανθεκτικότητα της κυπριακής κοινωνίας. Η ίδια η διαδικασία του κεντήματος, όπου πολλά νήματα συνδέονται για να σχηματίσουν ένα ενιαίο μοτίβο, προβάλλεται ως συμβολική αναπαράσταση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Η κυπριακή χειροτεχνία
Με αφορμή την επιλογή του λευκαρίτικου κεντήματος ως κεντρικού συμβόλου στο λογότυπο της κυπριακής προεδρίας, ο «Π» συνομίλησε με την προϊσταμένη της Υπηρεσίας Κυπριακής Χειροτεχνίας, Μαρία Αναξαγόρα, για τις δράσεις που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια με στόχο την ανάδειξη και ενίσχυση της συγκεκριμένης παραδοσιακής τέχνης. Όπως αναφέρει η κ. Αναξαγόρα, ειδικά τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα συνεκτικό πλέγμα παρεμβάσεων, το οποίο συνδυάζει την παραγωγή, την εκπαίδευση και τη στρατηγική προώθηση της κυπριακής χειροτεχνίας, με έμφαση στο λευκαρίτικο κέντημα ως ζωντανό στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως σημειώνει, κατά την περίοδο της πανδημίας η Υπηρεσία προχώρησε στην κατασκευή ζωνών με λευκαρίτικο κέντημα για τα κορίτσια της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων Κύπρου, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκε παραγωγή κεντημάτων με στόχο τη διάθεσή τους ως αναμνηστικών στα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου, σε επιλεγμένα μουσεία, καταστήματα και ξενοδοχεία κατά τους θερινούς μήνες. Την ίδια στιγμή, καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια προώθησης των κεντημάτων και μέσω της πολιτιστικής διπλωματίας, με τα κεντήματα να δίνονται ως αναμνηστικά δώρα.
Στη νέα γενιά
Η κ. Αναξαγόρα επισημαίνει ότι ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στην εκπαίδευση, με την υλοποίηση προγραμμάτων στα Λεύκαρα για τη μεταλαμπάδευση της τέχνης του κεντήματος, σε ορισμένες περιπτώσεις με αμειβόμενη συμμετοχή των εκπαιδευομένων. Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη κρατική επένδυση για τη δημιουργία νέων εργαστηρίων της Υπηρεσίας, ενώ παράλληλα υπάρχει συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου για την υλοποίηση τριών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Την ίδια στιγμή, σε συνεργασία με την ΑνΑΔ, αναπτύχθηκε πρόγραμμα οκτάμηνης εκπαίδευσης, στο πλαίσιο του οποίου νέες κοπέλες τοποθετήθηκαν και αμείφθηκαν μέσω χορηγίας, με έμφαση σε αποφοίτους σχολών ενδυματολογίας. Στον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό, όπως αναφέρει, περιλαμβάνεται η εκπαίδευση δασκάλων από σχολές σχεδιασμού υφασμάτων, υφαντικής και συναφών ειδικοτήτων, οι οποίες μετά από έξι έως επτά μήνες κατάρτισης θα εντάσσονται δίπλα σε έμπειρες κεντήτριες, συμμετέχοντας ενεργά στην παραγωγή.
Παράλληλα, η ένταξη του λευκαρίτικου κεντήματος στον κανονισμό τοπικών προϊόντων προέλευσης εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην ανάδειξη της χειροτεχνικής παραγωγής όχι μόνο των Λευκάρων αλλά και άλλων περιοχών της Κύπρου, όπως η Αθηένου, το Λιοπέτρι, το Φοινί, τα Λιβάδια και ο Κόρνος.
Στόχος της Υπηρεσίας, καταλήγει, σε συνεννόηση πάντοτε με το Υφυπουργείο Πολιτισμού, είναι η χρηματοδότηση προγραμμάτων που δεν περιορίζονται στην αναβίωση των παραδοσιακών τεχνικών αλλά δημιουργούν προϋποθέσεις επαγγελματικής απασχόλησης. Για να καταστεί αυτό εφικτό, υπογραμμίζει, απαιτείται η ανάπτυξη ζήτησης και αγοράς, κάτι που προϋποθέτει και τη στήριξη της κοινωνίας στο σύνολό της.
Μόνο περηφάνια
Με έντονο αίσθημα περηφάνιας υποδέχθηκαν στα Λεύκαρα την παρουσίαση του επίσημου λογότυπου της κυπριακής προεδρίας. Όπως ανέφερε η υπεύθυνη του Κέντρου Χειροτεχνίας Λευκάρων, Τούλα Βικεντίου, η επιλογή αυτή αποτελεί τιμή όχι μόνο για το χωριό αλλά και για τις ίδιες τις κεντήτριες που διατηρούν ζωντανή την παράδοση.
