Article follows in English
Της Δρ. Άνδρεας Θεολόγου Μανώλη –
Ακαδημαϊκός, Υποψήφια Βουλευτής ΔΗ.ΣΥ Λάρνακας
Η πρόσφατη πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή Λουκά Φουρλά και η συμβολή της ευρωβουλευτού Ελεονώρας Μελέτη, που επιδιώκει να δώσει βήμα στις γυναίκες-θύματα
βιασμών κατά την τουρκική εισβολή του 1974, δεν είναι απλώς μια συμβολική πράξη. Είναι
ένα αναγκαίο βήμα για να σπάσει ο κύκλος της σιωπής που εδώ και πέντε δεκαετίες συντηρεί
μια ανεπούλωτη πληγή στο σώμα της Ελληνοκυπριακής κοινωνίας και της ίδιας της
Ευρώπης.
Πρόκειται για ένα θέμα που, αν και τεκμηριώθηκε διεθνώς ήδη από τη δεκαετία του ’70 μέσα
από τα Πορίσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Applications Nos.
6780/74 και 6950/75), δεν κατέληξε ποτέ στην αυτονόητη απονομή δικαιοσύνης για τα
θύματα.
Η συστηματική φύση των εγκλημάτων: Αναλύοντας τα Πορίσματα
Στους τρεις τόμους του Πορίσματος της Επιτροπής, αποτυπώνεται με αδιαμφισβήτητη
ακρίβεια το μέγεθος των εγκλημάτων. Η Επιτροπή κατέγραψε μαζικές εκτελέσεις,
βασανιστήρια, βιασμούς, εκτοπισμούς πληθυσμού, λεηλασίες και καταστροφή περιουσιών.
Η αλήθεια είναι πως αναλογιζόμενη τα συναισθήματα που ένοιωσα όταν διάβαζα τα
πορίσματα, όντας ακόμα διδακτορική φοιτήτρια, κατάλαβα πως δεν θα μπορούσα με κανένα
τρόπο να αποδώσω την πραγματική ένταση και έκταση όλων αυτών των συναισθημάτων.
Είναι αλήθεια πως υπήρξαν μέρες που η εκκωφαντική σιωπή είχε όνομα: γυναίκες και νεαρά
κορίτσια που έπεφταν θύματα βιασμού ενώπιον των παιδιών, των πατεράδων, των χωριανών
τους με ξένες σημαίες να κυματίζουν πάνω από ξένους στρατιώτες στο ίδιο τους το σπίτι. Με
τη διεθνή κοινότητα να μην ήταν ποτέ καταφύγιο αλλά απλός θεατής.
Στις παρ. 357-410, το Πόρισμα εστιάζει στους βιασμούς ως μορφή απάνθρωπης και
εξευτελιστικής μεταχείρισης κατά το Άρθρο 3 ΕΣΔΑ. Οι μαρτυρίες που παρουσιάστηκαν
ενώπιον της Επιτροπής περιγράφουν απαγωγές και ομαδικούς βιασμούς γυναικών, από
νεαρές κοπέλες μέχρι ηλικιωμένες, πολλές φορές ενώπιον των οικογενειών τους. Η δημόσια
φύση αυτών των πράξεων μαρτυρεί τη στόχευση στην ταπείνωση ολόκληρης της
Ελληνοκυρπιακής κοινότητας και στη διασπορά τρόμου μεταξύ των αμάχων.
Βασιζόμενη στο Άρθρο 1 ΕΣΔΑ, η Επιτροπή αποδέχθηκε ότι η Τουρκία έχοντας de facto
έλεγχο στις κατεχόμενες περιοχές έχει και πλήρη ευθύνη για τα εγκλήματα που
διαπράχθηκαν.
Οι παραβιάσεις όμως δεν σταματούν εδώ, είναι αλυσιδωτές και πολύ-επίπεδες, αφού η βία
που υπέστησαν οι γυναίκες δεν άφησε ανεπηρέαστη την προσωπική και οικογενειακή τους
ζωή. Ούτως, η Επιτροπή έκρινε ότι η Τουρκία παραβίασε το Άρθρο 8, τόσο λόγω της
απώλειας περιουσιών και κοινοτήτων όσο και λόγω των ψυχολογικών συνεπειών στους
εκτοπισμένους. Περαιτέρω και σύμφωνα με το Άρθρο 13 ΕΣΔΑ, η πλήρης απουσία
δικαστικής διερεύνησης και δίωξης των υπαιτίων κατέδειξε το θεσμικό κενό που άφησε τα
θύματα εκτεθειμένα και αβοήθητα. Τέλος βασιζόμενη στο Άρθρο 14, η Επιτροπή αποφάσισε
ότι οι παραβιάσεις στόχευαν αποκλειστικά τον ελληνικό κυπριακό πληθυσμό, στοιχείο που η Επιτροπή θεώρησε διάκριση λόγω εθνότητας και θρησκείας. Όλα τα πιο πάνω αποδεικνύουν
πως η εισβολή δεν σταμάτησε στην Πράσινη Γραμμή, ούτε οι βιασμοί σταμάτησαν με το
τέλος της δεύτερης φάσης της εισβολής ούτε και στο πέρας των χρόνων. Αντίθετα, η
ατιμωρησία φόρεσε το μανδύα της σιωπής μιας διεθνούς κοινότητας που ισχυρίζεται ότι
υπερασπίζεται την τάξη και το διεθνές δίκαιο, αφού μετά από τα πορίσματα οι φωνές των
γυναικών έμειναν εκεί, θαμμένες και ξεχασμένες στο χρόνο.
