Article follows in English
Του Κωστή Πιτσιλλούδη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαφάνεια, καθώς οι πολίτες θα μπορούν να γνωρίζουν με σαφήνεια ποιοι είναι οι ιδιοκτήτες των Μέσων που παρακολουθούν.
Στις 8 Αυγούστου τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή ο ευρωπαϊκός νόμος για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA), μία νομοθετική πράξη που φιλοδοξεί να θεμελιώσει τη δημοσιογραφική ανεξαρτησία για την ενίσχυση της πολυμορφίας και ποικιλομορφίας και την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης, χωρίς άλλους περιορισμούς, πέραν από αυτούς που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ.
Οι κυριότεροι στόχοι του EMFA είναι η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, η ανεξαρτησία της δημοσιογραφικής εργασίας και η διαφάνεια, τόσο στη λειτουργία όσο και στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ. Η νέα νομοθεσία επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ασφαλές περιβάλλον για τους δημοσιογράφους και τους επαγγελματίες των ΜΜΕ, προστατεύοντάς τους από πολιτικές ή οικονομικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, ο Κανονισμός περιλαμβάνει και ορισμένα μελανά σημεία που δίνουν τη δυνατότητα παρακολουθήσεων των δημοσιογράφων για λόγους «δημοσίου συμφέροντος».
Ο EMFA, ως ευρωπαϊκός Κανονισμός, εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, χωρίς να απαιτείται εθνική προσαρμογή ή ψήφιση. Αυτό σημαίνει ότι οι διατάξεις του δεν αποτελούν γενικές κατευθυντήριες γραμμές, αλλά δεσμευτικούς κανόνες που αλλάζουν τη λειτουργία των ΜΜΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την πρώτη κιόλας ημέρα εφαρμογής τους.
Προστασία των πηγών
Στο επίκεντρο του EMFA βρίσκεται η ρητή και νομικά δεσμευτική κατοχύρωση της προστασίας των δημοσιογραφικών πηγών ή και πληροφοριών που συλλέγουν οι συντάκτες. Όπως αναφέρεται, οι πηγές ισοδυναμούν με «πρώτες ύλες» για τους δημοσιογράφους και αποτελούν τη βάση για την παραγωγή περιεχομένου Μέσων Ενημέρωσης. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας να προστατευθεί η δυνατότητα των δημοσιογράφων να συλλέγουν, να ελέγχουν και να αναλύουν πληροφορίες, ιδίως πληροφορίες που διαβιβάζονται ή κοινοποιούνται εμπιστευτικά (off the record).
Ιδιοκτησιακή διαφάνεια
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαφάνεια, καθώς οι πολίτες θα μπορούν να γνωρίζουν με σαφήνεια ποιοι είναι οι ιδιοκτήτες των Μέσων που παρακολουθούν, ποια συμφέροντα εκπροσωπούν και από πού χρηματοδοτούνται. Ειδικότερα, πλέον τα ΜΜΕ οφείλουν να γνωστοποιούν σε ηλεκτρονική μορφή το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς. Αυτή η ρύθμιση είναι απαραίτητη προκειμένου οι αναγνώστες να μπορούν να κατανοούν και να ζητούν πληροφορίες σχετικά με δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων, μεταξύ άλλων, όταν οι ιδιοκτήτες Μέσων Ενημέρωσης είναι πολιτικά εκτεθειμένοι.
Εκτενής αναφορά γίνεται και για τις κρατικές οικονομικές ενισχύσεις προς τα δημόσια ΜΜΕ, όπου θα πρέπει να ακολουθούνται διαφανείς διαδικασίες. Η στήριξη αυτή δεν θα πρέπει να εξαρτάται από τις εκάστοτε πολιτικές διαθέσεις, αλλά να διασφαλίζεται σε πολυετή βάση, ούτως ώστε οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς να μπορούν να υπηρετούν τον ρόλο τους απερίσπαστα, χωρίς την απειλή ότι ο προϋπολογισμός θα χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης ή μέσο χειραγώγησης της ενημέρωσης.
«Παράθυρο» στις παρακολουθήσεις
Είναι πασιφανές πως ο EMFA περιέχει πολλά θετικά στοιχεία που θωρακίζουν την ελευθερία του λόγου και θέτουν ασπίδα στα δικαιώματα των δημοσιογράφων. Την ίδια ώρα, όμως, υπάρχουν σημεία που δίνουν το δικαίωμα στα κράτη μέλη να παρακολουθούν τους δημοσιογράφους και οικεία τους πρόσωπα. Αυτό το σημείο είχε δημιουργήσει θύελλα αντιδράσεων από οργανώσεις και πολιτικούς φορείς κατά τις συζητήσεις διαμόρφωσης του Κανονισμού. Η πίεση αυτή επέφερε τη λείανση του άνωθεν σημείου, επιφέροντας την προσθήκη δικαστικών Αρχών, χωρίς ωστόσο να αφαιρεθεί στην ολότητά του.