«Είμαστε πάρα πολύ χαρούμενες που φιλοξενήσαμε αυτό το γεγονός στο χωριό μας. Νιώθουμε περηφάνια που το λευκαρίτικο κέντημα μπορεί να προβληθεί μέσα από την Ευρώπη και να ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η ίδια εξήγησε ότι το μοτίβο που αξιοποιήθηκε στο λογότυπο είναι γνωστό ως «Μαργαρίτα», ένα σχέδιο που περνά από γενιά σε γενιά και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη των γυναικών του χωριού.
Η κ. Βικεντίου περιγράφει εικόνες από τα παιδικά της χρόνια, όταν οι γυναίκες κάθονταν στις γειτονιές και κεντούσαν όλες μαζί, διδάσκοντας τις νεότερες με υπομονή και αγάπη. «Από 7–8 χρονών ξεκινούσαμε να μαθαίνουμε, σιγά σιγά, με πολλή υπομονή», σημειώνει. Παρά τις σύγχρονες ανάγκες και κάποιες παραλλαγές, κυρίως στη χρήση χρωματιστής κλωστής κατόπιν παραγγελίας, το λευκαρίτικο κέντημα παραμένει πιστό στην παράδοση.
«Το αυθεντικό κέντημα γίνεται με άσπρή, καφέ ή μπεζ κλωστή. Προσπαθούμε να το διατηρήσουμε άφθαρτο, όπως παλιά», υπογραμμίζει, επισημαίνοντας και ότι απαιτούνται μήνες ή και χρόνια για να ολοκληρωθεί ένα σκέπασμα ή ένα τραπεζομάντιλο.
Η «Μαργαρίτα»
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη συνεχή προσέλευση επισκεπτών, Κυπρίων και ξένων, στο Κέντρο Χειροτεχνίας. «Άνθρωποι από όλες τις χώρες αναζητούν λευκαρίτικα κεντήματα. Όποιος εκτιμά το χειροποίητο και το αυθεντικό το αναγνωρίζει», είπε, προσθέτοντας ότι λειτουργούν βιωματικά εργαστήρια κεντήματος, ψαθοπλεχτικής, κεραμικής και άλλων παραδοσιακών τεχνών, δίνοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να ζήσουν την εμπειρία της δημιουργίας. Η κ. Βικεντίου χαρακτηρίζει την επιλογή της λευκαρίτικης «Μαργαρίτας» για το λογότυπο της κυπριακής προεδρίας ως «μεγάλη τιμή», τονίζοντας ότι πρόκειται για μια αναγνώριση της αξίας της χειροτεχνίας σε μια εποχή μαζικής παραγωγής. «Το αυθεντικό λευκαρίτικο είναι ποιότητα. Είναι λινό, με βαμβακερή κλωστή, και κουβαλά ιστορία», καταλήγει.
Η ιστορία
Η παράδοση της κεντητικής τέχνης στα Λεύκαρα χρονολογείται στον 14ο αιώνα. Εντοπίζονται επιδράσεις από ντόπιες τεχνικές, κεντήματα Βενετσιάνων ευγενών -υπό την κυριαρχία των οποίων βρισκόταν το νησί μέχρι το 16ο αιώνα- αρχαιοελληνικά και βυζαντινά γεωμετρικά μοτίβα. Αποτελεί συνδυασμό καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικής πρακτικής καθώς ήταν για αιώνες η κυριότερη ενασχόληση των γυναικών στο χωριό, οι οποίες δημιουργούν ακόμη τραπεζομάντιλα, πετσέτες και άλλα κεντήματα υψηλής αξίας καθισμένες στα στενά δρομάκια του χωριού ή σε εσωτερικές αυλές. Η μοναδική τέχνη της κεντητικής των Λευκάρων περνούσε από μάνα ή γιαγιά σε κόρη ή εγγονή, μέσα από μακρόχρονη έκθεση στη διαδικασία και με τη διδασκαλία των πιο ιδιαίτερων τεχνικών.
Πηγή: ΠΟΛΙΤΗΣ
Logo of the Cypriot Presidency of the EU Council – Lefkaritika Embroidery in the Spotlight
“The choice of Lefkaritika is an honor not only for the village but also for the embroiderers themselves who keep the tradition alive,” said Toula Vikentiou, head of the Lefkara Handicraft Center.
The centerpiece of the logo for Cyprus’ Presidency of the Council of the European Union is Lefkara embroidery—one of the most recognizable cultural symbols of Cyprus. The logo draws its strength from the very logic of this traditional art, where thread, through patient and collective weaving, transforms from a fragile material into a bearer of resilience, cohesion, and meaning.
