Text Follows in English
Текст следует на русском языке
Συμπληρώνονται σήμερα 61 χρόνια από τον βομβαρδισμό της περιοχής Τηλλυρίας, στις 8 και 9 Αυγούστου 1964, από Τουρκικά αεροπλάνα με βόμβες ναπάλμ, σκοτώνοντας δεκάδες και τραυματίζοντας πάνω από εκατό άτομα, άμαχους και στρατιώτες.
Οι βομβαρδισμοί ακολούθησαν την επιτυχία της νεοσύστατης Εθνικής Φρουράς και εθελοντών, μετά από σφοδρές μάχες κατά Τουρκοκυπριακών ένοπλων ομάδων, να ανακαταλάβει στις 7 Αυγούστου 1964 οχυρά και θέσεις που είχε καταλάβει η Τουρκική πλευρά με σκοπό την επέκταση του προγεφυρώματός της στην περιοχή του θύλακου των παραθαλάσσιων χωριών Κόκκινα και Μανσούρα.
Πριν τις μάχες αυτές, προηγήθηκαν τους προηγούμενους μήνες επιθέσεις από τα γύρω Τουρκοκυπριακά χωριά στα Ελληνοκυπριακά χωριά της περιοχής, Μοσφίλι και Πηγαίνια. Στις 18 Ιουνίου 1964, έγινε προσπάθεια κατάληψης του χωριού Μοσφίλι, η οποία απετράπη.
Μετά τις αντεπιθέσεις και την ανακατάληψη στρατηγικών θέσεων από την Εθνική Φρουρά, η Τουρκία απάντησε με βομβαρδισμούς.
H εφημερίδα «Ελευθερία», στην έκδοσή της 9 Αυγούστου 1964, αναφέρεται σε «φονικές επιθέσεις 30 τουρκικών αεροπλάνων εναντίον αμάχων» την προηγούμενη ημέρα. Δημοσιεύει επίσης επίσημη ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία «από της 4ης μέχρι της 7ης εσπερινής της σήμερον (8 Αυγούστου) περί τα 30 Τουρκικά αεριοπροωθούμενα μαχητικά αεροσκάφη επέδραμον κατά της Κύπρου και έρριψαν ροκέττας και επολυβόλησαν κατωκυμένους χώρους και άμαχον πληθυσμόν». Οι πληγείσες περιοχές ήταν η Πόλη Χρυσοχούς, το Γουδί, η Σκούλλη, ο Πωμός, ο Παχύαμμος, ο Πύργος και ο Ξερός, αναφέρεται.
Στις 10 Αυγούστου 1964, η εφημερίδα «Κύπρος», δημοσιεύει ανακοίνωση του Γραφείου Δημόσιων Πληροφοριών ότι δύο Τουρκικά αντιτορπιλλικά παραβίασαν την προηγούμενη ημέρα (9 Αυγούστου) την αιγιαλίτιδα ζώνη της Κύπρου και αγκυροβόλησαν σε απόσταση 4 μιλίων από την Μανσούρα. Ταυτόχρονα, «σμήνη» Τούρκικων μαχητικών αεροπλάνων βομβάρδισαν και πολυβόλησαν «σφοδρώς», τα χωριά Πωμό, Παχύαμμο, Λίμνη, Πηγαίνια, και Άγιο Θεόδωρο και άλλες τοποθεσίες, αναφέρει.
To Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ, με ψήφισμά του την 9η Αυγούστου – 193 (1964) – καλεί την Τουρκία να σταματήσει άμεσα τον βομβαρδισμό αλλά και την χρήση στρατιωτικής δύναμης οποιουδήποτε είδους, κατά της Κύπρου και την κυβέρνηση της Κύπρου να διατάξει τις ένοπλες δυνάμεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχό της, να σταματήσουν τα πυρά.
Στις 12 Αυγούστου, οι εφημερίδες της εποχής αναφέρονται σε παραβιάσεις του κυπριακού εναέριου χώρου από Τουρκικά αεροπλάνα στις περιοχές Ξερού, Λεύκας, Σκουριώτισσας, Πύργου, και Ριζοκάρπασου.
Οι βομβαρδισμοί έσπειραν τον όλεθρο. Το χωριό Παχύαμμος, σχεδόν ισοπεδώθηκε. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, η εκκλησία, το σχολείο και σχεδόν όλες οι οικίες του χωριού καταστράφηκαν, όπως και το πρόχειρο νοσοκομείο της Εθνικής Φρουράς που είχε στηθεί εκεί για περίθαλψη των τραυματιών από τις μάχες που διεξάγονταν στην περιοχή.
Λίγες ημέρες μετά, στις 16 Αυγούστου, η «Χαραυγή», περιγράφοντας την κατάσταση στην περιοχή, αναφέρει ότι στον Πωμό και στον Παχύαμμο «δεν κατοικά πια κανένας». Όλοι όσοι δεν μπορούν να κρατήσουν το ντουφέκι αποτραβήχτηκαν ψηλά στα βουνά, μέσα στις χαράδρες, φοβούμενοι από τυχόν νέα αεροπορική επιδρομή, αναφέρει.
