Στην καρδιά της Λάρνακας, εκεί όπου ο αλμυρός αέρας της Αλυκής συναντά το Τέμενος Χαλά Σουλτάν, η εικαστικός Ιωάννα Κασίκη στήνει έναν μοναδικό διάλογο με την Ιστορία, τη φύση και τον άνθρωπο. Η εντυπωσιακή γλυπτική εγκατάσταση «ΛΑΡΝΑΚΑ: Η Σιωπή» –ένα νεκρικό, αιχμηρό σεντόνι φτιαγμένο από εκατοντάδες χιλιάδες καρφίτσες– αποκαλύπτει τη βαθιά δύναμη της μνήμης και την αέναη σχέση της με το παρόν.
Η Κασίκη, μεγαλωμένη στην ιστορική συνοικία του Αγίου Ιωάννη, καταθέτει στην ιδιαίτερη πατρίδα της ένα έργο που δεν είναι απλώς αισθητικό αλλά βαθιά βιωματικό. Το σεντόνι από καρφίτσες παραπέμπει σε αρχαία λάρνακα, ένα ιερό κιβώτιο ταφής. Σκεπάζει, προστατεύει και ταυτόχρονα πληγώνει. Το υλικό, απλό και καθημερινό, φορτισμένο όμως με έμφυλες και κοινωνικές αναφορές, μετατρέπεται σε μνημείο συλλογικής μνήμης. Κάθε καρφίτσα καρφώνεται με το χέρι πάνω στην εύπλαστη επιφάνεια PVC, σε μια διαδικασία χρονοβόρα, επίπονη, σχεδόν τελετουργική.
Το έργο αλλάζει ανάλογα με τη γωνία του θεατή: άλλοτε μοιάζει με βαρύ σίδερο, άλλοτε με απαλό βελούδο. Οι αιχμές δημιουργούν πτυχώσεις, προεξοχές και κοιλότητες, έναν «οπτικό χορό» που υποδηλώνει κίνηση και ακινησία ταυτόχρονα. Έτσι, ενώ η νεκροθήκη παραμένει κρυμμένη, το εξωτερικό σεντόνι ζωντανεύει, υπονοώντας την αέναη παρουσία του παρελθόντος μέσα στο παρόν.
Η επιλογή του κόκκινου χρώματος στη φωτογράφιση της εγκατάστασης, με φόντο την Αλυκή και το τέμενος, δεν είναι τυχαία. Συμβολίζει την ένταση, τη βία, αλλά και την ελπίδα για αναγέννηση. Ο τόπος γίνεται πεδίο συνάντησης μνήμης και διαλόγου, γεφυρώνοντας το προσωπικό με το συλλογικό βίωμα. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός τέχνης και art director Γιώργος Ορφανίδης, το έργο λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, καλώντας το κοινό να επανεξετάσει την έννοια της πολιτιστικής ταυτότητας σε έναν κόσμο συνεχούς αλλαγής.
Δεν είναι τυχαίο που η εγκατάσταση παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Λάρνακα 2030», της υποψηφιότητας της πόλης για Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Η Λάρνακα, με το βαρύ αρχαιολογικό της υπόβαθρο –όνομα που συνδέεται με τις αναρίθμητες σαρκοφάγους που έχουν βρεθεί στο έδαφός της– γίνεται ο ιδανικός τόπος για να στηθεί αυτό το μνημείο σιωπής.
Η συμβολή της ομάδας ήταν καθοριστική: από την artist manager Γεωργία Αθανασίου μέχρι τον φωτογράφο Χρήστο Συμεωνίδη, τον production manager Χριστόφορο Ξυστουρή, τον art director Γιώργο Ορφανίδη και τον director of photography Βασίλη Θεοφάνους, όλοι εργάστηκαν με αφοσίωση ώστε να αναδειχθεί στο μέγιστο η δύναμη του έργου. Με τη συνεργασία του Δήμου Λάρνακας και του Τμήματος Περιβάλλοντος, εξασφαλίστηκε η αρμονική ένταξή του στον δημόσιο χώρο.
