Article follows in English
Η τοξικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναφέρεται σε συμπεριφορές όπως η επίθεση, η κακοποίηση, η παρενόχληση, η αγένεια, τα αρνητικά σχόλια που πλήττουν τους χρήστες, καθώς και η προώθηση μίσους. Ο όρος δεν είναι επιστημονικός, αλλά περιγράφει συμπεριφορές που ξεπερνούν όρια. Όπως επισημαίνει η Ιωάννα Μαυρίδου, MSc Ψυχολόγος Υγείας: Το φαινόμενο δεν αφορά «τοξικούς ανθρώπους» ως μόνιμο χαρακτηριστικό, αλλά συγκεκριμένες συμπεριφορές που μπορεί να εμφανίζουμε όλοι υπό συνθήκες.
Ψυχολογικές ρίζες και ενίσχυση μέσω digital κουλτούρας
Οι ψυχολόγοι αναγνωρίζουν ότι η ψηφιακή πλατφόρμα ενισχύει την τοξικότητα με πολλούς τρόπους:
- Online disinhibition effect: Η ανωνυμία και η ασάφεια της ευθύνης οδηγούν σε πιο ελεύθερη και συχνά επιθετική συμπεριφορά
- Έμφυτη αναζήτηση κοινωνικής έγκρισης: Έρευνα δείχνει πως η τοξικότητα συχνά τροφοδοτείται από την επιθυμία για «likes» και σχόλια, αυξάνοντας τις επιθετικές αντιδράσεις
- Echo chambers και confirmation bias: Προκαταλήψεις επιβεβαίωσης ενισχύουν τις αρνητικές συμπεριφορές όταν οι κοινότητες επιδοκιμάζουν παρόμοιες θέσεις .
Όπως σχολιάζει ο ψυχολόγος Νίκος Μισερλής: «Η τοξική συμπεριφορά … αναπαράγεται … από τον μηχανισμό του confirmation bias … οδηγώντας σε διεργασίες θυμού και επιθετικότητας»
Το confirmation bias (στα ελληνικά: μεροληψία επιβεβαίωσης ή προκατάληψη επιβεβαίωσης) είναι ένας γνωστικός μηχανισμός μέσω του οποίου οι άνθρωποι τείνουν να:
- αναζητούν,
- ερμηνεύουν,
- προτιμούν και
- θυμούνται πληροφορίες
με τρόπο που επιβεβαιώνει τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις ή υποθέσεις τους, αγνοώντας ή υποβαθμίζοντας δεδομένα που τις αντικρούουν.
Παράδειγμα: Αν κάποιος πιστεύει ότι οι γάτες είναι αντικοινωνικές, θα προσέξει μόνο περιστατικά όπου μια γάτα απομακρύνθηκε ή δεν ήθελε χάδια, αγνοώντας τις πολλές φορές που μια γάτα ήταν τρυφερή ή παιχνιδιάρα.
Αντίκτυπος στην ψυχική υγεία και στις κοινωνικές σχέσεις
Οι συνέπειες δεν είναι μόνο διαδικτυακές:
- Άγχος, κατάθλιψη, απομόνωση: Πολλές έρευνες συνδέουν τη χρήση των μέσων δικτύωσης με τη χαμηλή αυτοεκτίμηση, τον φόβο απώλειας (FOMO), το stress και τη μοναξιά.
- Προβλήματα ύπνου και εθισμός: Η εθιστική φύση, μαζί με μπλε φως και νυχτερινές ενημερώσεις, διαταράσσουν τον ύπνο και τη διάπλαση υγιών συνηθειών .
- Διαδικτυακός εκφοβισμός: Αποτελεί σοβαρή απειλή ειδικά για νέους, με αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική τους ευημερία.
Το 24% των Κυπρίων εφήβων αναφέρει ότι υποφέρει από αρνητικά συναισθήματα λόγω σύγκρισης, και το 25% έχει βιώσει διαδικτυακή παρενόχληση.