Όπως τονίζουν αναλυτές, ο Κανονισμός περιέχει ασαφείς διατυπώσεις και κενά (loopholes), αφού επιτρέπει την πρόσβαση σε συνομιλίες δημοσιογράφων και του περίγυρού τους, όταν επικαλείται κάποια κυβέρνηση «δημόσιο συμφέρον».
Πιο συγκεκριμένα, ο Κανονισμός τονίζει πως τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να αναπτύξουν «παρεμβατικό λογισμικό παρακολούθησης», το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες για ποινικά αδικήματα, που ενδέχεται να επιφέρουν φυλάκιση τουλάχιστον τριών ετών. Για την ανάπτυξη της παρακολούθησης, πρέπει να πληρούνται ταυτόχρονα κριτήρια, όπως η μη ύπαρξη λιγότερου περιοριστικού μέτρου, η εξατομικευμένη εκτίμηση όλων των κρίσιμων περιστάσεων, αλλά και η απόφαση δικαστηρίου, όπου αυτή μπορεί να γίνει και σε μεταγενέστερο στάδιο. Με άλλα λόγια, ενδέχεται να προκύψουν παρακολουθήσεις χωρίς εκ των προτέρων απόφαση δικαστηρίου που στη συνέχεια οι αρμόδιες Αρχές θα τις κηρύξουν άκυρες,
Στην πράξη, οι όροι αυτοί αφήνουν χώρο για υποκειμενική ερμηνεία και πολιτικές σκοπιμότητες. Η πρόσφατη εμπειρία σε αρκετά κράτη μέλη, κυρίως σε Νότο και Ανατολή, έχει δείξει ότι έννοιες όπως «δημόσιο συμφέρον» ή «σοβαρό έγκλημα» μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ελαστικά κριτήρια, θέτοντας εν αμφιβόλω, τόσο την ελευθερία του Τύπου όσο και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Υπερεθνικό Συμβούλιο
Μία άλλη τομή του EMFA είναι η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης (ΕΣΥΜΕ). Το ΕΣΥΜΕ θα είναι ένας ανεξάρτητος φορέας που θα φέρνει κοντά όλες τις εθνικές ρυθμιστικές Αρχές, εξασφαλίζοντας ενιαία εφαρμογή των κανόνων για τα ΜΜΕ σε όλη την ΕΕ. Το εν λόγω Συμβούλιο επιδιώκει να διαφυλάξει την ελευθερία του Τύπου, όχι με βάση τα συμφέροντα κάθε κυβέρνησης αλλά με ενιαία ευρωπαϊκά πρότυπα, και θα λειτουργεί ως αντίβαρο σε ενδεχόμενες εθνικές αυθαιρεσίες. Θα αποτελείται από έναν εκπρόσωπο κάθε κράτους μέλους, με δυνατότητα συμμετοχής εμπειρογνωμόνων και παρατηρητών, ενώ θα λαμβάνει αποφάσεις με πλειοψηφία δύο τρίτων.
Γραμμή άμυνας
Στο στόχαστρο του EMFA μπαίνουν και οι κολοσσοί του διαδικτύου, οι λεγόμενες «πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες υπηρεσιών» (Amazon, Booking, Facebook, TikTok κ.λπ.), που μέχρι σήμερα μπορούσαν να περιορίσουν την απήχηση περιεχομένου από MME. Ο Κανονισμός βάζει φρένο σε αυτή την πρακτική, απαιτώντας από τις πλατφόρμες να σέβονται την ελευθερία της έκφρασης και να μην μπλοκάρουν αδικαιολόγητα τη διανομή ειδήσεων.
Η ΕΕ ζητά να ανοίξει μόνιμος δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στις πλατφόρμες και τα ΜΜΕ. Αν ο διάλογος αυτός κολλήσει, τότε το ΕΣΥΜΕ θα έχει τον τελευταίο λόγο, προτείνοντας μέτρα ή καταθέτοντας επίσημη γνώμη προς την Κομισιόν για την επίλυση της διαμάχης.
Στο νέο πλαίσιο, κάθε φορά που μία πλατφόρμα θελήσει να «κατεβάσει» ή να περιορίσει την προβολή περιεχομένου από ένα ΜΜΕ, θα πρέπει πρώτα να το αιτιολογήσει. Το Μέσο θα έχει στη διάθεσή του 24 ώρες για να απαντήσει και να υπερασπιστεί το περιεχόμενό του πριν επιβληθεί ο οποιοσδήποτε περιορισμός.
Ανεξάρτητα ΜΜΕ
Κατά την ημέρα εφαρμογής του νέου νομοθετικού πλαισίου, ο επίτροπος για τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη και το Κράτος Δικαίου, Μάικλ ΜακΓκραθ, υπογράμμισε τον ρόλο που καλούνται να παίξουν τα ανεξάρτητα Μέσα στη διατήρηση της δημοκρατίας, χαρακτηρίζοντάς τα ως τη ραχοκοκαλιά κάθε δημοκρατίας. Εξήγησε ότι, με την ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, δημοσιογράφοι και οργανισμοί ενημέρωσης σε ολόκληρη την Ένωση αποκτούν για πρώτη φορά εκτεταμένες θεσμικές διασφαλίσεις. Όπως είπε, αυτές οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τον κλάδο, αλλά και το κοινό, που «μπορεί πλέον να εμπιστεύεται ότι οι ειδήσεις που λαμβάνει βασίζονται στα γεγονότα και όχι σε επιχειρηματικές ή πολιτικές σκοπιμότητες».