Οι κριτικές υπήρξαν διθυραμβικές. Κριτικοί τέχνης, όπως η Γιώτα Κωνσταντάτου, τόνισαν τον λυρισμό και τη μυστηριακή διάσταση του έργου, που συνδυάζει την πλαστικότητα της φόρμας με το φορτισμένο περιεχόμενο. Το κοινό, εκστασιασμένο, βίωσε μια πρωτόγνωρη εμπειρία: η Αλυκή, χώρος ιστορίας και γεωπολιτικής σημασίας, μεταμορφώθηκε σε τόπο μνήμης και αναστοχασμού.
Το «ΛΑΡΝΑΚΑ: Η Σιωπή» είναι κάτι περισσότερο από μια γλυπτική εγκατάσταση. Είναι ένας τόπος συλλογικής ενθύμησης, ένας καθρέφτης της ατομικής και ιστορικής εμπειρίας. Μετατρέπει το ταπεινό υλικό σε μνημειακή μορφή, συνδέει την οικιακή φροντίδα με το πένθος, την απώλεια με την ελπίδα, το παρελθόν με το παρόν. Και, τελικά, προσφέρει στην πόλη της Λάρνακας ένα νέο σημείο αναφοράς, ένα έργο που ενισχύει τον πολιτιστικό της βίο και την καθιστά τόπο δημιουργικότητας και μνήμης.
Η σιωπή που απλώνεται πάνω από το αιχμηρό σεντόνι δεν είναι κενό. Είναι γεμάτη ιστορίες, τραύματα, αλλά και την υπόσχεση μιας νέας αρχής.
Πιο κάτω το σχετικό αναλυτικό ρεπορτάζ του reporter.com.cy
H εντυπωσιακή γλυπτική εγκατάσταση από εκατοντάδες χιλιάδες καρφίτσες, της Ιωάννας Κασίκη, “Larnaca: The Silence” φωτογραφήθηκε στην Αλυκή Λάρνακας «ΛΑΡΝΑΚΑ: Η Σιωπή»: H Ιωάννα Κασίκη καταθέτει, ένα έργο φορέα της προσωπικής αλλά και συλλογικής μνήμης. Ένα απλωμένο αιχμηρό, νεκρικό σεντόνι για το παρελθόν και το παρόν, την ατομική και την ιστορική μνήμη! Μια αέναη συνομιλία που ακροβατεί ανάμεσα στην κυριολεξία και την μεταφορά, δημιουργώντας ένα πεδίο όπου η φύση, η πολιτιστική κληρονομιά, οι μνήμες και ο πονος, συνυπάρχουν. Το αιχμηρό εργο, αποτελείτε από εκατοντάδες χιλιάδες καρφίτσες και φωτογραφήθηκε στην Αλυκή Λάρνακας, σήμα κατατεθέν της πόλης της, με φόντο το Τέμενος Χαλά Σουλτάν.
Σκοπός του έργου «Λάρνακα: η Σιωπή» είναι η δημιουργία ενός χώρου συλλογικής μνήμης που συνδέει την προσωπική ιστορία με ευρύτερα κοινωνικά και ιστορικά θέματα, όπως η ταυτότητα, η απώλεια και η επιβίωση. Μέσω μιας γλυπτικής εγκατάστασης που παραπέμπει σε αρχαίους σαρκοφάγους, το έργο επιδιώκει να αναδείξει τη σημασία της μνήμης και του τραύματος ως διαχρονικών στοιχείων που διαμορφώνουν την ανθρώπινη εμπειρία. Παράλληλα, το έργο στοχεύει να φωτίσει τη γεωπολιτική σημασία της Αλυκής Λάρνακας, ενός χώρου με μεγάλη ιστορική και πολιτιστική αξία, όπου η παράδοση συναντά τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η επιλογή του κόκκινου χρώματος στην εγκατάσταση συμβολίζει την ένταση και τη βία που συνδέονται με τις ιστορίες του τόπου, καθώς και την ελπίδα για αναγέννηση και ενσυναίσθηση. Επιπλέον, το έργο επιδιώκει να ευαισθητοποιήσει το κοινό σχετικά με τη σημασία της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και να προωθήσει τον διάλογο για την ιστορία και την ταυτότητα σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέσω της τέχνης, στοχεύει στη δημιουργία ενός χώρου για σκέψη και συμμετοχή, όπου οι επισκέπτες μπορούν να συνδεθούν με το παρελθόν και να προβληματιστούν για το μέλλον.
