Article follows in English
Γρηγόρης Αυξεντίου
Λάβετε, φάγετε,
τούτο εστί το σώμα μου και το αίμα μου,
το σώμα και το αίμα του Γρηγόρη Αυξεντίου…
Γράφει ο Ζαννέτος Τοφαλλής
Από το Λονδίνο
Συμπληρώνονται στις 3 Μαρτίου 69 χρόνια από τη θυσία του ήρωα της Κυπριακής Ελευθερίας, Γρηγόρη Αυξεντίου. Ήταν κάτι που συγκίνησε όχι μόνο την Κύπρο και τον Ελληνισμό, αλλά και ολόκληρη την ανθρωπότητα! Αλλά ποιος ήταν αυτός ο Κύπριος νέος που έφτασε τη δόξα του Λεωνίδα της μάχης των Θερμοπυλών;
Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στο χωριό Λύση της επαρχίας Αμμοχώστου στις 22 Φεβρουαρίου 1928. Με την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο Αμμοχώστου μετέβη στην Ελλάδα για να σπουδάσει στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Μπήκε τελικά στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών και παράλληλα μελετούσε για να εγγραφεί στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Υπηρέτησε στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα ως ανθυπολοχαγός πεζικού και μετά επέστρεψε στην Κύπρο, όπου εργαζόταν ως οδηγός ταξί για τον επιούσιο. Πολύ γρήγορα διακρίθηκε για τις ηγετικές του ικανότητες και του δόθηκε η θέση του υπαρχηγού της Ε.Ο.Κ.Α., με κύριο στόχο την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της σύντομης αντιστασιακής του δράσης έλαβε τα ψευδώνυμα «Ζήδρος», «Ρήγας», «Αίαντας» και «Μάστρος».
Οι Άγγλοι κατακτητές έκαναν πολλές προσπάθειες για να τον συλλάβουν και τον επικήρυξαν με 5.000 λίρες. Ο Αυξεντίου πάντα τους ξέφευγε και ποτέ δεν έχασε το κουράγιο του. Μια φορά μεταμφιέστηκε σε καλόγερο και κέρασε τους Άγγλους διώκτες του στο μοναστήρι του Μαχαιρά χωρίς να τον αναγνωρίσουν. Στις 10 Ιουνίου 1955 βρήκε την ευκαιρία να παντρευτεί κρυφά την αγαπημένη του Βασιλική στο μοναστήρι της Αχειροποιήτου.
Στις 12 Δεκεμβρίου 1955, ο Αυξεντίου και όλη η ιεραρχία της Ε.Ο.Κ.Α. παγιδεύτηκαν από τους Βρετανούς στο όρος Τρόοδος, κοντά στο χωριό Σπήλια. Ο Αυξεντίου όχι μόνο οδήγησε τους συντρόφους του σε ασφαλές μέρος, αλλά άφησε τους Άγγλους να αλληλοπυροβολούνται και να έχουν πολλά θύματα.
Στα τέλη Φεβρουαρίου 1957 οι αγγλικές δυνάμεις ασφαλείας έλαβαν πληροφορία από έναν βοσκό ότι ο Αυξεντίου και η ομάδα του κρύβονταν σε μια σπηλιά πλησίον της Μονής Μαχαιρά. Αμέσως, απόσπασμα 60 στρατιωτών έφθασε εκεί το απόγευμα της 2ας Μαρτίου. Περικύκλωσε τη σπηλιά και κάλεσε τον Αυξεντίου να παραδοθεί. Ο επικεφαλής του βρετανικού αποσπάσματος, ανθυπολοχαγός Μίντλετον, πλησίασε την είσοδο της σπηλιάς και φώναξε: «Ρίξε τα όπλα σου και παραδόσου, αλλιώς θα επιτεθούμε». Κάποιος απάντησε: «Καλά, παραδινόμαστε». Τέσσερις άνδρες βγήκαν έξω, όχι όμως ο Αυξεντίου. Ο Μίντλετον τον κάλεσε και πάλι να παραδοθεί, αλλά έλαβε την υπερήφανη απάντηση: «Μολών λαβέ», σαν άξιος συνεχιστής των ηρώων των Θερμοπυλών.
Αμέσως, τέσσερις στρατιώτες όρμησαν μέσα στη σπηλιά. Ο Αυξεντίου τους υποδέχτηκε με καταιγιστικά πυρά. Οι τρεις Βρετανοί οπισθοχώρησαν έντρομοι, ο τέταρτος, ένας δεκανέας, έπεσε νεκρός. Ο Μίντλετον ζήτησε ενισχύσεις, οι οποίες κατέφθασαν αμέσως με ελικόπτερα. Η μάχη συνεχίσθηκε για 10 ώρες, χωρίς αποτέλεσμα για τους επιτιθέμενους. Μπροστά στο αλύγιστο θάρρος του Αυξεντίου και αφού χρησιμοποίησαν όλων των ειδών τα όπλα, οι Βρετανοί έριξαν στη σπηλιά βόμβες πετρελαίου. Τεράστιες φλόγες κάλυψαν το σπήλαιο και τυλίξαν σε λίγο το κορμί του Αυξεντίου. Η μάχη τελείωσε στις 2 το βράδυ της 3ης Μαρτίου 1957.
Το πτώμα του ηρωικού πατριώτη βρέθηκε απανθρακωμένο και τάφηκε την επομένη στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, στον χώρο που είναι γνωστός σήμερα ως «Τα Φυλακισμένα Μνήματα».
