Επιστολή- καταπέλτης κατά Υφυπουργείου Πολιτισμού από 40 πολιτιστικούς φορείς με αφορμή την Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής

August 12, 2025

Text follows in English

Τουλάχιστον 40 πολιτιστικοί φορείς της Κύπρου υπογράφουν επιστολή- καταπέλτη κατά του Υφυπουργείου Πολιτισμού με αφορμή τους χειρισμούς του όσον αφορά την απόσυρση του καταλόγου του Κυπριακού Περιπτέρου από την Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας.

Η επιστολή εκτιμά ότι ο καλλιτεχνικός χώρος στο νησί κατακλύζεται από μια «χιονοστιβάδα κακών αποφάσεων και χειρισμών» του Υφυπουργείου Πολιτισμού, επισημαίνοντας ότι η διοίκησή του δεν ασκεί τις ευθύνες της με επιμέλεια.

Το κείμενο εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τις ενέργειες του Υφυπουργείου Πολιτισμού και κείμενο καταδικάζει τη λογοκρισία και την καταστολή της καλλιτεχνικής έκφρασης, τονίζοντας ότι τέτοιες ενέργειες έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της δημοκρατίας και την πολιτιστική πολυμορφία της Κύπρου.

Η επιστολή επικαλείται τη Διακήρυξη για τα Πολιτιστικά Δικαιώματα της MED9, την οποία συνυπέγραψε η Κύπρος, ως απόδειξη ότι η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να προστατεύει την καλλιτεχνική ελευθερία και να προωθεί τον διαπολιτισμικό διάλογο. Καταλήγει με απαίτηση προς την Υφυπουργό Πολιτισμού να ανακαλέσει την απόφαση για την απόσυρση του καταλόγου και να σεβαστεί τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει.

Τονίζεται, πάντως, ότι οι συνυπογράφοντες δεν συμφωνούν ή διαφωνούν με το περιεχόμενο του καταλόγου της Μπιενάλε, αλλά όλοι συμφωνούν «με την ελευθερία της μή κακόβουλης έκφρασης ως αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας και της δημιουργίας».

Η λίστα με τους συνυπογράφοντες οργανισμούς ενημερώνεται καθημερινά.

Αναλυτικά η επιστολή:

«Φέτος, ο σύγχρονος καλλιτεχνικός χώρος στην Κύπρο κατακλύζεται από μια χιονοστιβάδα κακών αποφάσεων και χειρισμών του Υφυπουργείου Πολιτισμού, γεγονός που δείχνει ότι η διοίκησή του δεν ασκεί τις ευθύνες της με επιμέλεια. Έχουμε φτάσει σε νέο κατώτατο σημείο, καθώς φαίνεται ότι το Υφυπουργείο υιοθετεί μια στρατηγική ελέγχου μέσω σύγχυσης, που αναγκάζει τον τομέα του πολιτισμού να απορροφάται σε συνεχή ανταπόκριση απέναντι σε συχνές και κακοσυντονισμένες παρεμβάσεις και πολιτικές μετατοπίσεις, αντί να επικεντρώνεται στην έρευνα, ανάπτυξη, και την εξέλιξη της καλλιτεχνικής παραγωγής.

Το αποτέλεσμα είναι ένα κλίμα ανασφάλειας και αποπροσανατολισμού, που ευνοεί την απεστίαση αντί τη μελέτη και δημιουργία. Παρόλο που υπήρξαν και στο παρελθόν αντιπαραθέσεις που τροφοδότησαν τις ειδήσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ποτέ στο πριν δεν είχαμε τόσα πολλά ζητήματα να καταπολεμήσουμε σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα όσο τώρα.

Πρόσφατα, πολλά δημοσιεύτηκαν στα ειδησεογραφικά, και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την απόσυρση του καταλόγου του Κυπριακού Περιπτέρου στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας. Το θέμα που αντιμετωπίζουμε όμως, δεν είναι αν συμφωνούμε ή όχι με το περιεχόμενο του καταλόγου, αλλά αν πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση έχει το δικαίωμα να λογοκρίνει δημιουργικό περιεχόμενο με βάση μόνο την ιδεολογία, και το αδιανόητο, να ζητήσει την απόσυρση της έκδοσης.

Αυτό δεν είναι παρά μορφή καταπίεσης και καταστολής της ιστορικής ποικιλομορφίας που εναντιώνεται ακόμα και στη πρόσφατη διακήρυξη από το ίδιο Υφυπουργείο που καλεί τη υποβολή πολιτιστικών προτάσεων για την προεδρία της ΕΕ της Κύπρου, με συγκεκριμένες θεματολογίες, με μια από τις οποίες να επικεντρώνεται στο ρόλο του νησιού μας ως γέφυρα μεταξύ της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.