Τέλος, το έργο φιλοδοξεί να συμβάλει στη ζωτικότητα του πολιτιστικού βίου της Λάρνακας, ενισχύοντας την αναγνώριση της πόλης ως σημαντικού τόπου μνήμης και δημιουργικότητας. Για τις ανάγκες αυτής της φωτογράφισης δούλεψαν με σκοπό την περαιτέρω ανάδειξη του έργου η artist manager: Γεωργία Αθανασίου, ο Κύπριος φωτογράφος που ζει και εργάζεται στην Αθήνα, Χρήστος Συμεωνίδης, o production manager: Χριστόφορος Ξυστουρής, ο art director: Γιώργος Ορφανίδης και ο director of photography: Βασίλης Θεοφάνους. Το έργο πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή και συνεργασία του Δήμου Λάρνακας και του Τμήματος Περιβάλλοντος, σε στενή συνεργασία με την ομάδα της καλλιτέχνιδας, εξασφαλίζοντας την αρτιότητα και την προσαρμογή του έργου στον δημόσιο χώρο.
Το έργο έχει λάβει διθυραμβικές κριτικές από ειδικούς του χώρου αλλά και από το κοινό, που εκστασιασμένο παρακολούθησε την εντυπωσιακή εγκατάσταση σε πρόσφατη εκδήλωση, στα πλαίσια των δράσεων του Οργανισμού Λάρνακα 2030 που τρέχει την υποψηφιότητα της πόλης ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το έτος 2030.
«Το έργο Larnaca: the silence της Κύπριας εικαστικού Ιωάννας Κασίκη μετατρέπει την Αλυκή Λάρνακας σε ένα ζωντανό τοπίο μνήμης και διαλόγου. Εμπνευσμένη από την ιστορία, τη γεωγραφία και τις τελετουργίες της περιοχής, η εγκατάσταση συνδυάζει την υλικότητα του μετάλλου με την οικειότητα της υφαντικής, δημιουργώντας ένα πεδίο όπου η φύση, η πολιτιστική κληρονομιά και η συλλογική μνήμη συνυπάρχουν. Η χρήση μεταλλικών καρφιτσών, φορτισμένων με έμφυλες και κοινωνικές αναφορές, φέρνει στο προσκήνιο την αμφισημία της φροντίδας και της αποσιώπησης. Η μορφή της εγκατάστασης, που παραπέμπει στις αρχαίες λάρνακες, επαναπλαισιώνει τη σχέση μνημείου και δημόσιου χώρου, μετουσιώνοντας τον τόπο σε σημείο συνάντησης και αναστοχασμού. Το έργο εντάσσεται σε ένα μετα-μετα-μοντέρνο πλαίσιο, όπου η τέχνη επιδιώκει να ξανασυνδεθεί με τον τόπο και την εμπειρία, υπερβαίνοντας τον ιστορικό εκλεκτικισμό του μετα-μοντέρνου, προτάσσοντας παράλληλα τη νοηματική και αισθητική συνοχή και σε επίπεδο διαπολιτισμικής συνεργασίας και διπλωματίας. Σε αυτό το διαπολιτισμικό σταυροδρόμι, ανάμεσα στην Αλυκή και το Τέμενος Χαλά Σουλτάν, το έργο της Ιωάννας Κασίκη λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, καλώντας το κοινό να επανεξετάσει την έννοια της πολιτιστικής ταυτότητας σε έναν κόσμο διαρκούς κινητικότητας και ανταλλαγής. Πρόκειται για μια επιτελεστική χειρονομία που συνδέει την προσωπική μνήμη με το συλλογικό βίωμα, αναδεικνύοντας αξίες ειρήνης, ποικιλομορφίας και αμοιβαίας κατανόησης.» γράφει για το έργο ο Δρ. Γεώργιος Ορφανίδης, Ιστορικός Τέχνης, Art Director.