Αλγόριθμοι και πολιτικοποίηση της τοξικότητας
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τις τεχνολογικές δομές:
- Μελέτες του UCL & University of Kent κατέδειξαν πως οι αλγόριθμοι του TikTok αύξησαν κατά 4 φορές τη ροή μισογυνιστικού περιεχομένου σε λίγες ημέρες.
- Το λεγόμενο “outrage-industrial complex” δείχνει ότι οι πλατφόρμες ευνοούν τα διχαστικά και ακραία μηνύματα, γιατί αυτά φέρνουν κλικ και διαφημιστικά έσοδα.
Προτάσεις και λύσεις
Οι ειδικοί προτείνουν στοχευμένες παρεμβάσεις:
- Ψυχιατρική και ψηφιακή «αποτοξίνωση»
Ο ψυχίατρος Αριστοτέλης Βάθης προτείνει «αποτοξίνωση» από τη χρήση, έλεγχο χρόνου και βελτίωση ψηφιακής συνείδησης (περισσότερα στο άρθρο του εδώ) - Εκπαίδευση σε ψηφιακό αλφαβητισμό
Ενσυνείδητη κατανάλωση, ρύθμιση ορίων και προσωπική φιλτράρισμα περιεχομένου βοηθούν στην αντιμετώπιση αρνητικού περιεχομένου . - Ρυθμιστική παρέμβαση
Η αυστηροποίηση κανόνων για κάτω των 16 – 18 ετών - Εταιρική υπευθυνότητα
Ορισμένες whistleblowers – όπως η πρώην διευθύντρια του Facebook Sarah Wynn‑Williams – κατηγορούν τη Meta ότι καταρρίπτει τη ρητορική μίσους προς χάριν της κερδοφορίας.
Ο ρόλος της κοινωνίας και των χρηστών
- Γονείς & εκπαιδευτές: Σύμφωνα με τον Norman Swan, κανένα παιδί κάτω των 10 δεν πρέπει να έχει λογαριασμό στα social media.
- Χρήστες: Μετάβαση σε «healthy digital diet», όπως συνιστούν ψυχολόγοι – δηλαδή ισορροπημένη χρήση.
- Κοινότητες: Δημιουργία θετικών κυττάρων και διαδικασιών επικύρωσης περιεχομένου που αποφεύγουν τοξική ανατροφοδότηση.
Η τοξικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προέρχεται από συνδυασμό ανθρώπινων τάσεων (αναζήτηση επιβεβαίωσης, επιθετικότητα), ψηφιακής ανωνυμίας, αλγοριθμικών επιλογών και εμπορικών συμφερόντων. Οι συνέπειες είναι σοβαρές για την ψυχική υγεία, ιδιαίτερα των νέων, και επιβάλλουν συλλογικές δράσεις: έλεγχο πλατφορμών, νομοθετικές παρεμβάσεις, εκπαίδευση και ψυχιατρική υποστήριξη.
Η υπεύθυνη χρήση των social media, μαζί με στοχευμένες παρεμβάσεις στην κοινωνία και την τεχνολογία, μπορούν να περιορίσουν την τοξικότητα και να μετατρέψουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε χώρους θετικής επικοινωνίας και δημιουργικότητας.
Το πρόβλημα όμως δεν ξεκινά από τους άλλους. Ξεκινά από εμάς. Εμείς πόσο τοξικοί γινόμαστε στα ΜΚΔ; Πώς μιλάμε και πως συμπεριφερόμαστε; Ας γίνουμε εμείς η θετική αλλαγή που θέλουμε να δούμε στα ΜΚΔ. Το πόσο cool και έξυπνοι είμαστε δεν θα το πουν τα likes ούτε η αγένεια και υποτίμηση του όποιου άλλου, θα το πει η ανωτερότητα χαρακτήρα που φαίνεται μόνο μέσα από τη δύναμη της καλοσύνης και της ευγένειας.