Lefkara embroidery, inscribed on UNESCO’s Intangible Cultural Heritage list since 2009, was not chosen by chance. It is an art form that embodies memory, craftsmanship, and the collective experience of generations, reflecting the creativity and resilience of Cypriot society. The very process of embroidery, where many threads are joined to form a single pattern, is presented as a symbolic representation of the European endeavor.
Cypriot Handicrafts
On the occasion of Lefkara embroidery being chosen as the central symbol in the logo of the Cypriot Presidency, Politis spoke with Maria Anaxagora, head of the Cypriot Handicraft Service, about the initiatives implemented in recent years to promote and strengthen this traditional art. According to Ms. Anaxagora, in recent years, a coherent network of interventions has been developed, combining production, education, and strategic promotion of Cypriot handicrafts, with particular emphasis on Lefkara embroidery as a living element of cultural heritage.
As she notes, during the pandemic, the Service created belts with Lefkara embroidery for the girls of the Cyprus Youth Symphony Orchestra, while also producing embroidered items to be sold as souvenirs at Larnaca and Paphos airports, selected museums, shops, and hotels during the summer months. At the same time, systematic efforts have been made to promote the embroidery through cultural diplomacy, with embroidered pieces presented as commemorative gifts.
To the New Generation
Ms. Anaxagora emphasizes that particular attention has been given to education, with programs implemented in Lefkara to pass on the art of embroidery, sometimes involving paid participation for trainees. Currently, a state-funded project is underway to create new workshops for the Service, alongside cooperation with the University of Cyprus to implement three educational programs.
In parallel, an eight-month training program was developed in collaboration with ANAD, under which young women were employed and paid through sponsorship, with a focus on graduates from fashion design schools. In the medium-term plan, the training of teachers from textile, weaving, and related design schools is included, who, after six to seven months of training, will work alongside experienced embroiderers, actively participating in production.
Furthermore, incorporating Lefkara embroidery into the local products regulation is expected to enhance handicraft production not only in Lefkara but also in other areas of Cyprus, such as Athienou, Liopetri, Foini, Livadia, and Kornos.
The Service’s goal, she concludes, in coordination with the Deputy Ministry of Culture, is to fund programs that not only revive traditional techniques but also create opportunities for professional employment. Achieving this requires developing demand and a market, which also depends on support from society as a whole.
Pure Pride
The unveiling of the official logo of the Cypriot Presidency was met with great pride in Lefkara. As Toula Vikentiou, head of the Lefkara Handicraft Center, stated, this choice is an honor not only for the village but also for the embroiderers who keep the tradition alive.
“We are very happy to host this event in our village. We feel proud that Lefkara embroidery can be showcased across Europe and travel around the world,” she said. She explained that the motif used in the logo is known as “Margarita,” a design passed down through generations and deeply connected to the memory of the village’s women.
Ms. Vikentiou recalls childhood scenes of women sitting in the neighborhoods and embroidering together, patiently and lovingly teaching the younger girls. “From the age of 7–8, we slowly started learning, with a lot of patience,” she notes. Despite modern needs and some variations, especially in the use of colored thread for custom orders, Lefkara embroidery remains faithful to tradition.
“Authentic embroidery is made with white, brown, or beige thread. We try to preserve it intact, as it was in the past,” she emphasizes, noting that it can take months or even years to complete a bedspread or tablecloth.
The “Margarita”
She also highlights the steady flow of visitors, both Cypriot and international, to the Handicraft Center. “People from all over the world seek Lefkara embroidery. Anyone who appreciates handmade, authentic work recognizes it,” she said, adding that hands-on workshops in embroidery, basket weaving, ceramics, and other traditional arts allow visitors to experience creation firsthand. Ms. Vikentiou describes the choice of the Lefkara “Margarita” for the Cypriot Presidency logo as a “great honor,” emphasizing that it is recognition of the value of handicrafts in an age of mass production. “Authentic Lefkara is quality. It is linen with cotton thread and carries history,” she concludes.
The History
The embroidery tradition in Lefkara dates back to the 14th century. It shows influences from local techniques, Venetian noble embroidery—under whose rule the island was until the 16th century—as well as ancient Greek and Byzantine geometric motifs. It is a combination of artistic expression and social practice, as for centuries it was the main occupation of village women, who still create tablecloths, towels, and other high-value embroidered items while sitting in the narrow village streets or inner courtyards. The unique embroidery art of Lefkara was passed from mother or grandmother to daughter or granddaughter through long exposure to the process and teaching of the most distinctive techniques.
Source: POLITIS
