Text follows in English
Με αφορμή την 27η Ιανουαρίου, η διεθνής κοινότητα σκύβει με σεβασμό πάνω από μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας. Η ημερομηνία αυτή έχει καθιερωθεί ως Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, ύστερα από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών την 1η Νοεμβρίου 2005. Πρόκειται για μια ημέρα βαθιάς περισυλλογής, μνήμης αλλά και ευθύνης – όχι μόνο απέναντι στο παρελθόν, αλλά κυρίως απέναντι στο μέλλον.
Με το σχετικό ψήφισμα, ο ΟΗΕ καλεί τα κράτη-μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν εκπαιδευτικά προγράμματα που θα μεταφέρουν στις επόμενες γενιές τα διδάγματα του Ολοκαυτώματος. Στόχος δεν είναι μόνο η ιστορική γνώση, αλλά η καλλιέργεια συνείδησης, ώστε να αποτραπούν στο μέλλον πράξεις γενοκτονίας, μισαλλοδοξίας και συστηματικής βίας κατά ολόκληρων λαών. Η μνήμη, άλλωστε, δεν αποτελεί μια παθητική διαδικασία, είναι ένα ενεργό εργαλείο αντίστασης απέναντι στη λήθη και την επανάληψη της βαρβαρότητας.
Η 27η Ιανουαρίου επιλέχθηκε συμβολικά, καθώς την ημέρα αυτή, το 1945, τα σοβιετικά στρατεύματα απελευθέρωσαν το Άουσβιτς-Μπιρκενάου, το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης και εξόντωσης του ναζιστικού καθεστώτος. Το Άουσβιτς έχει χαραχθεί στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας ως το απόλυτο σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας, όπου περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι – κυρίως Εβραίοι – εξοντώθηκαν με βιομηχανική μεθοδικότητα. Η απελευθέρωσή του αποκάλυψε στον κόσμο το μέγεθος της φρίκης και κατέρριψε κάθε αυταπάτη για το τι μπορεί να προκαλέσει το μίσος όταν μετατρέπεται σε κρατική πολιτική.
Στην Ελλάδα, η σημασία της ημέρας αυτής αναγνωρίστηκε επισήμως ήδη από το 2004. Με την υπ’ αριθμ. 3218/2004 ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Ελλήνων και με το Προεδρικό Διάταγμα 31/2005, καθιερώθηκε η 27η Ιανουαρίου ως «Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος». Η απόφαση αυτή αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής στους δεκάδες χιλιάδες Έλληνες Εβραίους που εξοντώθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα, αφανίζοντας ακμαίες κοινότητες όπως εκείνες της Θεσσαλονίκης, των Ιωαννίνων, της Κέρκυρας και της Ρόδου.
Η ελληνική εμπειρία του Ολοκαυτώματος υπενθυμίζει ότι η τραγωδία αυτή δεν ήταν κάτι μακρινό ή «ξένο». Ήταν παρούσα στον τόπο μας, στις γειτονιές μας, στα ονόματα που χάθηκαν από τις πόρτες και τα σχολεία. Γι’ αυτό και η μνήμη δεν αφορά μόνο τους απογόνους των θυμάτων, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Στο Ισραήλ, η μνήμη του Ολοκαυτώματος τιμάται με το Γιομ Ασοά, την 27η ημέρα του εβραϊκού μήνα Νισάν, που συνήθως πέφτει τον Απρίλιο. Εκείνη την ημέρα, η χώρα κυριολεκτικά «παγώνει»: σειρήνες ηχούν και οι πολίτες στέκονται σιωπηλοί, αποτίοντας φόρο τιμής στα έξι εκατομμύρια Εβραίους που δολοφονήθηκαν. Είναι μια τελετουργία που δείχνει πως η μνήμη μπορεί να γίνει συλλογική πράξη ενότητας και σεβασμού.
Η Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι μια υπενθύμιση ευθύνης. Να θυμόμαστε, να διδάσκουμε, να μιλάμε. Γιατί η ιστορία δείχνει πως όταν η μνήμη σιωπά, το σκοτάδι βρίσκει χώρο να επιστρέψει.
On 27 January, the international community pauses in remembrance of one of the darkest chapters in human history. This date has been established as the International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust, following a resolution adopted by the United Nations General Assembly on 1 November 2005. It is a day of profound reflection, remembrance and responsibility – not only toward the past, but above all toward the future.
Through this resolution, the United Nations calls upon its member states to develop and implement educational programmes that will transmit the lessons of the Holocaust to future generations. The aim is not merely historical knowledge, but the cultivation of awareness, so as to help prevent acts of genocide, intolerance and systematic violence against entire peoples. Memory, after all, is not a passive process; it is an active tool of resistance against oblivion and the repetition of barbarity.
27 January was chosen symbolically, as on that day in 1945, Soviet troops liberated Auschwitz-Birkenau, the largest concentration and extermination camp of the Nazi regime. Auschwitz has been engraved in humanity’s collective memory as the ultimate symbol of Nazi brutality, where more than one million people – primarily Jews – were murdered with industrial efficiency. Its liberation revealed to the world the true scale of the horror and shattered any illusion about what hatred can lead to when it is transformed into state policy.
In Greece, the significance of this day was officially recognised as early as 2004. With the unanimous Decision No. 3218/2004 of the Hellenic Parliament and the issuance of Presidential Decree 31/2005, 27 January was established as the “Day of Remembrance of the Greek Jewish Martyrs and Heroes of the Holocaust.” This decision constitutes a minimal tribute to the tens of thousands of Greek Jews who were exterminated in Nazi death camps, leading to the annihilation of once-flourishing communities such as those of Thessaloniki, Ioannina, Corfu and Rhodes.
The Greek experience of the Holocaust serves as a reminder that this tragedy was neither distant nor “foreign.” It unfolded here, in our own towns and neighbourhoods, in the names that vanished from doorbells, classrooms and streets. For this reason, remembrance does not concern only the descendants of the victims, but society as a whole.
In Israel, Holocaust Remembrance Day is observed as Yom HaShoah, on the 27th day of the Hebrew month of Nisan, which usually falls in April. On that day, the country quite literally comes to a standstill: sirens sound across the nation and citizens stand in silence, paying tribute to the six million Jews who were murdered. It is a ritual that demonstrates how memory can become a collective act of unity and respect.
The International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust is not merely an anniversary. It is a reminder of responsibility. A responsibility to remember, to educate, and to speak out. History has shown that when memory falls silent, darkness finds the space to return.