Οι αντιδράσεις στη λογοκρισία του καταλόγου ποικίλλουν και οι συζητήσεις για το θέμα αυτό διχάζουν τον πληθυσμό μας. Ανεξάρτητα από το πόσοι πιστεύουν ότι η Κύπρος έχει, ή θα έπρεπε να έχει, έναν ηγεμονικό (ελληνικό) πολιτισμό, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας μας, μη Έλληνες έχουν ζήσει και έχουν εγκατασταθεί εδώ και το σύνταγμά μας αναγνωρίζει επίσημα τις τουρκικές, αρμενικές, λατινικές, και μαρωνιτικές κοινότητες, οι οποίες έχουν συμβάλει στον εμπλουτισμό του πολυπολιτισμικού χαρακτήρα της χώρας μας.

Οι δημοκρατίες λειτουργούν μέσω της ευαισθησίας και της κατανόησης άλλων πολιτισμών ή ιδεών και όχι μέσω της καταπίεσης. Τα ζητήματα σχετικά με τον κατάλογο της Μπιενάλε της Βενετίας δεν θα έπρεπε να είχαν κλιμακωθεί σε προσπάθεια λογοκρισίας της διανομής του από την ίδια Υφυπουργό που έκανε τα εγκαίνια της έκθεσης. Το αν συμφωνεί κανείς με τη γραπτή χρήση της ελληνοκυπριακής ή της τουρκοκυπριακής γλωσσικής ποικιλίας ή όχι, ή αν απομονωμένα μέρη του περιεχομένου δεν τηρούν το ηγεμονικό αφήγημα της ιστορίας της Κύπρου, δεν είναι το κύριο θέμα. Το κείμενο θα έπρεπε να είχε κριθεί δημόσια στο πλαίσιο της έννοιας και του περιεχομένου της εκπροσώπησης, καθώς η δημόσια συζήτηση, και το δικαίωμα της διαφωνίας, είναι οι θεμέλιοι λίθοι της δημοκρατίας.

Ο πολιτιστικός τομέας θεωρεί ότι η δημιουργικότητα δεν μπορεί να περιορίζεται από τη μικρο- ή μακρο-πολιτική οποιασδήποτε κυβέρνησης, και οι κυβερνήσεις θα πρέπει όχι μόνο να αποδέχονται τη μη βίαιη διαφωνία αλλά και να την αγκαλιάζουν καθώς αντικατοπτρίζει την κατανόησή τους για τις κοινότητες που εκπροσωπούν.

Η σημερινή διοίκηση του Υφυπουργείου Πολιτισμού φαίνεται να δρα με σκοπό την ισοπέδωση και ομοιογένεια του πολιτισμού και των πολιτιστικών παραγωγών με ατζέντες και ιδεολογικές θεωρήσεις, δίνοντας καθαρά μηνύματα ως προς το περιεχόμενο που αυτές πρέπει να έχουν. Αυτό ουδεμία σχέση έχει με τον ρόλο της τέχνης στο κοινωνικό συμφραζόμενο, και καμία επίκληση ως προς τον ρόλο του Υφυπουργείου ως χρηματοδότη ή/και παραγωγού δεν ευσταθεί διότι η ευθύνη του είναι να προστατεύει και να υπερασπίζεται τις όποιες μή κακόβουλες ιδέες και δημιουργικές εκφράσεις.

Προς αυτού, θέλουμε να επιστήσουμε την προσοχή της Υφυπουργού Πολιτισμού στη «Διακήρυξη για τα Πολιτιστικά Δικαιώματα» από τους υπουργούς της MED9, που συνυπέγραψε και υιοθέτησε στις 16/9/2024. Η Διακήρυξη έχει αναρτηθεί στον ιστότοπο της κυβέρνησής.

Ακολουθούν τα, σχετικά με το θέμα μας, άρθρα της Διακήρυξης:

Διακήρυξη MED9 για τα πολιτιστικά δικαιώματα

Εμείς, οι Υπουργοί Πολιτισμού των MED9, έχουμε συγκαλέσει μια διαδικτυακή συνάντηση στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής των MED9 που πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο και μιας υβριδικής διάσκεψης με θέμα «Πολιτιστικά δικαιώματα σε περιόδους κρίσης» για να επιβεβαιώσουμε τη δέσμευσή μας για την εφαρμογή και την υλοποίηση των πολιτιστικών δικαιωμάτων. Για το σκοπό αυτό, υιοθετούμε την παρούσα Διακήρυξη.