Η εφημερίδα, στην συγκεκριμένη έκδοση, (16/8) δημοσιεύει και μία φωτογραφία η οποία απεικονίζει τον Μίκη Θεοδωράκη σε επίσκεψή του στην περιοχή ως βουλευτής της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (Ε.Δ.Α.), μαζί με στελέχη του ΑΚΕΛ.
Ο Πρόεδρος Μακάριος επισκέφθηκε την περιοχή στις 16 Αυγούστου. Πρώτος του σταθμός ήταν ο Πωμός. Ακολούθως μετέβη στον Παχύαμμο. Εκεί, ο Πρόεδρος Μακάριος ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση θα αναλάμβανε την ανοικοδόμηση του χωριού. Επισκέφθηκε ακόμη τα Πηγαίνια, το Μοσφίλι, το Κάτω Πύργο και τη Μανσούρα αλλά και το εκκενωθέν Τουρκοκυπριακό χωριό Άγιο Θόδωρο, όπου επιθεώρησε τα φυλάκια της Εθνικής Φρουράς που εγκαταστάθηκαν εκεί.
Η αγγλόγλωσση εφημερίδα «Cyprus Mail» παρομοιάζει τον Παχύαμμο με το μυθολογικό πτηνό που ξαναγεννιέται από τις στάχτες του και αναφέρεται σε «χωριό Φοίνικα», γράφοντας σε άρθρο της, ημερομηνίας 23 Αυγούστου 1964, ότι ο Παχύαμμος θα αναδυθεί ξανά μέσα από τις φλόγες, μετά την απόφαση της κυβέρνησης να ανοικοδομήσει το χωριό.
Μετά τους βομβαρδισμούς, οι κρατικές υπηρεσίες όπως το Τμήμα Ευημερίας και οι Ιατρικές Υπηρεσίες παρείχαν φροντίδα στους πληγέντες και μερίμνησαν για την αποτροπή εκδήλωσης επιδημιών αφού λόγω των βομβαρδισμών προκλήθηκαν ζημιές στο σύστημα υδατοπρομήθειας, και καταστράφηκαν υποδομές παροχής υπηρεσιών υγείας.
Η μνήμη των πεσόντων και των θυμάτων τιμάται κάθε χρόνο με εθνικό μνημόσυνο στην κοινότητα Παχυάμμου.
CNA Feature: The Holocaust of the Turkish Bombardments in Tylliria through the Press of the Time
Today marks 61 years since the bombing of the Tylliria area on August 8 and 9, 1964, by Turkish aircraft with napalm bombs, killing dozens and injuring more than a hundred people, both civilians and soldiers.
The bombings followed the success of the newly established National Guard and volunteers, who, after fierce battles against Turkish Cypriot armed groups, managed on August 7, 1964, to recapture fortifications and positions that the Turkish side had seized in an attempt to expand its bridgehead in the enclave of the coastal villages of Kokkina and Mansoura.
Prior to these battles, in the preceding months, there had been attacks from nearby Turkish Cypriot villages on the Greek Cypriot villages of Mosfili and Piyenia. On June 18, 1964, there was an attempt to seize Mosfili, which was prevented.
After the counterattacks and the recapture of strategic positions by the National Guard, Turkey responded with bombardments.
The newspaper Eleftheria, in its August 9, 1964 edition, refers to “deadly attacks by 30 Turkish aircraft against civilians” the previous day. It also published an official announcement stating that “from 4 p.m. until 7 p.m. today (August 8), about 30 Turkish jet fighter aircraft attacked Cyprus, firing rockets and machine-gunning low-lying areas and the civilian population.” The affected areas were Polis Chrysochous, Goudi, Skoulli, Pomos, Pachyammos, Pyrgos, and Xeros.
On August 10, 1964, the newspaper Kypros reported an announcement from the Public Information Office stating that two Turkish destroyers had violated Cyprus’ territorial waters the previous day (August 9) and anchored four miles from Mansoura. At the same time, “squadrons” of Turkish fighter planes “heavily” bombed and strafed the villages of Pomos, Pachyammos, Limni, Piyenia, and Ayios Theodoros, as well as other locations.
The UN Security Council, in its resolution of August 9 — 193 (1964) — called on Turkey to immediately cease the bombing and the use of any kind of military force against Cyprus, and on the government of Cyprus to order the armed forces under its control to cease fire.
On August 12, newspapers of the time reported violations of Cyprus’ airspace by Turkish planes over Xeros, Lefka, Skouriotissa, Pyrgos, and Rizokarpaso.
The bombings sowed devastation. The village of Pachyammos was almost leveled. According to press reports of the time, the church, the school, and almost all the houses in the village were destroyed, as well as the makeshift National Guard hospital set up there to care for the wounded from the battles in the area.
A few days later, on August 16, Haravgi, describing the situation in the area, stated that in Pomos and Pachyammos “no one lives there anymore.” All those unable to hold a rifle had retreated high into the mountains, into ravines, fearing another air raid.
In that same edition (16/8), the newspaper published a photograph showing Mikis Theodorakis visiting the area as a member of parliament for the United Democratic Left (EDA), accompanied by AKEL officials.