Πηγή: ΠΟΛΙΤΗΣ
European Safeguarding of Press Freedom
By Kostis Pitsilloudis
Particular emphasis is also placed on transparency, as citizens will be able to clearly know who owns the media they follow.
On August 8, the European law on Media Freedom (EMFA) came into full effect, a legislative act that aims to establish journalistic independence to strengthen diversity and pluralism and ensure the proper functioning of the internal market for media services, without other restrictions beyond those arising from EU law.
The main objectives of the EMFA are the protection of freedom of expression, the independence of journalistic work, and transparency, both in the operation and in the ownership structures of media outlets. The new legislation seeks to create a safe environment for journalists and media professionals, protecting them from political or economic interference. However, within this effort, the Regulation also contains certain dark spots that allow surveillance of journalists for reasons of “public interest.”
As a European Regulation, the EMFA applies directly in all EU member states, without requiring national adaptation or ratification. This means that its provisions are not general guidelines but binding rules that change the functioning of media at the European level from the very first day of their application.
Protection of Sources
At the heart of the EMFA is the explicit and legally binding protection of journalistic sources and the information journalists collect. As stated, sources are equivalent to “raw materials” for journalists and constitute the foundation for producing media content. Therefore, it is vital to protect journalists’ ability to collect, verify, and analyze information, especially information transmitted or shared confidentially (off the record).
Ownership Transparency
Special emphasis is also placed on transparency, as citizens will be able to clearly know who owns the media they follow, what interests they represent, and where their funding comes from. In particular, media outlets are now required to disclose their ownership structure electronically. This regulation is necessary for readers to understand and request information regarding potential conflicts of interest, among other things, when media owners are politically exposed.
There is also extensive reference to state financial support for public media, which must follow transparent procedures. Such support should not depend on the political whims of the moment but should be secured over multiple years, so that public broadcasters can fulfill their role undisturbed, without the threat that their budget might be used as a lever of pressure or a means to manipulate information.
A “Window” for Surveillance
It is evident that the EMFA contains many positive elements that safeguard freedom of speech and shield journalists’ rights. At the same time, however, there are provisions allowing member states to monitor journalists and their close associates. This aspect had sparked a storm of reactions from organizations and political bodies during the Regulation’s drafting discussions. The pressure led to softening this point by adding judicial authorities, though it was not entirely removed.
Analysts point out that the Regulation contains ambiguous phrasing and loopholes, as it allows access to journalists’ communications and their circles when a government invokes “public interest.”
Specifically, the Regulation states that member states have the right to develop “interventionist surveillance software,” which may be used in investigations of criminal offenses potentially carrying a prison sentence of at least three years. For such surveillance to be implemented, several criteria must simultaneously be met, including the absence of a less restrictive measure, individualized assessment of all critical circumstances, and a court decision, which may also be issued retrospectively. In other words, surveillance could occur without a prior court order, which the competent authorities would later declare invalid.
In practice, these conditions leave room for subjective interpretation and political expediency. Recent experience in several member states, particularly in the South and East, has shown that concepts such as “public interest” or “serious crime” can be applied flexibly, putting both press freedom and human rights at risk.
Supranational Council
Another innovation of the EMFA is the creation of the European Media Services Council (EMSC). The EMSC will be an independent body bringing together all national regulatory authorities, ensuring uniform application of media rules across the EU. The Council aims to safeguard press freedom, not based on the interests of any individual government but according to unified European standards, and will act as a counterbalance to potential national arbitrariness. It will consist of one representative from each member state, with the possibility of participation by experts and observers, and decisions will be made by a two-thirds majority.
Line of Defense
The EMFA is also targeting internet giants, the so-called “very large online service platforms” (Amazon, Booking, Facebook, TikTok, etc.), which until now could limit the reach of content from media outlets. The Regulation puts a stop to this practice, requiring platforms to respect freedom of expression and not unjustifiably block the distribution of news. The EU calls for a permanent channel of communication between the platforms and the media. If this dialogue stalls, the European Media and Freedom Authority (EMFA) will have the final say, proposing measures or submitting an official opinion to the Commission to resolve the dispute.
Under the new framework, whenever a platform wishes to “take down” or restrict the visibility of content from a media outlet, it must first provide justification. The outlet will have 24 hours to respond and defend its content before any restriction is imposed.
Independent Media
On the day the new legislative framework was implemented, Commissioner for Democracy, Justice, and the Rule of Law, Michael McGrath, emphasized the role independent media are called upon to play in maintaining democracy, describing them as the backbone of every democracy. He explained that, with the activation of the European Media Freedom Act, journalists and media organizations across the Union gain, for the first time, extensive institutional safeguards.
As he noted, these changes do not only concern the industry but also the public, which “can now trust that the news it receives is based on facts and not on business or political agendas.”
Source: POLITIS