Προοίμιο

6. Αναγνωρίζοντας ότι η άσκηση των πολιτιστικών δικαιωμάτων έχει θετικό μετασχηματιστικό αντίκτυπο στα άτομα και τις πολιτισμικές κοινότητες, ιδίως την ελευθερία, τη δράση και τις δυνατότητές τους να συμμετέχουν και να συνεισφέρουν στην ευρύτερη κοινωνία.

Σημεία δράσης

9. Υποστηρίζουμε, προστατεύουμε και προωθούμε την πολιτιστική πολυμορφία ως σημαντική πτυχή των κοινωνιών μας και δεσμευόμαστε να την προστατεύουμε και να την ενθαρρύνουμε με συγκεκριμένα μέτρα. Επικεντρωνόμαστε ιδιαίτερα στη δημιουργία και διατήρηση ανοικτών δημόσιων χώρων για διαπολιτισμικό διάλογο και πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ ατόμων και ομάδων.

12. Δεσμευόμαστε να λάβουμε μέτρα για να αντισταθούμε στην υπονόμευση οποιουδήποτε πολιτισμού στα εδάφη μας από τα μέσα ενημέρωσης, τους πολιτικούς και άλλους φορείς. Αναγνωρίζουμε ότι μια τέτοια υπονόμευση μπορεί να οδηγήσει στην απανθρωποποίηση τμημάτων του πληθυσμού και σε παραβιάσεις άλλων δικαιωμάτων, καθώς και σε εθνοτικές εντάσεις και συγκρούσεις.

13. Αναγνωρίζουμε ότι τα πολιτιστικά δικαιώματα δεν είναι απόλυτα και δεν μπορούν να επικαλούνται για να θίξουν άλλα δικαιώματα και συμφέροντα χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

14. Δεσμευόμαστε να σεβαστούμε τις κοινές ευρωπαϊκές αξίες μας, όπως αυτές κατοχυρώνονται στα άρθρα 2 και 3.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

16. Δεσμευόμαστε να διασφαλίσουμε ότι τα άτομα και οι ομάδες έχουν το δικαίωμά τους στην πολιτιστική κληρονομιά. Δεσμευόμαστε να προστατεύουμε την πολιτιστική κληρονομιά όλων στα εδάφη μας σε περιόδους ειρήνης και συγκρούσεων. Αναγνωρίζουμε ότι το τι συνιστά πολιτιστική κληρονομιά θα καθοριστεί από τους κατόχους της κληρονομιάς αυτής. Δεσμευόμαστε περαιτέρω να ερμηνεύουμε και να χρησιμοποιούμε τα μέσα της UNESCO και του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πολιτιστική κληρονομιά με τρόπο που να σέβεται και να προωθεί τα πολιτιστικά δικαιώματα για όλους.

17. Τονίζουμε ότι η καλλιτεχνική ελευθερία αποτελεί πολιτιστικό δικαίωμα και πρέπει να διασφαλίζεται για όλους.

19. Εμείς, τα κράτη MED9, επιδιώκουμε να προωθήσουμε τα πολιτιστικά δικαιώματα στην περιφερειακή πολιτιστική συνεργασία, υποστηρίζοντας την καλλιτεχνική ελευθερία και εκτιμώντας την πολιτιστική κληρονομιά της Μεσογείου στο πνεύμα της πολιτιστικής ποικιλομορφίας, του διαπολιτισμικού διαλόγου, της ισότητας και της ενσωμάτωσης.

Υπό το πρίσμα της Διακήρυξης, δεν μπορούν να γίνουν δεκτές οι όποιες δικαιολογίες, πολιτικές, ιδεολογικές, διαδικαστικές, ή τεχνικές, για τον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου, των απόψεων, και της δημιουργικότητας, καθώς όλα έχουν εξίσου υψηλή αξία στις υγιείς κοινωνίες και μόνο οι αυταρχικές κυβερνήσεις παραχωρούν την αντιδημοκρατική καταστολή τους.

Η λογοκρισία είναι πολιτική, πολιτισμική, και πολιτιστική φίμωση. Εμείς οι συνυπογράφοντες οργανισμοί απαιτούμε από την Υφυπουργό Πολιτισμού να ενεργήσει σύμφωνα με τη Διακήρυξη και τις δεσμεύσεις που συνυπέγραψε, να ανασύρει επίσημα τα περί της απόσυρσης από τη κυκλοφορία του καταλόγου και των λογοτύπων της κυπριακής εκπροσώπησης στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας και να σταματήσει κάθε κυνήγι μαγισσών, εντός και εκτός Υφυπουργείου, σχετικά με το θέμα.