President Makarios visited the area on August 16. His first stop was Pomos, followed by Pachyammos, where he announced that the government would undertake the reconstruction of the village. He also visited Piyenia, Mosfili, Kato Pyrgos, and Mansoura, as well as the evacuated Turkish Cypriot village of Ayios Theodoros, where he inspected National Guard outposts installed there.
The English-language newspaper Cyprus Mail compared Pachyammos to the mythical bird that rises from its ashes, referring to it as the “Phoenix Village,” and wrote in its August 23, 1964 article that Pachyammos would rise again from the flames following the government’s decision to rebuild the village.
After the bombings, state services such as the Welfare Department and the Medical Services provided care to the victims and took measures to prevent epidemics, since the bombings had damaged the water supply system and destroyed health service infrastructure.
The memory of the fallen and the victims is honored every year with a national memorial service in the community of Pachyammos.
Репортаж КИПЭ: Холокост турецких бомбардировок в Тиллерии через прессу того времени
Сегодня исполняется 61 год со дня бомбардировки района Тиллерия 8 и 9 августа 1964 года турецкими самолётами с применением напалмовых бомб, в результате чего погибли десятки и были ранены более сотни человек, как мирных жителей, так и солдат.
Бомбардировки последовали за успехом недавно созданной Национальной гвардии и добровольцев, которые после ожесточённых боёв с турко-киприотскими вооружёнными группами сумели 7 августа 1964 года отбить укрепления и позиции, захваченные турецкой стороной с целью расширить свой плацдарм в районе анклава прибрежных деревень Коккина и Мансура.
До этих боёв в предыдущие месяцы происходили нападения из соседних турко-киприотских деревень на греко-киприотские деревни Мосфили и Пиения. 18 июня 1964 года была предпринята попытка захвата деревни Мосфили, которая была предотвращена.
После контратак и возвращения стратегических позиций Национальной гвардией Турция ответила бомбардировками.
Газета Элефтерия в выпуске от 9 августа 1964 года сообщает о «смертоносных атаках 30 турецких самолётов против мирных жителей» накануне. Она также публикует официальное заявление, согласно которому «с 16:00 до 19:00 сегодняшнего дня (8 августа) около 30 турецких реактивных истребителей атаковали Кипр, выпустив ракеты и обстреляв из пулемётов низинные районы и мирное население». Пострадавшими районами названы Поли-Хрисохус, Гуди, Скулли, Помос, Пахиаммос, Пиргос и Ксерос.
10 августа 1964 года газета Кипрос публикует сообщение Пресс-службы о том, что два турецких эсминца накануне (9 августа) нарушили территориальные воды Кипра и бросили якорь в 4 милях от Мансуры. В то же время «эскадрильи» турецких истребителей «сильно» бомбили и обстреливали деревни Помос, Пахиаммос, Лимни, Пиения, Айос-Феодорос и другие места.
Совет Безопасности ООН в своей резолюции от 9 августа — 193 (1964) — призвал Турцию немедленно прекратить бомбардировки и использование любых видов военной силы против Кипра, а правительство Кипра — приказать вооружённым силам, находящимся под его контролем, прекратить огонь.
12 августа газеты того времени сообщают о нарушениях воздушного пространства Кипра турецкими самолётами над районами Ксерос, Лефка, Скуриотисса, Пиргос и Ризокарпасо.
Бомбардировки принесли полное разорение. Деревня Пахиаммос была практически стерта с лица земли. По сообщениям прессы того времени, были разрушены церковь, школа и почти все дома в деревне, а также временный госпиталь Национальной гвардии, созданный для оказания помощи раненым в боях в этом районе.
Через несколько дней, 16 августа, Харавги, описывая ситуацию, писала, что в Помосе и Пахиаммосе «уже никто не живёт». Все, кто не мог держать оружие, ушли высоко в горы, в ущелья, опасаясь нового авианалёта.
В этом же выпуске (16/8) газета публикует фотографию, на которой изображён Микис Теодоракис во время визита в этот район в качестве депутата Единой демократической левой (ЭДА) вместе с руководителями АКЕЛ.
Президент Макариос посетил район 16 августа. Его первой остановкой был Помос, затем он отправился в Пахиаммос, где объявил, что правительство возьмёт на себя восстановление деревни. Он также посетил Пиения, Мосфили, Като-Пиргос и Мансура, а также эвакуированную турко-киприотскую деревню Айос-Феодорос, где осмотрел посты Национальной гвардии.
Англоязычная газета Cyprus Mail сравнила Пахиаммос с мифической птицей, возрождающейся из пепла, назвав его «Деревней-Фениксом», и в статье от 23 августа 1964 года написала, что Пахиаммос снова восстанет из пламени после решения правительства восстановить деревню.
После бомбардировок государственные службы, такие как Департамент социального обеспечения и Медицинская служба, оказали помощь пострадавшим и приняли меры по предотвращению эпидемий, поскольку в результате бомбёжек был повреждён водопровод и разрушена инфраструктура системы здравоохранения.
Память павших и жертв ежегодно чтят национальным поминальным богослужением в общине Пахиаммос.
