Φιλοσοφία για Παιδιά: «Οι Μικροί Στωικοί»

Της δρος Έλσας Νικολαΐδου

Το να είσαι δάσκαλος είναι μεγάλη ευθύνη. Όπως και το να είσαι γονιός. Μόνο που στην πρώτη περίπτωση έχεις περισσότερα παιδιά. Παιδιά τα οποία θέλεις να οπλίσεις με κριτική σκέψη. Να τους διδάξεις, πέρα από τα μαθήματα, τον σεβασμό, την υπευθυνότητα, την αλληλεγγύη. Να τους μεταδώσεις την έννοια της δικαιοσύνης. Να τους δείξεις την αξία της κριτικής σκέψης, της σοφίας αλλά και της αμφιβολίας. Με λίγα λόγια, να τους διδάξεις την ευτυχία. Όχι το κυνήγι των εφήμερων απολαύσεων, που δεν σταματά ποτέ, αλλά της πραγματικής ευδαιμονίας που βρίσκεται στα «απλά» πράγματα. Αυτό είναι το έργο της Φιλοσοφίας, ως τέχνης του ζην.

Στις φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας μπορούμε να συναντήσουμε διαφορετικές θεωρίες για την ευτυχία. Όλες όμως μοιράζονται ένα κοινό στοιχείο: την αρετή. Δεν μπορείς να είσαι ευτυχισμένος, όντας άδικος, κακός και εγωιστής. Μπορούμε να το διδάξουμε αυτό σε παιδιά; Η απάντηση είναι καταφατική, υπό προϋποθέσεις. Ο δάσκαλος, ως καθοδηγητής, οφείλει να γνωρίζει εμβριθώς τη φιλοσοφία, ώστε να θέτει τα κατάλληλα ερωτήματα, όποια και αν είναι η αφόρμηση. Πρέπει να έχει μελετήσει όλη τη Φιλοσοφία, τους Προσωκρατικούς, τους Σοφιστές και φυσικά τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Ζήνωνα και τον Επίκουρο. Τη Νεότερη Φιλοσοφία και τη Σύγχρονη. Διότι, όλα τα ερωτήματα έχουν απαντήσεις, πολλές. Όπως ο επιστήμονας, ο Φιλόσοφος δεν θα ξεκινήσει από την αρχή να ανακαλύψει μαζί με το παιδί τις λύσεις. Υπάρχουν ήδη. Θα πρέπει, όμως, σαν τον Σωκράτη, να τις εκμαιεύσει, ώστε το παιδί να τις κάνει κτήμα του. Έτσι κι αλλιώς, ανέκαθεν τις γνώριζε. Τώρα πρέπει να βγουν στην επιφάνεια και να μείνουν εκεί.

Τα παιδιά γεννιούνται φιλόσοφοι. Ρωτούν και αναρωτιούνται. Η Φιλοσοφία για Παιδιά (ΦγΠ) επιχειρεί να απελευθερώσει τη σκέψη του παιδιού. Να του μάθει να ρωτάει και να απαντάει σε ερωτήματα άλλων. Να ακούει τον αντίλογο και να εφευρίσκει επιχειρήματα. Να συνδιαλέγεται δείχνοντας σεβασμό απέναντι στους συνομηλίκους του και κυρίως να μην φοβάται τη σκέψη. Δυστυχώς, το μάθημα αυτό δεν διδάσκεται στα σχολεία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η ΦγΠ έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλά σχολεία έχουν υιοθετήσει το πρόγραμμα ΦγΠ που πρώτος εφάρμοσε ο Matthew Lipman τη δεκαετία του 70.

Το ίδιο πρόγραμμα προσφέρουμε στην Κύπρο, και ειδικότερα στη Λάρνακα, το αρχαίο Κίτιον, τη γενέτειρα του Ζήνωνος του Κιτιέως, ιδρυτή του Στωικισμού. Αποφασίσαμε να το ονομάσουμε «οι Μικροί Στωικοί» δίνοντας έμφαση στη φιλοσοφία του Στωικισμού, τη δημοφιλέστερη φιλοσοφική σχολή σήμερα με χιλιάδες οπαδούς σε όλο τον κόσμο. Κάθε Σάββατο για τον μήνα Νοέμβριο, με αφετηρία ευφάνταστες και πανέξυπνες ιστορίες, συζητούμε με τα παιδιά θέματα όπως η φιλία, το θάρρος, ο αλτρουισμός, η οικολογία, οι διακρίσεις και φυσικά η ευτυχία.

Η Φιλοσοφία για Παιδιά δεν διδάσκει σχολές και φιλοσόφους. Αυτά απευθύνονται σε άτομα μεγαλύτερων ηλικιών που επιθυμούν να εμβαθύνουν στα πρωτότυπα φιλοσοφικά κείμενα. Διδάσκει όμως τη σκέψη. Και αυτό είναι ένα μάθημα που δεν ξεχνιέται με τα χρόνια. Ούτε διδάσκεται στα σχολεία. Είναι το μάθημα της ανεξαρτησίας, της σοφίας και τελικά της ευτυχίας. Υπάρχει σπουδαιότερο μάθημα;

Δρ Έλσα Νικολαΐδου
Η Δρ Έλσα Νικολαΐδου σε συνεργασία με το Ίδρυμα Πολιτιστικής Δημιουργίας για Παιδιά και Νέους και το Μουσείο Πιερίδη-Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου διοργανώνουν εργαστήριο Φιλοσοφίας για Παιδιά, «Οι Μικροί Στωικοί» (κάθε Σάββατο του Νοεμβρίου, ώρα 10:00-11:15) Πληροφορίες- Κρατήσεις: τηλ. 24 001502

Η Δρ Έλσα Νικολαΐδου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε στο ΑΠΘ Φιλοσοφία και Παιδαγωγική (προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές) και Αριστοτελική Φιλοσοφία δίνοντας μια νέα ερμηνεία του Αριστοτελικού ορισμού της ψυχής (διδακτορική διατριβή). Έχει λάβει μέρος με ανακοινώσεις σε πανελλήνια, διεθνή και παγκόσμια Συνέδρια Φιλοσοφίας. Από το 2005 διαμένει στη Λάρνακα της Κύπρου, όπου διδάσκει Νεοελληνική Γλώσσα, Λογοτεχνία και Φιλοσοφία στο ιδιωτικό σχολείο Med High, ενώ ταυτόχρονα είναι η Υπεύθυνη του Τμήματος Γλωσσών. Τα τελευταία χρόνια διδάσκει Φιλοσοφία σε παιδιά Δημοτικού μέσα από παραμύθια και ιστορίες με τη μέθοδο του Matthew Lipman, προωθώντας με αυτόν τον τρόπο την αυτόνομη σκέψη των παιδιών, τη δημιουργικότητα, τη φαντασία και την επίλυση προβλημάτων. Στους μαθητές του Γυμνασίου διδάσκει αρχαία ελληνική φιλοσοφία και Στωικισμό, την πιο δημοφιλή Φιλοσοφική σχολή που ίδρυσε ο Ζήνων ο Κιτιεύς, με στόχο την ευτυχία. Από το 2018 συνεργάζεται με την εφημερίδα Ο Φιλελεύθερος της Κύπρου, όπου διατηρεί εβδομαδιαία στήλη Φιλοσοφίας με τίτλο Φιλοσοφία και Ζωή.