Επισημαίνουμε ότι οι συνυπογράφοντες δεν συμφωνούν ή διαφωνούν με το περιεχόμενο του καταλόγου της Μπιενάλε, αλλά όλοι συμφωνούν με την ελευθερία της μή κακόβουλης έκφρασης ως αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας και της δημιουργίας.

Συνυπογράφοντες οργανισμοί (Η λίστα ενημερώνεται)

1. ABR – Alternative Brains Rule
2. Art Seen Projects
3. BRAVE NEW CULTURE
4. CATHRINE
5. Celadon Center for the Arts
6. Centre of Visual Arts and Research (CVAR)
7. D6 CULTURE EU
8. Dance Gate Lefkosia -Cyprus
9. International Association of Photography & Theory IAPT
10. M.A.M.A Contemporary
11. MeMeraki Artist Residency
12. NeMe
13. OPU Collective
14. PELMA (Projects Embracing Love Motivated Art)
15. Phaneromenis 70
16. Point Centre for Contemporary Art
17. Queer Wave
18. Sic. Contemporary Culture
19. The Island Club
20. Urban Gorillas
21. Visual Voices
22. bytheway Productions
23. korai project space
24. Διεθνές Φεστιβάλ Animation Κύπρου – Όψεις του Κόσμου
25. Θκιο Ππαλιές
26. Κέντρο Παραστατικών τεχνών ΜΙΤΟΣ
27. Κινηματογραφική Λέσχη Λεμεσού
28. Κύπριοι Χαράκτες
29. Νέα Κίνηση Ομάδων Χορού, Χορευτών και Χορογράφων Κύπρου
30. Ξαρκής
31. Ομάδα Εν δράσει
32. Πολιτιστικό Ίδρυμα Λευτέρη Οικονόμου
33. Πολιτιστική Κίνηση Ex Artis
34. Πολυχώρος Συνεργείο
35. Στέγη Σύγχρονου Χορού Λεμεσού (Dance House Lemesos)
36. Στέγη Χορού Λευκωσίας
37. Συλλογικότητα Θεατρικών Δημιουργών
38. Σωματείο Εικαστικών Καλλιτεχνών και Θεωρητικών Τέχνης (φυτωριο)
39. Υπόγεια Σκηνή/Πολυχώρος Συνεργείο
40. Χώρος Οπτικού Πειραματισμού Όαση

Letter-Blow Against the Deputy Ministry of Culture by 40 Cultural Organizations Over the Architecture Biennale

At least 40 cultural organizations in Cyprus have signed a scathing letter against the Deputy Ministry of Culture over its handling of the withdrawal of the catalogue of the Cyprus Pavilion from the Venice Architecture Biennale.

The letter states that the island’s art scene is flooded by an “avalanche of poor decisions and mishandlings” from the Deputy Ministry of Culture, noting that its leadership is failing to exercise its responsibilities with due diligence.

It expresses serious concerns over the actions of the Deputy Ministry and condemns censorship and the suppression of artistic expression, stressing that such acts run counter to the principles of democracy and to the cultural diversity of Cyprus.

The letter cites the MED9 Declaration on Cultural Rights, co-signed by Cyprus, as proof that the government has committed to protecting artistic freedom and promoting intercultural dialogue. It concludes by demanding that the Deputy Minister of Culture reverse the decision to withdraw the catalogue and respect the commitments undertaken.

It is emphasized, however, that the signatories neither agree nor disagree with the content of the Biennale catalogue, but all stand “for the freedom of non-malicious expression as an integral part of democracy and creativity.”

The list of co-signing organizations is updated daily.

The full letter reads as follows:

“This year, the contemporary art scene in Cyprus is flooded by an avalanche of poor decisions and mishandlings by the Deputy Ministry of Culture, revealing that its leadership is not exercising its responsibilities diligently. We have reached a new low, as the Deputy Ministry appears to be adopting a strategy of control through confusion, forcing the cultural sector into a state of constant reaction to frequent and poorly coordinated interventions and policy shifts, instead of focusing on research, development, and the evolution of artistic production.

The result is a climate of insecurity and disorientation, fostering distraction rather than study and creation. While disputes that fuel news and social media have occurred in the past, never before have we had so many issues to contend with in such a short time as we do now.

Recently, much has been published in the press and on social media about the withdrawal of the catalogue of the Cyprus Pavilion at the Venice Architecture Biennale. The issue we face, however, is not whether we agree with the content of the catalogue, but whether we believe the government has the right to censor creative content based solely on ideology—and, unthinkably, to request the withdrawal of a publication.