Η πολιτική ευθύνη
Πέρασαν πέντε δεκαετίες χωρίς επίσημη αναγνώριση των εγκλημάτων πολέμου από την
Τουρκία. Η σιωπή, όμως, δεν μπορεί να είναι η απάντηση μιας Ευρώπης που επαίρεται για
τις αξίες της. Η πρωτοβουλία των Φουρλά – Μελέτη είναι τολμηρή γιατί φέρνει στο
προσκήνιο το «άβολο» παρελθόν, να σπάσει το στίγμα που βαραίνει τα θύματα και να φέρει
τους διεθνείς και υπερεθνικούς θεσμούς προ των ευθυνών τους, υπενθυμίζοντάς τους τα
καθήκοντά τους.
Η Κύπρος οφείλει επίσης να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων: να αναδείξει το ζήτημα στα
διεθνή φόρα, να ζητήσει λογοδοσία και να στηρίξει τις επιζήσασες που για δεκαετίες
υπέφεραν στη σκιά. Η δικαιοσύνη μπορεί λανθασμένα να καθυστερεί, αλλά τα εγκλήματα
δεν παραγράφονται. Τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν το 1974, και ιδιαίτερα οι βιασμοί,
παραμένουν ανοιχτή πληγή στην εθνική μας συνείδηση. Η φωνή των γυναικών του 1974
πρέπει επιτέλους να ακουστεί. Και η Ευρώπη να δείξει αν οι αξίες που διακηρύσσει ισχύουν
και για τις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας της.
The Unseen Wound of Cyprus: The Rapes of 1974 and the Unpaid Debt of the International Community and International Law
By Dr. Andrea Theologou Manoli –
Academic, Candidate MP DISY Larnaca
The recent initiative by MEP Loukas Fourlas and the contribution of MEP Eleonora Meleti, which seeks to give a platform to women victims of rape during the Turkish invasion of 1974, is not merely a symbolic act. It is a necessary step to break the cycle of silence that for five decades has sustained an unhealed wound in the body of Greek-Cypriot society and in Europe itself.
This is an issue that, although internationally documented since the 1970s through the Findings of the European Commission of Human Rights (Applications Nos. 6780/74 and 6950/75), has never resulted in the obvious delivery of justice for the victims.
The Systematic Nature of the Crimes: Analyzing the Findings
In the three volumes of the Commission’s Findings, the scale of the crimes is recorded with indisputable accuracy. The Commission documented mass executions, torture, rape, population displacements, looting, and destruction of property. The truth is that, reflecting on the emotions I felt while reading the findings as a doctoral student, I realized that I could not in any way convey the full intensity and breadth of all these feelings.
It is true that there were days when the deafening silence had a name: women and young girls falling victim to rape in front of their children, fathers, and fellow villagers, with foreign flags flying over foreign soldiers in their own homes, and the international community never being a refuge, but merely a spectator.
In paragraphs 357–410, the Findings focus on rape as a form of inhuman and degrading treatment under Article 3 of the European Convention on Human Rights (ECHR). The testimonies presented to the Commission describe abductions and gang rapes of women, from young girls to the elderly, often in front of their families. The public nature of these acts demonstrates the intent to humiliate the entire Greek-Cypriot community and to spread terror among civilians.
Relying on Article 1 of the ECHR, the Commission accepted that Turkey, having de facto control over the occupied areas, bears full responsibility for the crimes committed.
The violations, however, do not stop there—they are chain-linked and multi-layered, as the violence suffered by women affected their personal and family lives. Thus, the Commission found that Turkey violated Article 8, both due to the loss of property and communities and because of the psychological consequences on the displaced. Furthermore, under Article 13 ECHR, the complete absence of judicial investigation and prosecution of the perpetrators revealed the institutional void that left the victims exposed and helpless. Finally, based on Article 14, the Commission decided that the violations specifically targeted the Greek-Cypriot population, an element the Commission considered discrimination based on ethnicity and religion.
All the above demonstrate that the invasion did not stop at the Green Line, nor did the rapes cease with the end of the second phase of the invasion or the passing of time. On the contrary, impunity wore the cloak of silence from an international community that claims to uphold order and international law, as after the findings, the voices of women remained buried and forgotten in time.
The Political Responsibility
Five decades have passed without official recognition of these war crimes by Turkey. Silence, however, cannot be the answer of a Europe that prides itself on its values. The Fourlas–Meleti initiative is bold because it brings to the forefront the “uncomfortable” past, breaks the stigma burdening the victims, and holds international and supranational institutions accountable, reminding them of their duties.
Cyprus must also rise to the occasion: to highlight the issue in international forums, demand accountability, and support the survivors who for decades suffered in the shadows. Justice may be delayed, but crimes do not expire. The crimes committed in 1974, and especially the rapes, remain an open wound in our national consciousness. The voices of the women of 1974 must finally be heard. And Europe must show whether the values it proclaims apply even to the darkest moments of its history.