Ο Γρηγόρης Αυξεντίου ήταν μόλις 29 χρονών. Δεν πέθανε όμως· έγινε πνεύμα και θρύλος για να καθοδηγεί τον λαό της Κύπρου στο δρόμο της τιμής και της αξιοπρέπειας. Το όνομά του θα παραμείνει στην αιωνιότητα.
Πάντα θα ηχεί στα αυτιά της ανθρωπότητας εκείνο το ποίημα που εμπνεύστηκε ο ποιητής της Ρωμιοσύνης, Γιάννης Ρίτσος, «Αποχαιρετισμός στον Γρηγόρη Αυξεντίου», που μελοποιήθηκε από τον Μάριο Τόκα:
«Λάβετε, φάγετε,
τούτο εστί το σώμα μου και το αίμα μου,
το σώμα και το αίμα του Γρηγόρη Αυξεντίου,
29 χρονών. Από το χωριό Λύση,
οδηγός ταξί το επάγγελμα,
που ‘μαθε στη Μεγάλη Σχολή του Αγώνα
τόσα μόνο γράμματα όσα… να φτιάχνουν τη λέξη
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ!»
Αιωνία του η μνήμη! Το όνομά του θα παραμείνει αθάνατο στην αιωνιότητα, όπως αυτό του Λεωνίδα και των 300 Σπαρτιατών πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια!
Ζαννέτος Τοφαλλής
Λονδίνο, 1 Μαρτίου 2026
(ztofallis@gmail.com)
A tribute to Grigoris Afxentiou by the well-known professor of the Cypriot community in London, Zannetos Tofallis
Grigoris Afxentiou
Take, eat,
this is my body and my blood,
the body and the blood of Grigoris Afxentiou…
Written by Zannetos Tofallis
From London
On March 3, it will mark 69 years since the sacrifice of the hero of Cypriot freedom, Grigoris Afxentiou. It was something that moved not only Cyprus and the Greek world but the entire humanity! But who was this young Cypriot who reached the glory of Leonidas at the Battle of Thermopylae?
Grigoris Afxentiou was born in the village of Lysi, Famagusta district, on February 22, 1928. After graduating from the Famagusta Gymnasium, he went to Greece to study at the Hellenic Military Academy (Evelpidon). He ultimately entered the Reserve Officers’ School while simultaneously preparing to enroll in the Faculty of Philosophy at the University of Athens.
He served on the Greek-Bulgarian border as a second lieutenant of infantry and later returned to Cyprus, where he worked as a taxi driver to earn a living. Very quickly, he distinguished himself for his leadership abilities and was appointed deputy leader of E.O.K.A., with the primary goal of uniting Cyprus with Greece. During his brief resistance activity, he used the nicknames “Zidros,” “Rigas,” “Ajax,” and “Mastros.”
The British colonizers made many attempts to capture him and placed a bounty of 5,000 pounds on his head. Afxentiou always eluded them and never lost his courage. On one occasion, he disguised himself as a monk and offered hospitality to his British pursuers at Machairas Monastery without being recognized. On June 10, 1955, he secretly married his beloved Vasiliki at the Acheiropoietos Monastery.
On December 12, 1955, Afxentiou and the entire E.O.K.A. hierarchy were trapped by the British on Mount Troodos, near the village of Spilia. Afxentiou not only led his comrades to a safe place but allowed the British to shoot at each other, causing multiple casualties.
At the end of February 1957, British security forces received information from a shepherd that Afxentiou and his group were hiding in a cave near Machairas Monastery. Immediately, a detachment of 60 soldiers arrived there on the afternoon of March 2. They surrounded the cave and called on Afxentiou to surrender. The leader of the British detachment, Second Lieutenant Middleton, approached the cave entrance and shouted: “Drop your weapons and surrender, or we will attack.” Someone replied: “Fine, we surrender.” Four men came out, but not Afxentiou. Middleton called him again to surrender, but he gave the proud answer: “Molon labe,” a worthy continuation of the heroes of Thermopylae.
Immediately, four soldiers rushed into the cave. Afxentiou greeted them with a hail of gunfire. Three British soldiers retreated in terror, while the fourth, a corporal, was killed. Middleton requested reinforcements, which arrived immediately by helicopter. The battle continued for ten hours without success for the attackers. Facing Afxentiou’s unwavering courage and after using every type of weapon, the British threw petrol bombs into the cave. Huge flames engulfed the cave, eventually consuming Afxentiou’s body. The battle ended at 2 a.m. on March 3, 1957.
The body of the heroic patriot was found charred and was buried the next day in the Central Prisons of Nicosia, in the area now known as “The Imprisoned Tombs.”
Grigoris Afxentiou was only 29 years old. Yet he did not die; he became a spirit and a legend to guide the people of Cyprus on the path of honor and dignity. His name will remain eternal.
That poem inspired by the poet of Hellenism, Yiannis Ritsos, will always echo in the ears of humanity: “Farewell to Grigoris Afxentiou”, which was set to music by Marios Tokas:
“Take, eat,
this is my body and my blood,
the body and the blood of Grigoris Afxentiou,
29 years old. From the village of Lysi,
taxi driver by profession,
who learned in the Great School of Struggle
only enough letters… to form the word
FREEDOM!”
May his memory be eternal! His name will remain immortal in eternity, like that of Leonidas and the 300 Spartans two and a half thousand years ago!
Zannetos Tofallis
London, March 1, 2026
(ztofallis@gmail.com)