This is nothing but a form of oppression and suppression of historical diversity, which runs counter even to the recent announcement by the same Deputy Ministry inviting cultural proposals for Cyprus’s EU Presidency, with specific themes, one of which focuses on our island’s role as a bridge between the Middle East and the Eastern Mediterranean.

Reactions to the censorship of the catalogue vary, and discussions on the matter are dividing our population. Regardless of how many believe that Cyprus has—or should have—a hegemonic (Greek) culture, no one can deny that throughout our history, non-Greeks have lived and settled here, and that our Constitution officially recognizes the Turkish, Armenian, Latin, and Maronite communities, which have all contributed to the enrichment of our country’s multicultural character.

Democracies function through sensitivity and understanding of other cultures and ideas—not through oppression. The issues surrounding the Biennale catalogue should never have escalated to an attempt to censor its distribution by the same Deputy Minister who inaugurated the exhibition. Whether one agrees with the written use of Greek Cypriot or Turkish Cypriot language varieties, or whether isolated parts of the content deviate from the hegemonic narrative of Cyprus’s history, is not the main issue. The text should have been publicly assessed in the context of its meaning and the content of representation, since public debate and the right to disagree are the cornerstones of democracy.

The cultural sector believes that creativity cannot be constrained by the micro- or macro-politics of any government, and governments should not only accept non-violent dissent but embrace it, as it reflects their understanding of the communities they represent.

The current leadership of the Deputy Ministry of Culture appears to be acting with the aim of flattening and homogenizing culture and cultural production according to specific agendas and ideological views, sending clear messages as to what content they should have. This has nothing to do with the role of art in a social context, and any claim regarding the Deputy Ministry’s role as a funder and/or producer is unfounded, since its responsibility is to protect and defend any non-malicious ideas and creative expressions.

In this regard, we wish to draw the Deputy Minister of Culture’s attention to the “Declaration on Cultural Rights” by the MED9 ministers, which she co-signed and adopted on 16/9/2024. The Declaration is posted on the government’s website.

The articles of the Declaration relevant to our case are as follows:

MED9 Declaration on Cultural Rights

We, the Ministers of Culture of the MED9, convened an online meeting within the framework of the MED9 Summit held in Cyprus and a hybrid conference on “Cultural Rights in Times of Crisis” to reaffirm our commitment to the application and implementation of cultural rights. To this end, we adopt this Declaration.

Preamble

Recognising that the exercise of cultural rights has a positive transformative impact on individuals and cultural communities, in particular their freedom, agency, and ability to participate and contribute to the wider society.

Action Points

We support, protect, and promote cultural diversity as an important aspect of our societies and commit to safeguarding and encouraging it through specific measures. We focus in particular on creating and maintaining open public spaces for intercultural dialogue and cultural exchanges between individuals and groups.
We commit to taking measures to resist the undermining of any culture within our territories by the media, politicians, and other actors. We recognise that such undermining can lead to the dehumanisation of parts of the population and violations of other rights, as well as to ethnic tensions and conflicts.
We recognise that cultural rights are not absolute and cannot be invoked to infringe on other rights and interests by using the tools of international human rights law.
We commit to respecting our shared European values, as enshrined in Articles 2 and 3.3 of the Treaty on European Union.
We commit to ensuring that individuals and groups have the right to their cultural heritage. We commit to protecting everyone’s cultural heritage within our territories in times of peace and conflict. We recognise that what constitutes cultural heritage will be determined by the holders of that heritage. We further commit to interpreting and using UNESCO and Council of Europe instruments on cultural heritage in a way that respects and promotes cultural rights for all.
We stress that artistic freedom is a cultural right and must be ensured for all.
We, the MED9 states, seek to promote cultural rights in regional cultural cooperation by supporting artistic freedom and valuing the Mediterranean’s cultural heritage in the spirit of cultural diversity, intercultural dialogue, equality, and inclusion.

In light of the Declaration, no political, ideological, procedural, or technical justifications can be accepted for restricting freedom of speech, opinion, and creativity, as all are equally valuable in healthy societies, and only authoritarian governments impose such anti-democratic repression.

Censorship is political, cultural, and artistic gagging. We, the co-signing organizations, demand that the Deputy Minister of Culture act in accordance with the Declaration and the commitments she has signed, officially retract the withdrawal from circulation of the catalogue and the logos of the Cyprus representation at the Venice Architecture Biennale, and cease all witch-hunts, inside and outside the Deputy Ministry, on the matter.

We stress that the co-signatories neither agree nor disagree with the content of the Biennale catalogue, but all agree on the freedom of non-malicious expression as an integral part of democracy and creativity.

Co-signing organizations (list updated)