Γιώτα Κωνσταντάτου, Ιστορικός Τέχνης/Τεχνοκριτικός για το έργο «ΛΑΡΝΑΚΑ: Η Σιωπή»
Το έργο της Ιωάννας Κασίκη Larnaca: the silence, in situ γλυπτική εγκατάσταση, δημιουργήθηκε για την ανοιχτή, δημόσια έκθεση στην ιστορική περιοχή του Αγίου Ιωάννη, στην Λάρνακα. Η Ιωάννα Κασίκη καταθέτει, στη συνοικία που μεγάλωσε, ένα έργο φορέα της προσωπικής αλλά και συλλογικής μνήμης. Το συναισθηματικό πλαίσιο -ο τόπος της παιδικής ηλικίας, ομόχρονα ονειρικός και μυθοπλαστικός όπου ανατράφηκε από μια παραδοσιακή προγιαγιά, νεκρή από καιρό- ανασύρει πληροφορίες κλειδωμένες στη μνήμη και τις μεταπλάθει σε «βιωματικό» υλικό τέχνης. Το «ΛΑΡΝΑΚΑ: Η Σιωπή» είναι ένα απλωμένο αιχμηρό σεντόνι πάνω από μια κιβωτιόσχημη κάλπη, μια λάρνακα, ιερατικό αντικείμενο όπου τοποθετείται το σώμα του νεκρού για να ταφεί. Το ορθολογικό πλαίσιο -η ίδια η πόλη της Λάρνακας με την βαριά αρχαιολογία και το όνομα που θα της δοθεί από τις πολλές πέτρινες σαρκοφάγους που θα φέρει στο φως η έρευνα- και το συγκινησιακό πλαίσιο θα ενωθούν σε ένα γλυπτό/εγκατάσταση στον χώρο, που εγείρεται ως Μνημονικό Σήμα. Για το παρελθόν και το παρόν, την ατομική και την ιστορική μνήμη. Το έργο κατασκευάζεται από εκατοντάδες χιλιάδες καρφίτσες με μια εντατικής εργασίας διαδικασία, χρονοβόρα και επίπονη. Κάθε μία καρφίτσα τοποθετείται, με το χέρι, και διατρυπά μια λεπτή, εύπλαστη pvc επιφάνεια. Ο αργός και βασανιστικός τρόπος δημιουργίας είναι ένα είδος τελετουργικής πράξης. Υλικό αναπόσπαστο της εσωτερικής, οικιακής οικονομίας, η καρφίτσα έχει δουλευτεί διαπολιτισμικά στα χέρια αμέτρητων γυναικών και συνδέεται με τον γυναικείο μόχθο, την λειτουργία της ένδυσης και της φροντίδας του νοικοκυριού, την θηλυκή υπηρεσία ή ενασχόληση. Με το εφήμερο και ταπεινό υλικό, τονισμένο στην υπερβολή από την συσσώρευση, την ποσότητα και τον αριθμό η Ιωάννα Κασίκη δημιουργεί ένα γλυπτό μνημειακό, βαρύ αντικειμενικά από τον όγκο του μετάλλου αλλά και σημειολογικά, που γεφυρώνει αφηγηματικά και φορμαλιστικά στοιχεία. Η νεκροθήκη είναι κρυμμένη κάτω από το μεταλλικό σεντόνι που διαμορφώνει τους όγκους του και εκτείνεται στον χώρο σε μια συνεχή αντίστιξη κίνησης και στατικότητας. Το έργο αλλάζει ανάλογα με την θέση του παρατηρητή, δείχνοντας