Καλή μας Κυριακή!
The Nature of Toxicity on Social Media
Toxicity on social media refers to behaviors such as aggression, abuse, harassment, rudeness, and negative comments that harm users, as well as the promotion of hate. The term is not scientific but describes behaviors that cross boundaries. As Ioanna Mavridou, MSc Health Psychologist, notes: the phenomenon is not about “toxic people” as a permanent trait, but about specific behaviors that we can all exhibit under certain conditions.
Psychological Roots and Digital Culture Reinforcement
Psychologists recognize that digital platforms amplify toxicity in many ways:
- Online Disinhibition Effect: Anonymity and blurred accountability lead to freer and often more aggressive behavior.
- Innate Search for Social Validation: Research shows that toxicity is often fueled by the desire for “likes” and comments, increasing aggressive responses.
- Echo Chambers and Confirmation Bias: Biased beliefs are reinforced when communities endorse similar views, fueling negative behavior.
As psychologist Nikos Miserlis comments: “Toxic behavior is … reproduced … by the mechanism of confirmation bias … leading to processes of anger and aggression.”
Confirmation bias is a cognitive mechanism where people tend to:
- search for,
- interpret,
- prefer, and
- remember information
in ways that confirm their pre-existing beliefs or assumptions, while ignoring or downplaying data that contradict them.
Example: If someone believes cats are antisocial, they’ll only notice instances where a cat walked away or rejected affection, ignoring all the times the cat was playful or cuddly.
Impact on Mental Health and Social Relationships
The consequences are not just online:
- Anxiety, Depression, Isolation: Numerous studies link social media use to low self-esteem, fear of missing out (FOMO), stress, and loneliness.
- Sleep Issues and Addiction: The addictive nature, blue light exposure, and nighttime updates disrupt sleep and healthy habits.
- Cyberbullying: A serious threat, especially for young people, with harmful effects on mental well-being.
In Cyprus, 24% of teens report feeling negative emotions due to social comparison, and 25% have experienced online harassment.
Algorithms and the Politicization of Toxicity
The problem is exacerbated by technological structures:
Studies by UCL and the University of Kent showed that TikTok’s algorithm quadrupled the spread of misogynistic content within days.
The so-called “outrage-industrial complex” suggests platforms favor divisive and extreme content because it drives clicks and ad revenue.
Proposals and Solutions
Experts suggest targeted interventions:
- Psychiatric and Digital “Detox”
Psychiatrist Aristotelis Vathis recommends a digital detox, time control, and improved digital awareness (more in his article here). - Digital Literacy Education
Conscious consumption, setting boundaries, and filtering content help counter negative influences. - Regulatory Interventions
Tighter rules for users under 16–18 years old. - Corporate Responsibility
Whistleblowers like former Facebook executive Sarah Wynn‑Williams accuse Meta of downplaying hate speech in favor of profit.
The Role of Society and Users
- Parents & Educators: According to Norman Swan, no child under 10 should have a social media account.
- Users: Transition to a “healthy digital diet,” as psychologists recommend—i.e., balanced and mindful usage.
- Communities: Create positive spaces and content validation processes that avoid toxic feedback loops.
Toxicity on social media stems from a combination of human tendencies (need for validation, aggression), digital anonymity, algorithmic choices, and commercial interests. The consequences are severe—especially for youth—and demand collective action: platform oversight, legislative measures, education, and psychiatric support.
Responsible use of social media, along with targeted interventions in society and technology, can reduce toxicity and transform these platforms into spaces for positive communication and creativity.
But the problem doesn’t start with others. It starts with us. How toxic do we become on social media? How do we speak and behave? Let’s become the positive change we want to see online. How cool and smart we are won’t be proven by likes or by insulting others—it will be shown through the strength of kindness and courtesy, which reveal true character.
Have a beautiful Sunday!