ταυτόχρονα σαν να είναι φτιαγμένο από μαλακό βελούδο ή ασήκωτο σίδηρο. Ο οπτικός χορός από τις μυτερές βελόνες μεταφέρει την αίσθηση της διαρκούς κίνησης καθώς το έργο συστρέφεται εξωτερικά σε ρυθμικά μοτίβα, δημιουργώντας πτυχώσεις, προεξοχές και κοιλότητες, επισφαλείς και αυστηρές. Κάθε φορά που το έργο εκτίθεται το «σεντόνι από βελόνες» μεταβάλλει το σχήμα του, «πέφτει» κάπως διαφορετικά, ποτέ δεν είναι ακριβώς το ίδιο. Στην ακινησία θανάτου του εσωτερικού το εξωτερικό ζωντανεύει και κινείται αδιόρατα σαν φράκταλ. Μια διαφορετική λάρνακα για διαφορετικό νεκρό. Ο λυρισμός, η αισθητική ομορφιά και η πλαστικότητα της μορφής συνδυασμένη με το φορτισμένο περιεχόμενο καταλήγει σε ένα έργο μυστηριώδες, υπαινικτικό και αλλόκοσμο. Ένα μαξιλάρι δηλώνεται κάτω από το σεντόνι από την ευκαμψία των όγκων, στο ύψος του κεφαλιού. Σήμα για το κεκοιμισμένο σώμα που δεν βλέπουμε. Το νεκρικό σεντόνι λειτουργούσε ως προστατευτική κάλυψη για την σορό, διασφαλίζοντας ότι το σώμα θα φτάσει ακέραιο στον κάτω κόσμοˑ ήταν ένας τρόπος προφύλαξης για το ταξίδι της ψυχής. Εδώ το λευκό σάβανο γίνεται το μαύρο του σφυρήλατου σιδήρου, ακάνθινο. Σε αντίθετη πορεία από την παράδοση βγαίνει προς τα έξω και σκεπάζει το φέρετρο. Το έργο επιτυγχάνει την πλαστικότητα της κλασσικής γλυπτικής με σύγχρονα μέσα και τεχνική. Το υλικό, ισχυρό όμως εύπλαστο πάνω στην pvc επιφάνεια, εκπέμπει λάμψη καθώς το φως διαβαθμίζει τους τόνους του μεταλλικού ασημί-μαύρου έτσι όπως ξεδιπλώνεται στον χώρο. Το ηρωικό και πένθιμο περίβλημα της φόρμας κάνει νεκρικό διάλογο με το θεματικό περιεχόμενο. Το “LARNACA: THE SILENCE” παρουσιάζεται στην πόλη της Λάρνακας, στην Κύπρο, σε έναν από τους πιο εύφλεκτους γεωπολιτικά τόπους της γης. Σε χώρο πολέμου, στον χρόνο της εμβολιαστικής εκστρατείας. Η Ιωάννα Κασίκη πραγματεύεται με τα έργα της ζητήματα ιστορικών, ανθρωπολογικών και πολιτισμικών φαινομένων, κοινωνικών και φυλετικών ταυτοτήτων, αλλά και θέματα που ακουμπούν την έννοια του ιερού, της τελετουργίας,των αντικειμένων λατρείας. Η τέχνη της παρουσιάζεται με γλυπτά και εγκαταστάσεις (installations) που αναπτύσσονται πολυμορφικά σε performances και video art» γράφει για το έργο η Γιώτα Κωνσταντάτου, Ιστορικός Τέχνης/Τεχνοκριτικός
